श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

पुनर्युगान्तं ते चान्यं सम्प्रवक्ष्यामि तच्छृणु । (१।२)

सूर्यैरादीपिते लोके जङ्गमे स्थावरे पुरा ॥ (१।३)

सरित्सरःसमुद्रेषु क्षयं यातेषु सर्वशः । (२।१)

निर्मानुषवषट्कारे ह्यमर्यादगतिं गते ॥ (२।२)

नानारूपैस्ततो मेधैः शक्रायुधविराजितैः । (३।१)

सर्वमापूरितं व्योम वार्यौघैः पूरिते तदा ॥ (३।२)

ततस्त्वेकार्णवीभूते सर्वतः सलिलावृते । (४।१)

जगत्कृत्वोदरे सर्वं सुष्वाप भगवान्हरः ॥ (४।२)

प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य योगात्मा स प्रजापतिः । (५।१)

शेते युगसहस्रान्तं कालमाविश्य सार्णवम् ॥ (५।२)

तत्र सुप्तं महात्मानं ब्रह्मलोकनिवासिनः । (६।१)

भृग्वादिऋषयः सर्वे ये चान्ये सनकादयः ॥ (६।२)

पर्यङ्के विमले शुभ्रे नानास्तरणसंस्तृते । (७।१)

शयानं ददृशुर्देवं सपत्नीकं वृषध्वजम् ॥ (७।२)

विश्वरूपा तु सा नारी विश्वरूपो महेश्वरः । (८।१)

गाढमालिङ्ग्य सुप्तस् तां ददृशे चाहमव्ययम् ॥ (८।२)

पादमूले ततस्तस्य श्यामां तां पद्मलक्षणाम् । (९।१)

कन्यां पश्यामि सुश्रोणीं चरणौ तस्य मृद्गतीम् ॥ (९।२)

विमलाम्बरसंवीतां व्यालयज्ञोपवीतिनीम् । (१०।१)

श्यामां कमलपत्राक्षीं सर्वाभरणभूषिताम् ॥ (१०।२)

सकलं युगसाहस्रं नर्मदेयं विजानती । (११।१)

प्रसुप्तं देवदेवेशमुपास्ते वरवर्णिनी ॥ (११।२)

हृतैर्वेदैश्चतुर्भिश्च ब्रह्माप्येवं महेश्वरः । (१२।१)

भृग्वाद्यैर्मानसैः पुत्रैः स्तौति शङ्करमव्ययम् ॥ (१२।२)

भक्त्या परमया राजंस्तत्र शम्भुम् अनामयम् । (१३।१)

स्तुवन्तस्तत्र देवेशं मन्त्रैरीश्वरसम्भवैः ॥ (१३।२)

प्रसुप्तं देवमीशानं बोधयन्समुपस्थितः । (१४।१)

उत्तिष्ठ हर पिङ्गाक्ष महादेव महेश्वर ॥ (१४।२)

मम वेदा हृताः सर्वे अतो ऽहं स्तोतुमुद्यतः । (१५।१)

वेदैर्व्याप्तं जगत्सर्वं दिव्यादिव्यं चराचरम् ॥ (१५।२)

अतीतं वर्तमानं च स्मरामि च सृजाम्यहम् । (१६।१)

तैर्विना चाहमेकस्तु मूको ऽधो जडवत्सदा ॥ (१६।२)

गतिर्वीर्यं बलोत्साहौ तैर्विना न प्रजायते । (१७।१)

तैर्विना देवदेवेश नाहं किंचित् स्मरामि वै ॥ (१७।२)

तान्वेदान्देवदेवेश शीघ्रं मे दातुमर्हसि । (१८।१)

जडान्धबधिरं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ (१८।२)

स्थानादि दश चत्वारि न शोभन्ते सुरेश्वर । (१९।१)

प्रणमाम्य् अल्पवीर्यत्वाद् वेदहीनः सुरेश्वर ॥ (१९।२)

वेदेभ्यः सकलं जातं यत्किंचित्सचराचरम् । (२०।१)

तावच्छोभन्ति शास्त्राणि समस्तानि जगद्गुरो ॥ (२०।२)

यावद्वेदनिधिरयं नोपतिष्ठेत्सनातनः । (२१।१)

यथोदितेन सूर्येण तमो याति विनाशताम् ॥ (२१।२)

एवं समस्तपापानि यान्ति वेदस्य धारणात् । (२२।१)

वेदे रहसि यत्सूक्ष्मं यत्तद्ब्रह्म सनातनम् ॥ (२२।२)

हृदिस्थं देव जानामि गतं तद्वेदगर्जनात् । (२३।१)

वेदानुच्चरतो मे ऽद्य तव शङ्कर चाग्रतः ॥ (२३।२)

अकस्मात्ते गता वेदा न सृजेयं विभो भुवम् । (२४।१)

ते ऽपि सर्वे महादेव प्रविष्टाः सम्मुखार्णवम् ॥ (२४।२)

ते याच्यमाना देवेश तिष्ठन्तु स्मरणे मम । (२५।१)

दुहितेयं विशालाक्षी सर्वः सर्वं विजानते ॥ (२५।२)

जायती युगसाहस्रं नान्या काचिद्भवेदृशी । (२६।१)

ऋषिश्चायं महाभागो मार्कण्डो धीमतां वरः ॥ (२६।२)

कल्पे कल्पे महादेव त्वामयं पर्युपासते । (२७।१)

जगत्त्रयहितार्थाय चरते व्रतमुत्तमम् ॥ (२७।२)

एवमुक्तस्तु देवेशो ब्रह्मणा परमेष्ठिना । (२८।१)

उवाच श्लक्ष्णया वाचा नर्मदां सरितां वराम् ॥ (२८।२)

कथयस्व महाभागे ब्रह्मणस्त्वं तु पृच्छतः । (२९।१)

केन वेदा हृताः सर्वे वेधसो जगतीगुरोः ॥ (२९।२)

एवमुक्ता तु रुद्रेण उवाच मृगलोचना । (३०।१)

ब्रह्मणो जपतो वेदांस्त्वयि सुप्ते महेश्वर ॥ (३०।२)

भवतश्छिद्रमासाद्य घोरे ऽस्मिन्सलिलावृते । (३१।१)

पूर्वकल्पसमुद्भूतावसुरौ सुरदुर्जयौ ॥ (३१।२)

श्रियावृत्तौ महादेव त्वया चोत्पादितौ पुरा । (३२।१)

सुरासुरसुदुर्जेयौ दानवौ मधुकैटभौ ॥ (३२।२)

तौ वायुभूतौ सूक्ष्मौ च पठतो ऽस्मात्पितामहात् । (३३।१)

तावाशु हृत्वा वेदांश्च प्रविष्टौ च महार्णवम् ॥ (३३।२)

एतच्छ्रुत्वा महातेजा ह्यमृतायास्ततो वचः । (३४।१)

सस्मार स च देवेशं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ (३४।२)

स विवेश महाराज भूतलं ससुरोत्तमः । (३५।१)

दानवान्तकरो देवः सर्वदैवतपूजितः ॥ (३५।२)

मीनरूपधरो देवो लोडयामास चार्णम् । (३६।१)

वेदांश्च ददृशे तत्र पाताले निहितान्प्रभुः ॥ (३६।२)

तौ च दैत्यौ महावीर्यौ दृष्टवान्मधुसूदनः । (३७।१)

महावेगौ महाबाहू सूदयामास तेजसा ॥ (३७।२)

वेदांस्तत्रापि तोयस्थानानिनाय जगद्गुरुः । (३८।१)

चतुर्वक्त्राय देवायाददाच्चक्रविभूषितः ॥ (३८।२)

ततः प्रहृष्टो भगवान् वेदांल्लब्ध्वा पितामहः । (३९।१)

जनयामास निखिलं जगद्भूयश्चराचरम् ॥ (३९।२)

सा च देवी नदी पुण्या रुद्रस्य परिचारिका । (४०।१)

पावनी सर्वभूतानां प्रोवाह सलिलं तदा ॥ (४०।२)

तस्यास्तीरे ततो देवा ऋषयश्च तपोधनाः । (४१।१)

यजन्ति त्र्यम्बकं देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ (४१।२)

एका मूर्तिर्महेशस्य कारणान्तरगता । (४२।१)

त्रैगुण्या कुरुते कर्म ब्रह्मचक्रीशरूपतः ॥ (४२।२)

एतेषां तु पृथग्भावं ये कुर्वन्ति सुमोहिताः । (४३।१)

तेषां धर्मः कुतः सिद्धिर्जायते पापकर्मिणाम् ॥ (४३।२)

एवमेता महानद्यस्तिस्रो रुद्रसमुद्भवाः । (४४।१)

एका एव त्रिधा भूता गङ्गा रेवा सरस्वती ॥ (४४।२)

गङ्गा तु वैष्णवी मूर्तिः सर्वपापप्रणाशिनी । (४५।१)

रुद्रदेहसमुद्भूता नर्मदा चैवमेव तु ॥ (४५।२)

ब्राह्मी सरस्वती मूर्तिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । (४६।१)

दिव्या कामगमा देवी वाग्विभूत्यै तु संस्थिता ॥ (४६।२)

नर्मदा परमा काचिन्मर्त्यमूर्तिकला शिवा । (४७।१)

दिव्या कामगमा देवी सर्वत्र सुरपूजिता ॥ (४७।२)

व्यापिनी सर्वभूतानां सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरा स्मृता । (४८।१)

अक्षया ह्यमृता ह्येषा स्वर्गसोपानमुत्तमा ॥ (४८।२)

सृष्टा रुद्रेण लोकानां संसारार्णवतारिणी ॥ (४९।१)

सीरजलं ये ऽपि पिबन्ति लोके मुच्यन्ति ते पापविशेषसङ्घैः । (५०।१)

व्रजन्ति संसारमनादिभावं त्यक्त्वा चिरं मोक्षपदं विशुद्धम् ॥ (५०।२)

यथा गङ्गा तथा रेवा तथा चैव सरस्वती । (५१।१)

समं पुण्यफलं प्रोक्तं स्नानदर्शनचिन्तनैः ॥ (५१।२)

वरदानान्महाभागा ह्यधिका चोच्यते बुधैः । (५२।१)

कारुण्यान्तरभावेन न मृता समुपागता ॥ (५२।२)

मुच्यन्ते दर्शनात्तेन पातकैः स्नानमङ्गलैः । (५३।१)

नर्मदायां नृपश्रेष्ठ ये नमन्ति त्रिलोचनम् ॥ (५३।२)

उमारुद्राङ्गसम्भूता येन चैषा महानदी । (५४।१)

लोकान्प्रापयते स्वर्गं तेन पुण्यत्वमागता ॥ (५४।२)

य एवमीशानवरस्य देहं विभज्य देवीमिह संशृणोति । (५५।१)

स याति रुद्रं महतारवेण गन्धर्वयक्षैरिव गीयमानः ॥ (५५।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये नर्मदोत्पत्तितत्स्नानफलादिकथनं नाम नवमो ऽध्यायः ॥ (५६।१)