श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

तस्यैवानन्तरं तात जलमध्ये व्यवस्थितम् । (१।२)

लुङ्केश्वरम् इति ख्यातं सुरासुरनमस्कृतम् ॥ (१।३)

इदं तीर्थं महापुण्यं नानाश्चर्यं महीतले । (२।१)

अस्य तीर्थस्य माहात्म्यम् उत्पत्तिं शृणु भारत ॥ (२।२)

आसीत्पुरा महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । (३।१)

कालपृष्ठ इति ख्यातः सुतो ब्रह्मसुतस्य च ॥ (३।२)

गङ्गातटं समाश्रित्य चचार विपुलं तपः । (४।१)

अधोमुखो ऽपि संस्थित्वापिबद्धूमम् अहर्निशम् ॥ (४।२)

ततश्चानन्तरं देवस्तिष्ठते ह्युमया सह । (५।१)

दृष्ट्वा तं पार्वती सा तु तपस्युग्रे व्यवस्थितम् ॥ (५।२)

पश्य पश्य महादेव धूमाशी तिष्ठते नरः । (६।१)

प्रसीद तं कुरुष्वाद्य देहि शीघ्रं वरं विभो ॥ (६।२)

ईश्वर उवाच । (७।१)

यदुक्तं वचनं देवि न तन्मे रोचते प्रिये । (७।२)

स्वकार्यं च सदा चिन्त्यं परकार्यं विसर्जयेत् ॥ (७।३)

मूर्खस्त्रीबालशत्रूणां यश्छन्देनानुवर्तते । (८।१)

व्यसने पतते घोरे सत्यमेतदुदीरितम् ॥ (८।२)

देव्युवाच । (९।१)

भार्ययाभ्यर्थितो भर्ता कारणं बहु भाषते । (९।२)

लघुत्वं याति सा नारी एवं शास्त्रेषु पठ्यते ॥ (९।३)

प्राणत्यागं करिष्यामि यदि मां त्वं न मन्यसे । (१०।१)

पार्वत्या प्रेरितो देवो गतो ऽसौ दानवं प्रति ॥ (१०।२)

ईश्वर उवाच । (११।१)

किमर्थं पिबसे धूमं किमर्थं तप्यसे तपः । (११।२)

किं दुःखं किं नु सन्तापो वद कार्यमभीप्सितम् ॥ (११।३)

युवा त्वं दृश्यसे ऽद्यापि वर्षविंशतिर् एव च । (१२।१)

तदाचक्ष्व हि मे सर्वं तपसः कारणं महत् ॥ (१२।२)

दानव उवाच । (१३।१)

अचला दीयतां भक्तिर्मम स्थैर्यं तवोपरि । (१३।२)

अपरं वर्षसाहस्रं निर्विघ्नं मे गतं विभो ॥ (१३।३)

दिवसानां सहस्रे द्वे पूर्णे त्वत्तपसा मम ॥ (१४।१)

ईश्वर उवाच । (१५।१)

याचयाभीप्सितं कार्यं तुष्टो ऽहं तव सुव्रत । (१५।२)

देवस्य वचनं श्रुत्वा चिन्तयामास दानवः ॥ (१५।३)

किं नाकं याचयाम्यद्य किमद्य सकलां महीम् । (१६।१)

एवं संचिन्तयामास कामबाणेन पीडितः ॥ (१६।२)

दानव उवाच । (१७।१)

यदि तुष्टो ऽसि मे देव वरं दास्यसि मे प्रभो । (१७।२)

सङ्ग्रामैस्तु न तुष्टो ऽहं बलं नास्तीति किंचन ॥ (१७।३)

यस्य मूर्धन्यहं देव पाणिना समुपस्पृशे । (१८।१)

देवदानवगन्धर्वो भस्मसाद्यातु तत्क्षणात् ॥ (१८।२)

ईश्वर उवाच । (१९।१)

यत्त्वया चिन्तितं किंचित्तत्सर्वं सफलं तव । (१९।२)

उत्तिष्ठ गच्छ शीघ्रं त्वं भवनं प्रति दानव ॥ (१९।३)

दानव उवाच । (२०।१)

स्थीयतां देवदेवेश यावज्ज्ञास्यामि ते वरम् । (२०।२)

युष्मन्मूर्ध्नि न्यसे पाणिं प्रत्ययो मे भवेद्यथा ॥ (२०।३)

ततश्चानन्तरं देवश्चिन्तयानो महेश्वरः । (२१।१)

न स्कन्दो न हरिर्ब्रह्मा यः कार्येषु क्षमो ऽधुना ॥ (२१।२)

ज्ञात्वा चैवापदं प्राप्तां देवः प्रार्थयते वृषम् । (२२।१)

अनेन सह पापेन युध्यस्व साम्प्रतं क्षणम् ॥ (२२।२)

करं प्रासारयद् दैत्यो देवं मूर्ध्नि किल स्पृशेत् । (२३।१)

लाङ्गूलेनाहतो दैत्यो विषण्णः पतितो भुवि ॥ (२३।२)

देवस्तु दक्षिणामाशां गतश्चैवोमया सह । (२४।१)

भयभीतो निरीक्षेत ग्रीवां भज्य पुनःपुनः ॥ (२४।२)

गते चादर्शनं देवे युयुधे वृषभेण सः । (२५।१)

द्वावेतौ बलिनां श्रेष्ठौ युयुधाते महाबलौ ॥ (२५।२)

प्रहारैर् वज्रसदृशैः कोपेन घटिकात्रयम् । (२६।१)

पाणिभ्यां न स्पृशेद् यो वै वृषभस्य शिरस्तथा ॥ (२६।२)

हत्वा लाङ्गूलपातेन आगतो वृषभस्तदा । (२७।१)

उत्थितश्चाप्यसौ दैत्यो व्रजते वृषपृष्ठतः ॥ (२७।२)

वायुवेगेन सम्प्राप्तो यत्र देवो महेश्वरः । (२८।१)

आगतं दानवं दृष्ट्वा वृषो वचनमब्रवीत् ॥ (२८।२)

आरुह्य पृष्ठे मे देव शीघ्रमेव हि गम्यताम् । (२९।१)

आरुह्य वृषभं देवो जगाम चोमया सह ॥ (२९।२)

नाकं प्राप्तस् ततो देवो गतः शक्रस्य मन्दिरम् । (३०।१)

नात्यजद्देवपृष्ठं तु दानवो बलदर्पितः ॥ (३०।२)

इन्द्रलोकं परित्यज्य ब्रह्मलोकं गतस्तदा । (३१।१)

यत्रयत्र व्रजेद्देवो भयात्सह दिवौकसैः ॥ (३१।२)

अपश्यत्तत्र तत्रैव पृष्ठे लग्नं तु दानवम् । (३२।१)

सर्वांल् लोकान् भ्रमित्वा तु देवो विस्मयमागतः ॥ (३२।२)

न स्थानं विद्यते किंचिद्यत्र विश्रम्यते क्षणम् । (३३।१)

देवदानवयोस्तत्र युद्धं ज्ञात्वा सुदारुणम् ॥ (३३।२)

हर्षितात्मा मुनिस्तत्र चिरं नृत्यति नारदः । (३४।१)

धन्यो ऽहमद्य मे जन्म जीवितं च सुजीवितम् ॥ (३४।२)

महान्तं च कलिं दृष्ट्वा संतोषः परमो ऽभवत् । (३५।१)

देवदानवयोस्तत्र युद्धं त्यक्त्वा च नारदः ॥ (३५।२)

आजगाम ततो विप्रो यत्र देवो महेश्वरः । (३६।१)

दृष्ट्वा देवो ऽथ तं विप्रं प्रतिपूज्याब्रवीद् इदम् ॥ (३६।२)

भो नारद मुनिश्रेष्ठ जानीषे केशवं क्वचित् । (३७।१)

गत्वा तत्र च शीघ्रं त्वं केशवाय निवेदय ॥ (३७।२)

नारद उवाच । (३८।१)

देवदानवसिद्धानां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । (३८।२)

सर्वेषामेव देवेशो हरते ध्रुवमापदम् ॥ (३८।३)

असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसापि न चिन्तयेत् । (३९।१)

ईदृशीं नैव बुध्यामि आपदं च विभो तव ॥ (३९।२)

ईश्वर उवाच । (४०।१)

गच्छ नारद शीघ्रं त्वं यत्र देवो जनार्दनः । (४०।२)

विदितं च त्वया सर्वं यत्कृतं दानवेन तु ॥ (४०।३)

अवध्यो दानवो ह्येष सेन्द्रैर् अपि मरुद्गणैः । (४१।१)

गत्वा तु केशवं देवं निवेदय महामुने ॥ (४१।२)

नारद उवाच । (४२।१)

न तु गच्छाम्यहं देव सुप्तः क्षीरोदधौ सुखी । (४२।२)

केशवः प्रेरणे ह्येषामादेशो दीयतां प्रभो ॥ (४२।३)

मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा राजानं च तथा प्रभुम् । (४३।१)

गुरुं चैवादितः कृत्वा शयानं न प्रबोधयेत् ॥ (४३।२)

ईश्वर उवाच । (४४।१)

यदि क्वचिद् अगारेषु वह्निरुत्पद्यते महान् । (४४।२)

निधनं यान्ति तत्रस्था यद् बुध्येर् अन्नसूरयः ॥ (४४।३)

नारद उवाच । (४५।१)

शीघ्रं गच्छ महादेव आत्मानं रक्ष सुप्रभो । (४५।२)

गच्छाम्यहं न सन्देहो यत्र देवो जनार्दनः ॥ (४५।३)

ततो नन्दिमहाकालौ स्तम्भहस्तौ भयानकौ । (४६।१)

जघ्नतुर्दानवं तत्र मुद्गरादिभिरायुधैः ॥ (४६।२)

त्रयो ऽपि च महाकायाः सप्ततालप्रमाणकाः । (४७।१)

न शमो जायते तेषां युध्यतां च परस्परम् ॥ (४७।२)

ततश्चानन्तरं विप्रो ऽगच्छत् तं केशवं प्रति । (४८।१)

सुप्तं क्षीरार्णवे ऽपश्यच्छेषपर्यङ्कसंस्थितम् ॥ (४८।२)

लक्ष्म्या पादयुगं गृह्य ऊरूपरि निवेशितम् । (४९।१)

अप्सरोगीयमानं तु भक्त्यानम्य च केशवम् ॥ (४९।२)

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् । (५०।१)

उत्थापयस्व देवेशं लक्ष्मि त्वम् अविशङ्किता ॥ (५०।२)

नारदस्य वचः श्रुत्वा पदाङ्गुष्ठं व्यमर्दयत् । (५१।१)

नारदस्तिष्ठते द्वारि उत्तिष्ठ मधुसूदन ॥ (५१।२)

देवो ऽपि नारदं दृष्ट्वा परं हर्षमुपागतः । (५२।१)

स्वागतं तु मुनिश्रेष्ठ सुप्रभाताद्य शर्वरी ॥ (५२।२)

नारद उवाच । (५३।१)

अद्य मे सफलं देव प्रभातं तव दर्शनात् । (५३।२)

कुशलं च न देवानां शीघ्रम् उत्तिष्ठ गम्यताम् ॥ (५३।३)

श्रीविष्णुरुवाच । (५४।१)

ब्रह्मा चेन्द्रश्च रुद्रश्च ये चान्ये तु मरुद्गणाः । (५४।२)

आपदः कारणं यच्च तत्समाख्यातुम् अर्हसि ॥ (५४।३)

नारद उवाच । (५५।१)

दानवेन महातीव्रं तपस्तप्तं सुदारुणम् । (५५।२)

रुद्रेण च वरो दत्तो भस्मत्वं मनसेप्सितम् ॥ (५५।३)

वरदानबलेनैव स देवं हन्तुम् अर्हति । (५६।१)

ईदृशं चेष्टितं ज्ञात्वा नीतो देवो ऽमरैः सह ॥ (५६।२)

नारदस्य वचः श्रुत्वा जगाम समुनिर्हरिः । (५७।१)

दृष्ट्वा देवस्तमीशानं गच्छन्तं दिशमुत्तराम् ॥ (५७।२)

दृष्ट्वा देवं च रुद्रो ऽथ परिष्वज्य पुनःपुनः । (५८।१)

नमस्कृत्य जगन्नाथं देवं च मधुसूदनः ॥ (५८।२)

विष्णुर् उवाच । (५९।१)

भयस्य कारणं देव कथ्यतां च महेश्वर । (५९।२)

देवदानवयक्षाणां प्रेषयेयं यमालयम् ॥ (५९।३)

ललाटे च कृतो धर्मो युष्माकं च महेश्वर । (६०।१)

छित्त्वा शिरस्तथाङ्गानि इन्द्रियाणि न संशयः ॥ (६०।२)

ईश्वर उवाच । (६१।१)

नास्ति सौख्यं च मूर्खेषु नास्ति सौख्यं च रोगिषु । (६१।२)

पराधीनेन सौख्यं तु स्त्रीजिते च विशेषतः ॥ (६१।३)

स्त्रीजितेन मया विष्णो वरो दत्तस्तु दानवे । (६२।१)

यस्य मूर्ध्नि न्यसेत्पाणिं स भवेद् भस्मपुंजवत् ॥ (६२।२)

अजेयश्चामरश्चैव मया ह्युक्तः स केशव । (६३।१)

हन्तुमिच्छति मां पाप उपायस्तव विद्यते ॥ (६३।२)

विष्णुरुवाच । (६४।१)

गच्छन्तु अमराः सर्वे युष्माभिः सह शङ्कर । (६४।२)

उपायं सर्जयाम्यद्य वधार्थं दानस्य च ॥ (६४।३)

रेवायाश्च तटे तिष्ठ देव त्वममरैः सह । (६५।१)

कालक्षेपो न कर्तव्यो गम्यतां त्वरितं प्रभो ॥ (६५।२)

दक्षिणा यत्र गङ्गा च रेवा चैव महानदी । (६६।१)

यत्रयत्र च दृश्येत प्राची चैव सरस्वती ॥ (६६।२)

तत्समं च महातीर्थं न मर्त्ये चैव दृश्यते । (६७।१)

स्नानं ये तत्र कुर्वन्ति दानं चैव तु भक्तितः ॥ (६७।२)

सप्तजन्मकृतं पापं नश्यते नात्र संशयः । (६८।१)

एतत् तीर्थं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम् ॥ (६८।२)

गम्यतां तत्र देवेश लुङ्केशं त्वं सहामरैः । (६९।१)

विष्णोस्तु वचनादेव प्रविष्टो ह्रदमुत्तमम् ॥ (६९।२)

रतिं सुमहतीं चक्रे सह तत्र मरुद्गणैः । (७०।१)

ततश्चानन्तरं देवो मायां कृत्वा ह्यनेकधा ॥ (७०।२)

वसन्तमासं संसृज्य उद्यानवनशोभितम् । (७१।१)

अशोकैर्बकुलैश्चैव ब्रह्मवृक्षैः सुशोभनैः ॥ (७१।२)

श्रीवृक्षैश्च कपित्थैश्च शिरीषैर् राजचम्पकैः । (७२।१)

श्रीफलैश्च तथा तालैः कदम्बोदुम्बरैस् तथा ॥ (७२।२)

अश्वत्थादिद्रुमैश्चैव नानावृक्षैरनेकशः । (७३।१)

नानापुष्पैः सुगन्धाढ्यैर्भ्रमरैश्च निनादितम् ॥ (७३।२)

तस्मिन्मध्ये महावृक्षो न्यग्रोधश्च सुशोभनः । (७४।१)

बहुपक्षिसमायुक्तः कोकिलारावनादितः ॥ (७४।२)

कृष्णेन च कृतं तस्मिन्कन्यारूपं च तत्क्षणात् । (७५।१)

न तस्याः सदृशी कन्या त्रैलोक्ये सचराचरे ॥ (७५।२)

अन्याश्च कन्यकाः सप्त सुरूपाः शुभलोचनाः । (७६।१)

दिव्यरूपधराः सर्वा दिव्याभरणभूषिताः ॥ (७६।२)

पुमांसमभिकाङ्क्षन्त्यो यद्येकः कामयेत् स्त्रियः । (७७।१)

मौक्तिकैर् रत्नमाणिक्यैर् वैडूर्यैश्च सुशोभनैः ॥ (७७।२)

कामहारैश्च वंशैश्च बद्धो हिन्दोलकः कृतः । (७८।१)

आरूढाश्च महाकन्या गायन्ते सुस्वरं तदा ॥ (७८।२)

मारुतः शीतलो वाति वनं स्पृष्ट्वा सुशोभनम् । (७९।१)

वातेन प्रेरितो गन्धो दानवो घ्राणपीडितः ॥ (७९।२)

ततः कुसुमगन्धेन विस्मयं परमं गतः । (८०।१)

आघ्राय चेदृशं पुण्यं न दृष्टं न श्रुतं मया ॥ (८०।२)

वने चिन्तयतः किंचिद् ध्वनिगीतं सुशोभनम् । (८१।१)

गीतस्य च ध्वनिं श्रुत्वा मोहितो मायया हरेः ॥ (८१।२)

व्याधस्यैव महाकूटे पतन्ति च यथा मृगाः । (८२।१)

कालस्पृष्टस्तथा कृष्णे पतितश्च नराधिप ॥ (८२।२)

दृष्ट्वा कन्यां च तां दैत्यो मूर्च्छया पतितो भुवि । (८३।१)

पतितेन तु दृष्टैका कन्या वटतले स्थिता ॥ (८३।२)

आस्यं दृष्ट्वा तु नारीणां पुनः कामेन पीडितः । (८४।१)

गृहीत्वा हेमदण्डं तु तां पातयितुम् इच्छति ॥ (८४।२)

कन्योवाच । (८५।१)

मा मानुस्पर्शयत्वं हि कुमार्यहं कुलोत्तम । (८५।२)

भो मुञ्च मुञ्च मां शीघ्रं यावद्गच्छाम्यहं गृहम् ॥ (८५।३)

दानव उवाच । (८६।१)

अहं विवाहमिच्छामि त्वया सह सुशोभने । (८६।२)

भूपृष्ठे सकले राज्ञी भवस्येवं न संशयः ॥ (८६।३)

कन्योवाच । (८७।१)

पिता रक्षति कौमार्ये भर्ता रक्षति यौवने । (८७।२)

पुत्रो रक्षति वृद्धत्वे न स्त्री स्वातन्त्र्यम् अर्हति ॥ (८७।३)

न स्वातन्त्र्यं ममैवास्ति उत्पन्नाहं महत्कुले । (८८।१)

याच्यस्तु मत्पिता भ्राता मातापि हि तथैव च ॥ (८८।२)

दानव उवाच । (८९।१)

यदि मां नेच्छसे त्वद्य स्वातन्त्र्यं नावलम्बसे । (८९।२)

ममापि च तदा हत्या सत्यं च शुभलोचने ॥ (८९।३)

कन्योवाच । (९०।१)

विश्वासो नैव कर्तव्यो यादृशे तादृशे नरे । (९०।२)

नराः स्त्रीषु विचित्राश्च लम्पटाः काममोहिताः ॥ (९०।३)

परिणीय तु मां त्वं हि भुङ्क्ष्व भोगान्मया सह । (९१।१)

जन्मनाशो भवेत् पश्चान्न त्वं नान्यो भवेन्मम ॥ (९१।२)

ब्राह्मणी क्षत्रिणी वैशी शूद्री यावत् तथैव च । (९२।१)

द्वितीयो न भवेद् भर्ता एकाकी चेह जन्मनि ॥ (९२।२)

दानव उवाच । (९३।१)

यत्त्वया गदितं वाक्यं तन्मया धारितं हृदि । (९३।२)

प्रत्ययं मे कुरुष्वाद्य यत्ते मनसि रोचते ॥ (९३।३)

कन्योवाच । (९४।१)

जानीष्व गोपकन्यां मां क्रीडामि सखिभिः सह । (९४।२)

अस्मत्कुलेषु यद्दिव्यं तत्कुरुष्व यथाविधि ॥ (९४।३)

न तद्दिव्यं कुले ऽस्माकं विषं कोशं न तत्तुला । (९५।१)

गोपान्वयेषु सर्वेषु हस्तः शिरसि दीयते ॥ (९५।२)

कामान्धेनैव राजेन्द्र निक्षिप्तो मस्तके करः । (९६।१)

तत्क्षणाद् भस्मसाद्भूतो दग्धस् तृणचयो यथा ॥ (९६।२)

केशवोपरि देवैस्तु पुष्पवृष्टिः शुभा कृता । (९७।१)

हृष्टाः सर्वे ऽगमन्देवाः स्वस्थानं विगतज्वराः ॥ (९७।२)

क्षीरोदं केशवो गच्छत्कालपृष्ठे निपातिते । (९८।१)

य इदं शृणुयाद्भक्त्या चरितं दानवस्य च ॥ (९८।२)

स जयी जायते नित्यं शङ्करस्य वचो यथा । (९९।१)

एतस्मात् कारणाद् राजंल् लिङ्गेश्वरमिति श्रुतम् ॥ (९९।२)

लीनं च पातकं यस्मात् स्नानमात्रेण नश्यति । (१००।१)

त्वगस्थि शोणितं मांसं मेदःस्नायुस्तथैव च ॥ (१००।२)

मज्जाशुक्रगतं पापं नश्यते जन्मकोटिजम् । (१०१।१)

लुङ्केश्वरे महाराज तोयं पिबति भक्तितः ॥ (१०१।२)

त्रिभिः प्रसृतिमात्राभिः पापं याति सहस्रधा । (१०२।१)

विशेषेण चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ तु चाष्टमी ॥ (१०२।२)

उपोष्य यो नरो भक्त्या पितॄणां पाण्डुनन्दन । (१०३।१)

उद्धृतास्तेन ते सर्वे नारकीयाः पितामहाः ॥ (१०३।२)

काकिणीं चैव यो दद्याद् ब्राह्मणे वेदपारगे । (१०४।१)

तेन दानफलं सर्वं कुरुक्षेत्रादिकं च यत् ॥ (१०४।२)

प्राप्तं तु नान्यथा राजञ्छङ्करो वदते त्विदम् । (१०५।१)

स्पर्शलिङ्गमिदं राजञ्छङ्करेण तु निर्मितम् ॥ (१०५।२)

स्पर्शमात्रे मनुष्याणां रुद्रवासो ऽभिजायते । (१०६।१)

तेन दानफलं सर्वं कुरुक्षेत्रादिकं च यत् ॥ (१०६।२)

एतस्मात् कारणाद् राजंल् लोकपालाश्च रक्षकाः । (१०७।१)

दुर्गा च रक्षणे सृष्टा चतुर्हस्तधरा शुभा ॥ (१०७।२)

धनदो लोकपालेशो रक्षकश्चेश्वरस्य च । (१०८।१)

रक्षति च सदा कालं ग्रहव्यापाररूपतः ॥ (१०८।२)

पुत्रभ्रातृसमारूपैः स्वामिसम्बन्धरूपिभिः । (१०९।१)

लङ्केश्वरं च राजेन्द्र देवैर्नाद्यापि मुच्यते ॥ (१०९।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे लुङ्केश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तषष्टितमो ऽध्यायः ॥ (११०।१)