श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । (१।२)

स्कन्देन निर्मितं पूर्वं तपः कृत्वा सुदारुणम् ॥ (१।३)

युधिष्ठिर उवाच । (२।१)

स्कन्दस्य चरितं सर्वमाजन्म द्विजसत्तम । (२।२)

तीर्थस्य च विधिं पुण्यं कथयस्व यथार्थतः ॥ (२।३)

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (३।१)

देवदेवेन वै तप्तं तपः पूर्वं युधिष्ठिर । (३।२)

विज्ञप्तेन सुरैः सर्वैरुमादेवी विवाहिता ॥ (३।३)

नास्ति सेनापतिः कश्चिद्देवानां सुरसत्तम । (४।१)

नीयन्ते दानवैर्घोरैः सर्वे देवाः सवासवाः ॥ (४।२)

यथा निशा विना चन्द्रं दिवसो भास्करं विना । (५।१)

न शोभते मुहूर्तं वै तथा सेना विनायका ॥ (५।२)

एवं ज्ञात्वा महादेव परया दयया विभो । (६।१)

सेनानीर् दीयतां कश्चित्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥ (६।२)

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं देवानां परमेश्वरः । (७।१)

कामयान उमां देवीं सस्मार मनसा स्मरम् ॥ (७।२)

तेन मूर्छितसर्वाङ्गः कामरूपो जगद्गुरुः । (८।१)

कामयामास रुद्राणीं दिव्यं वर्षशतं किल ॥ (८।२)

देवराजस्ततो ज्ञात्वा महामैथुनगं हरम् । (९।१)

संमन्त्र्य दैवतैः सार्द्धं प्रैषयज्जातवेदसम् ॥ (९।२)

तेन गत्वा महादेवः परमानन्दसंस्थितः । (१०।१)

सहसा तेन दृष्टो ऽसौ हाहेत्युक्त्वा समुत्थितः ॥ (१०।२)

ततः क्रुद्धा महादेवी शापवाचमुवाच ह । (११।१)

वेपमाना महाराज शृणु यत्ते वदाम्यहम् ॥ (११।२)

अहं यस्मात् सुरैः सर्वैर्याचिता पुत्रजन्मनि । (१२।१)

कृता रतिश्च विफला संप्रेष्य जातवेदसम् ॥ (१२।२)

तस्मात्सर्वे पुत्रहीना भविष्यन्ति न संशयः । (१३।१)

हरेणोक्तस्ततो वह्निरस्माकं बीजमावह ॥ (१३।२)

यथा भवति लोकेषु तथा त्वं कर्तुम् अर्हसि । (१४।१)

मम तेजस्त्वया शक्यं गृहीतुं सुरसत्तम । (१४।२)

देवकार्यार्थसिद्ध्यर्थं नान्यः शक्तो जगत्त्रये ॥ (१४।३)

अग्निरुवाच । (१५।१)

तेजसस्तव मे देव का शक्तिर्धारणे विभो । (१५।२)

करोति भस्मसात्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ (१५।३)

ईश्वर उवाच । (१६।१)

उदरस्थेन बीजेन यदि ते जायते रुजा । (१६।२)

तदा क्षिपस्व तत्तेजो गङ्गातोये हुताशन ॥ (१६।३)

एवमुक्त्वा महादेवो ऽमोघं बीजमुत्तमम् । (१७।१)

हव्यवाहमुखे सर्वं प्रक्षिप्यान्तरधीयत ॥ (१७।२)

गते चादर्शनं देवे दह्यमानो हुताशनः । (१८।१)

गङ्गातोये विनिक्षिप्य जगाम स्वंनिवेशनम् ॥ (१८।२)

असहन्ती तु तत्तेजो गङ्गापि सरितां वरा । (१९।१)

शरस्तम्बे विनिक्षिप्य जगामाशु यथागतम् ॥ (१९।२)

तत्र जातं तु तद्दृष्ट्वा सर्वे देवाः सवासवाः । (२०।१)

कृत्तिकां प्रेषयामासुः स्तन्यं पाययितुं तदा ॥ (२०।२)

दृष्ट्वा ता आगताः सर्वा गङ्गागर्भे महामतेः । (२१।१)

षण्मुखैः षण्मुखो भूत्वा पिपासुरपिबत्स्तनम् ॥ (२१।२)

जातकर्मादिसंस्कारान्वेदोक्तान्पद्मसम्भवः । (२२।१)

चकार सर्वान्दाजेन्द्र विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ (२२।२)

षण्मुखात्षण्मुखो नाम कार्त्तिकेयस्तु कृत्तिकात् । (२३।१)

कुमारश्च कुमारत्वाद् गङ्गागर्भो ऽग्निजो ऽपरः ॥ (२३।२)

एवं कुमारः सम्भूतो ह्यनधीत्य स वेदवित् । (२४।१)

शास्त्राण्यनेकानि वेद चचार विपुलं तपः ॥ (२४।२)

देवारण्येषु सर्वेषु नदीषु च नदेषु च । (२५।१)

पृथिव्यां यानि तीर्थानि समुद्राद् यानि भारत ॥ (२५।२)

ततः पर्याययोगेन नर्मदातटमाश्रितः । (२६।१)

नर्मदादक्षिणे कूले चचार विपुलं तपः ॥ (२६।२)

ऋग्यजुःसामविहितं जपञ्जाप्यमहर्निशम् । (२७।१)

ध्यायमानो महादेवं शुचिर्धमनिसंततः ॥ (२७।२)

ततो वर्षसहस्रान्ते पूर्णे देवो महेश्वरः । (२८।१)

उमया सहितः काले तदा वचनम् अब्रवीत् ॥ (२८।२)

ईश्वर उवाच । (२९।१)

अहं ते वरदस्तात गौरी माता पिता ह्यहम् । (२९।२)

वरं वृणीष्व यच्चेष्टं त्रिषु लोकेषु दुर्लभम् ॥ (२९।३)

षण्मुख उवाच । (३०।१)

यदि तुष्टो महादेव उमया सह शङ्कर । (३०।२)

वृणोमि मातापितरौ नान्या गतिर्मतिर्मम ॥ (३०।३)

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं पुत्रस्य वदनाच्च्युतम् । (३१।१)

तथेत्युक्त्वा तु स्नेहेन प्रेम्णा तं परिषस्वजे ॥ (३१।२)

ततस्तं मूर्ध्न्युपाघ्राय ह्युमयोवाच शङ्करः ॥ (३२।१)

ईश्वर उवाच । (३३।१)

अक्षयश्चाव्ययश्चैव सेनानीस् त्वं भविष्यसि ॥ (३३।२)

शिखी च ते वाहनं दिव्यरूपो दत्तो मया शक्तिधरस्य संख्ये । (३४।१)

सुरासुरादींश्च जयेति चोक्त्वा जगाम कैलासवरं महात्मा ॥ (३४।२)

गते चादर्शनं देवे तदा स शिखिवाहनः । (३५।१)

स्थापयित्वा महादेवं जगाम सुरसन्निधौ ॥ (३५।२)

तदाप्रभृति तत्तीर्थं स्कन्दतीर्थमिति श्रुतम् । (३६।१)

सर्वपापहरं पुण्यं मर्त्यानां भुवि दुर्लभम् ॥ (३६।२)

तत्र तीर्थे तु यो राजन्भक्त्या स्नात्वार्चयेच्छिवम् । (३७।१)

गन्धमाल्याभिषेकैश्च याज्ञिकं स लभेत् फलम् ॥ (३७।२)

स्कन्दतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत् पितृदेवताः । (३८।१)

तिलमिश्रेण तोयेन तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ (३८।२)

पिण्डदानेन चैकेन विधियुक्तेन भारत । (३९।१)

द्वादशाब्दानि तुष्यन्ति पितरो नात्र संशयः ॥ (३९।२)

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र शुभं वा यादि वाशुभम् । (४०।१)

इह लोके परे चैव तत्सर्वं जायते ऽक्षयम् ॥ (४०।२)

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित् प्राणत्यागं करिष्यति । (४१।१)

शास्त्रयुक्तेन विधिना स गच्छेच्छिवमन्दिरम् ॥ (४१।२)

कल्पमेकं वसित्वा तु देवगन्धर्वपूजितः । (४२।१)

अत्र भारतवर्षे तु जायते विमले कुले ॥ (४२।२)

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वव्याधिविवर्जितः । (४३।१)

जीवेद्वर्षशतं साग्रं पुत्रपौत्रसमन्वितः ॥ (४३।२)

इदं ते कथितं राजन्स्कन्दतीर्थस्य सम्भवम् । (४४।१)

धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । (४४।२)

सर्वपापहरं पुण्यं देवदेवेन भाषितम् ॥ (४४।३)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे स्कन्दतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामैकादशोत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (४५।१)