श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

ततो गच्छेन्महीपाल रवितीर्थमनुत्तमम् । (१।२)

यत्र देवः सहस्रांशुस्तपस्तप्त्वा दिवं गतः ॥ (१।३)

युधिष्ठिर उवाच । (२।१)

कथं देवो जगद्धाता सर्वदेवनमस्कृतः । (२।२)

तपस्तपति देवेशस्तापसो भास्करो रविः ॥ (२।३)

आराध्यः सर्वभूतानां सर्वदेवैश्च पूजितः । (३।१)

प्रत्यक्षो दृश्यते लोके सृष्टिसंहारकारकः ॥ (३।२)

आदित्यत्वं कथं प्राप्तः कथं भास्कर उच्यते । (४।१)

सर्वमेतत्समासेन कथयस्व ममानघ ॥ (४।२)

मार्कण्डेय उवाच । (५।१)

महाप्रश्नो महाराज यस्त्वया परिपृच्छितः । (५।२)

तत्सर्वं सम्प्रवक्ष्यामि नमस्कृत्य स्वयम्भुवम् ॥ (५।३)

आसीदिदं तमोभूतमप्रज्ञातमलक्षणम् । (६।१)

अप्रतर्क्यम् अविज्ञेयं प्रसुप्तम् इव सर्वतः ॥ (६।२)

ततस् तेजश्च दिव्यं च तप्तपिण्डमनुत्तमम् । (७।१)

आकाशात्तु यथैवोल्का सृष्टिहेतोर् अधोमुखी ॥ (७।२)

तत्तेजसो ऽन्तः पुरुषः संजातः सर्वभूषितः । (८।१)

स शिवो ऽपाणिपादश्च येन सर्वमिदं ततम् ॥ (८।२)

तस्योत्पन्नस्य भूतस्य तेजो रूपस्य भारत । (९।१)

पश्चात्प्रजापतिर्भूयः कालः कालान्तरेण वै ॥ (९।२)

अग्निर्जातः स भूतानां मनुष्यासुररक्षसाम् । (१०।१)

सर्वदेवाधिदेवश्च आदित्यस्तेन चोच्यते ॥ (१०।२)

आदौ तस्य नमस्कारो ऽन्येषां च तदनन्तरम् । (११।१)

क्रियते दैवतैः सर्वैस्तेन सर्वैर्महर्षिभिः ॥ (११।२)

तिस्रः सन्ध्यास्त्रयो देवाः सांनिध्याः सूर्यमण्डले । (१२।१)

नमस्कृतेन सूर्येण सर्वे देवा नमस्कृताः ॥ (१२।२)

न दिवा न भवेद् रात्रिः षण्मासा दक्षिणायनम् । (१३।१)

अयनं चोत्तरं चापि भास्करेण विना नृप ॥ (१३।२)

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । (१४।१)

न वर्तते विना सूर्यं तेन पूज्यतमो रविः ॥ (१४।२)

शब्दगाः श्रुतिमुख्याश्च ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । (१५।१)

प्रत्यक्षो भगवान्देवो दृश्यते लोकपावनः ॥ (१५।२)

उत्पत्तिः प्रलयस्थानं निधानं बीजमव्ययम् । (१६।१)

हेतुरेको जगन्नाथो नान्यो विद्येत भास्करात् ॥ (१६।२)

एवमात्मभवं कृत्वा जगत्स्थावरजङ्गमम् । (१७।१)

लोकानां तु हितार्थाय स्थापयेद् धर्मपद्धतिम् ॥ (१७।२)

नर्मदातटमाश्रित्य स्थापयित्वात्मनस् तनुम् । (१८।१)

सहस्रांशुं निधिं धाम्नां जगामाकाशमव्ययम् ॥ (१८।२)

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत् परमेश्वरम् । (१९।१)

सहस्रकिरणं देवं नाममन्त्रविधानतः ॥ (१९।२)

तेन तप्तं हुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम् । (२०।१)

तेन सम्यग्विधानेन सम्प्राप्तं परमं पदम् ॥ (२०।२)

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । (२१।१)

स्नात्वा ये नर्मदातोये देवं पश्यन्ति भास्करम् ॥ (२१।२)

तथा देवस्य राजेन्द्र ये कुर्वन्ति प्रदक्षिणम् । (२२।१)

अनन्यभक्त्या सततं त्रिरक्षरसमन्विताः ॥ (२२।२)

तेन पूतशरीरास्ते मन्त्रेण गतपातकाः । (२३।१)

यत्पुण्यं च भवेत् तेषां तदिहैकमनाः शृणु ॥ (२३।२)

ससमुद्रगुहा तेन सशैलवनकानना । (२४।१)

प्रदक्षिणीकृता सर्वा पृथिवी नात्र संशयः ॥ (२४।२)

मन्त्रमूलम् इदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । (२५।१)

तेन मन्त्रविहीनं तु कार्यं लोके न सिध्यति ॥ (२५।२)

यथा काष्ठमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः । (२६।१)

कार्यार्थं नैव सिध्येत तथा कर्म ह्यमन्त्रकम् ॥ (२६।२)

भस्महुतं पार्थ यथा तोयविवर्जितम् । (२७।१)

निष्फलं जायते दानं तथा मन्त्रविवर्जितम् ॥ (२७।२)

काष्ठपाषाणलोष्टेषु मृन्मयेषु विशेषतः । (२८।१)

मन्त्रेण लोके पूजां तु कुर्वन्ति न ह्यमन्त्रतः ॥ (२८।२)

द्वादशाब्दान्नमस्काराद्भक्त्या यल्लभते फलम् । (२९।१)

मन्त्रयुक्तनमस्कारात्सकृत्तल्लभते फलम् ॥ (२९।२)

संक्रान्तौ च व्यतीपाते अयने विषुवे तथा । (३०।१)

नर्मदाया जले स्नात्वा यस्तु पूजयते रविम् ॥ (३०।२)

द्वादशाब्देन यत् पापम् अज्ञानज्ञानसंचितम् । (३१।१)

तत्क्षणान्नश्यते सर्वं वह्निना तु तुषं यथा ॥ (३१।२)

चन्द्रसूर्यग्रहे स्नात्वा सोपवासो जितेन्द्रियः । (३२।१)

तत्रादित्यमुखं दृष्ट्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥ (३२।२)

माघमासे तु सम्प्राप्ते सप्तम्यां नृपसत्तम । (३३।१)

सोपवासो जितक्रोध उषित्वा सूर्यमन्दिरे ॥ (३३।२)

प्रातः स्नात्वा विधानेन ददात्यर्घं दिवाकरे । (३४।१)

विधिना मन्त्रयुक्तेन स लभेत् पुण्यमुत्तमम् ॥ (३४।२)

पितृदेवमनुष्याणां कृत्वा ह्युदकतर्पणम् । (३५।१)

मन्दिरे देवदेवस्य ततः पूजां समाचरेत् ॥ (३५।२)

गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर्दीपनैवेद्यशोभनैः । (३६।१)

पूजयित्वा जगन्नाथं ततो मन्त्रमुदीरयेत् ॥ (३६।२)

विष्णुः शक्रो यमो धाता मित्रो ऽथ वरुणस्तथा । (३७।१)

विवस्वान्सविता पूषा चण्डांशुर्भर्ग एव च ॥ (३७।२)

इति द्वादशनामानि जपन्कृत्वा प्रदक्षिणाम् । (३८।१)

यत्फलं लभते पार्थ तदिहैकमनाः शृणु ॥ (३८।२)

दरिद्रो व्याधितो मूको बधिरो जड एव च । (३९।१)

न भवेत्सप्त जन्मानि इत्येवं शङ्करो ऽब्रवीत् ॥ (३९।२)

एवं ज्ञात्वा विधानेन जपन्मन्त्रं विचक्षणः । (४०।१)

आराधयेद् रविं भक्त्या य इच्छेत्पुण्यमुत्तमम् ॥ (४०।२)

मन्त्रहीनां तु यः कुर्याद् भक्तिं देवस्य भारत । (४१।१)

स विडम्बति चात्मानं पशुकीटपतङ्गवत् ॥ (४१।२)

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित् त्यजते देहमुत्तमम् । (४२।१)

स गतस्तत्र देवैस्तु पूज्यमानो महर्षिभिः ॥ (४२।२)

स्वेच्छया सुचिरं कालमिह लोके नृपो भवेत् ॥ (४३।१)

पुत्रपौत्रसमायुक्तो हस्त्यश्वरथसङ्कुलः । (४४।१)

दासीदासशतोपेतो जायते विपुले कुले ॥ (४४।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे रवितीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम पञ्चविंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (४५।१)