मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

नष्टे लोके पुनश्चान्ये सलिलेन समावृते । (१।२)

महार्णवस्य मध्यस्थो बाहुभ्यामतरं जलम् ॥ (१।३)

दिव्ये वर्षशते पूर्णे श्रान्तो ऽहं नृपसत्तम । (२।१)

ध्यातुं समारभं देवं महदर्णवतारणम् ॥ (२।२)

ध्यायमानस्ततः काले अपश्यं पक्षिणं परम् । (३।१)

हारकुन्देन्दुसंकाशं बकं गोक्षीरपाण्डुरम् ॥ (३।२)

ततो ऽहं विस्मयाविष्टस्तं बकं समुदीक्ष्य वै । (४।१)

अस्मिन् महार्णवे घोरे कुतो ऽयं पक्षिसंभवः ॥ (४।२)

तरन्बाहुभिरश्रान्तस्तं बकं प्रत्यभाषिषि । (५।१)

पाक्षरूपं समास्थाय कस्त्वमेकार्णवीकृते ॥ (५।२)

भ्रमसे दिव्ययोगात्मन्मोहयन्निव मां प्रभो । (६।१)

एतत्कथय मे सर्वं यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते ॥ (६।२)

सो ऽब्रवीन्मां महादेवो ब्रह्माहं विष्णुरेव च । (७।१)

जगत्सर्वं मया वत्स संहृतं किं न बुध्यसे ॥ (७।२)

तव माता पिताहं वै विश्वस्य च महामुने । (८।१)

कारुण्यं मम संजातं दृष्ट्वा मग्नं महार्णवे ॥ (८।२)

पक्षिरूपं समास्थाय अतो ऽत्राहं समागतः । (९।१)

किम् अर्थमातुरो भूत्वा भ्रमसीत्थं महार्णवे ॥ (९।२)

शीघ्रं प्रविश मत्पक्षौ येन विश्रमसे द्विज । (१०।१)

एवमुक्तस्ततस्तेन देवेनाहं नरेश्वर ॥ (१०।२)

ततो ऽहं तस्य पक्षान्ते प्रलीनस्तु भ्रमञ्जले । (११।१)

काले युगसाहस्रान्ते अश्रान्तो ऽर्णवमध्यगः ॥ (११।२)

ततः शृणोमि सहसा दिक्षु सर्वासु सुव्रत । (१२।१)

किंचिन्नूपुरसंमिश्रम् अद्भुतं शब्दमुत्तमम् ॥ (१२।२)

तदार्णवजलं सर्वं संक्षिप्तं सहसाभवत् । (१३।१)

किमेतदिति संचिन्त्य दिशः समवलोकयम् ॥ (१३।२)

दश कन्यास्ततो दिक्षु आगताश्च महार्णवे । (१४।१)

वस्त्रालंकारसहिता दिग्भ्यो नूपुरभूषिताः ॥ (१४।२)

काचिच्चन्द्रसमाभासा काचिदादित्यसप्रभा । (१५।१)

काचिदंजनपुञ्जाभा काचिद्रक्तोत्पलप्रभा ॥ (१५।२)

नानारूपधरा सौम्या नानाभरणभूषिता । (१६।१)

अर्घ्यपाद्यादिभिर्माल्यैर्बकमभ्यर्च्य सुव्रताः ॥ (१६।२)

ततस्तं पर्वताकारं गुह्यं पक्षिणमव्ययम् । (१७।१)

प्रविवेश महाघोरं पर्वतो ह्यर्णवं स्वराट् ॥ (१७।२)

योजनानां सहस्राणि तावन्त्येव शतानि च । (१८।१)

त्रिंशद्योजनसाहस्रं यावद्भूमण्डलं त्विति ॥ (१८।२)

ततो भूमण्डलं दिव्यं पञ्चरत्नसमाकुलम् । (१९।१)

दिव्यस्फटिकसोपानं रुक्मस्तंभमनोरमम् ॥ (१९।२)

योजनानां सहस्रं तु विस्तराद्द्विगुणायतम् । (२०।१)

वापीकूपसमाकीर्णं प्रासादाट्टालकावृतम् ॥ (२०।२)

कल्पवृक्षसमाकीर्णं ध्वजषष्टिविभूषितम् । (२१।१)

तस्मिन्पुरवरे रम्ये नानारत्नोपशोभितम् ॥ (२१।२)

तथान्यच्च पुरं रम्यं पताकोज्ज्वलवेदिकम् । (२२।१)

शतयोजनविस्तीर्णं तावद्द्विगुणमायतम् ॥ (२२।२)

पुरमध्ये ततस्तस्मिन्नदी परमशोभना । (२३।१)

महती पुण्यसलिला नानारत्नशिला तथा ॥ (२३।२)

तस्यास्तीरे मया दृष्टं तडित्सूर्यसमप्रभम् । (२४।१)

इन्द्रनीलमहानीलैश्चितं रत्नैः समन्ततः ॥ (२४।२)

क्वचिद्वह्निसमाकारं क्वचिदिन्द्रायुधप्रभम् । (२५।१)

क्वचिद्धूम्रं क्वचित्पीतं क्वचिद्रक्तं क्वचित्सितम् ॥ (२५।२)

नानावर्णैः समायुक्तं लिङ्गमद्भुतदर्शनम् । (२६।१)

ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसाध्यैश्च समन्तात्परिवारितम् ॥ (२६।२)

नन्दीश्वरगणाध्यक्षैश्चेन्द्रादित्यैश्च तद्वृतम् । (२७।१)

पश्यामि लिङ्गमीशानं महालिङ्गं तमेव च ॥ (२७।२)

परिवार्य ततस्तं तु प्रसुप्तान्देवदानवान् । (२८।१)

निमीलिताक्षान्पश्यामि दिव्याभरणभूषितान् ॥ (२८।२)

ततस्ताः पद्मपत्राक्ष्यो नार्यः परमसंमताः । (२९।१)

नद्यास्तस्या जले स्नात्वा दिव्यपुष्पैर्मनोरमैः ॥ (२९।२)

दत्त्वार्घपाद्यं विधिवल्लिंगस्य सह पक्षिणा । (३०।१)

अर्चयन्तीर्वरारोहा दश ताः प्रमदोत्तमाः ॥ (३०।२)

ततस्त्वभ्यर्च्य तल्लिङ्गं तस्मिन्नेव पुरोत्तमे । (३१।१)

सर्वा अदर्शनं जग्मुर्विद्युतो ऽभ्रगणेष्विव ॥ (३१।२)

न चासौ पक्षिराट् तस्मिन्न स्त्रियो न च देवताः । (३२।१)

तदेवैकं स्थितं लिङ्गमर्चयन्विस्मयान्वितः ॥ (३२।२)

ततोऽहं दुःखमूढात्मा रुद्रमायेति चिन्तयन् । (३३।१)

ततः कन्याः समुत्तीर्य दिव्यांबरविभूषणाः ॥ (३३।२)

भासयन्त्यो जगत्सर्वं विद्युतो ऽभ्रगणानिव । (३४।१)

पद्मैर्हिरण्मयैर्दिव्यैरर्चयित्वा शुभाननाः ॥ (३४।२)

विविशुस्तज्जलं क्षिप्रं समंताद् वरभूषणाः । (३५।१)

तस्मिन्पुरवरे चान्ये तामेवाहं पुनःपुनः ॥ (३५।२)

पश्यामि ह्यमरां कन्याम् अर्चयन्तीं महेश्वरम् । (३६।१)

ततो ऽहं तां वरारोहामपृच्छं कमलेक्षणाम् ॥ (३६।२)

का त्वमस्मिन्पुरे देवि वससे शिवमर्चती । (३७।१)

ताश्चागताः स्त्रियः सर्वाः क्व गतास्ते गणेश्वराः ॥ (३७।२)

नमो ऽस्तु ते महाभागे ब्रूहि पुण्ये महेश्वरि । (३८।१)

तव प्रसादाद्विज्ञातुमेतदिच्छामि सुव्रते । (३८।२)

दयां कृत्वा महादेवि कथयस्व ममानघे ॥ (३८।३)

श्र्युवाच । (३९।१)

विस्मृताहं कथं विप्र दृष्ट्वा कल्पे पुरातने । (३९।२)

मा ते ऽभूत्स्मृतिविभ्रंशः सा चाहं कल्पवाहिनी ॥ (३९।३)

नर्मदा नाम विख्याता रुद्रदेहाद् विनिःसृता । (४०।१)

यास्ताः कन्यास्त्वया दृष्टा ह्यर्चयन्त्यो महेश्वरम् ॥ (४०।२)

याभिस्त्विह समानीतः पक्षिराजसमन्विताः । (४१।१)

दिशस्ता विद्धि सर्वेशाः सर्वास्त्वं मुनिसत्तम ॥ (४१।२)

तिर्यक्पक्षिस्वरूपेण महायोगी महेश्वरः । (४२।१)

एभिः शिवपुराद्विप्र आनीतः स महेश्वरः ॥ (४२।२)

सैष देवो महादेवो लिङ्गमूर्तिर्व्यवस्थितः । (४३।१)

अर्च्यते ब्रह्मविष्ण्विन्द्रैः सुरासुरजगद्गुरुः ॥ (४३।२)

लयमायाति यस्माद्धि जगत्सर्वं चराचरम् । (४४।१)

तेन लिङ्गमिति प्रोक्तं पुराणज्ञैर् महर्षिभिः ॥ (४४।२)

तेन देवगणाः सर्वे संक्षिप्ता मायया पुरा । (४५।१)

प्रलीनाश्चैव लोकेश न दृश्यन्ते हि सांप्रतम् ॥ (४५।२)

पुनर्दृश्या भविष्यन्ति सृजमानाः स्वयंभुवा । (४६।१)

साहं लिङ्गार्चनपरा नर्मदा नाम नामतः ॥ (४६।२)

कालं युगसहस्रस्य रुद्रस्य परिचारिका । (४७।१)

अस्य प्रसादादमरस्तथा त्वं द्विजपुंगव ॥ (४७।२)

सत्यार्जवदयायुक्तः सिद्धो ऽसि त्वं शिवार्चनात् । (४८।१)

एवमुक्त्वा तु सा देवी तत्रैवान्तरधीयत ॥ (४८।२)

ताः स्त्रियः स च देवेशो बकरूपो महेश्वरः । (४९।१)

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा अवतीर्य महानदीम् ॥ (४९।२)

स्नात्वा समर्चय त्वं हि विधिना मन्त्रपूर्वकम् । (५०।१)

ततो ऽहं सहसा तस्मात् समुत्तीर्य जलाशयात् ॥ (५०।२)

न च पश्यामि तल्लिङ्गं न च तां निम्नगां नृप । (५१।१)

तदैव लोकाः संजाताः क्षितिश्चैव सकानना ॥ (५१।२)

ऋक्षचन्द्रार्कविततं तदेव च नभस्तलम् । (५२।१)

यथापूर्वम् अदृष्टं तु तथैव च पुनः कृतम् । (५२।२)

नतोऽहं मनसा देवमपूजयं महेश्वरम् ॥ (५२।३)

एवं बके पुरा कल्पे मया दृष्टेयम् अव्यया । (५३।१)

नर्मदा मर्त्यलोकस्य महापातकनाशिनी ॥ (५३।२)

तस्माद्धर्मपरैर् विप्रैः क्षत्रशूद्रविशादिभिः । (५४।१)

सदा सेव्या महाभागा धर्मवृद्ध्यर्थकारिभिः ॥ (५४।२)

ये ऽपि भक्तया सकृत्तोये नर्मदाया महेश्वरम् । (५५।१)

स्नात्वा ते सर्वं पापं नाशयन्त्यसंशयम् ॥ (५५।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये बककल्पसमुद्भवो नामाष्टमो ऽध्यायः ॥ (५६।१)