युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

ततस्त ऋषयः सर्वे महाभागास्तपोधनाः । (१।२)

गतास्तु परमं लोकं ततः किं जातमद्भुतम् ॥ (१।३)

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (२।१)

ततस्तेषु प्रयातेषु नर्मदातीरवासिषु । (२।२)

बभूव रौद्रसंहारः सर्वभूतक्षयंकरः ॥ (२।३)

कैलासशिखरस्थं तु महादेवं सनातनम् । (३।१)

ब्रह्माद्याः प्रास्तुवन् देवम् ऋग्यजुःसामभिः शिवम् ॥ (३।२)

संहर त्वं जगद् देव सदेवासुरमानुषम् । (४।१)

प्राप्तो युगसहस्रान्तः कालः संहरणक्षमः ॥ (४।२)

मद्रूपं तु समास्थाय त्वया चैतद्विनिर्मितम् । (५।१)

वैष्णवीं मूर्तिमास्थाय त्वयैतत्परिपालितम् ॥ (५।२)

एका मूर्तिस्त्रिधा जाता ब्राह्मी शैवी च वैष्णवी । (६।१)

सृष्टिसंहाररक्षार्थं भवेदेवं महेश्वर ॥ (६।२)

एतच्छ्रुत्वा वचस्तथ्यं विष्णोश्च परमेष्ठिनः । (७।१)

सगणः सपरीवारः सह ताभ्यां सहोमया ॥ (७।२)

समलोकान्विभिद्येमान्भगवान्नीललोहितः । (८।१)

भूराद्यब्रह्मलोकान्तं भित्त्वाण्डं परतः परम् ॥ (८।२)

शैवं पदम् अजं दिव्यम् आविशत् सह तैर्विभुः । (९।१)

न तत्र वायुर् नाकाशं नाग्निस्तत्र न भूतलम् ॥ (९।२)

यत्र संतिष्ठे देव उमया सह शङ्करः । (१०।१)

न सूर्यो न ग्रहास्तत्र न ऋक्षाणि दिशस्तथा ॥ (१०।२)

न लोकपाला न सुखं न च दुःखं नृपोत्तम ॥ (११।१)

ब्राह्मं पदं यत्कवयो वदन्ति शैवं पदं यत्कवयो वदन्ति । (१२।१)

क्षेत्रज्ञमीशं प्रवदन्ति चान्ये सांख्याश्च गायन्ति किलादिमोक्षम् ॥ (१२।२)

यद्ब्रह्म आद्यं प्रवदन्ति केचिद्यं सर्वमीशानमजं पुराणम् । (१३।१)

तम् एकरूपं तम् अनेकरूपम् अरूपम् आद्यं परम् अव्ययाख्यम् ॥ (१३।२)

अवर्णमप्यर्थम् अनामगोत्रं तुर्यं पदं यत्कवयो वदन्ति । (१४।१)

ध्यानार्थविज्ञानमयं सुसूक्ष्मम् आत्मस्थम् ईशानवरं वरेण्यम् ॥ (१४।२)

ततस्त्रयस्ते भगवन्तमीशं सम्प्राप्य संक्षिप्य भवन्त्यर्थकम् । (१५।१)

पृथक्स्वरूपैस्तु पुनस्त एव जगत् समस्तं परिपालयन्ति ॥ (१५।२)

संहारं सर्वभूतानां रुद्रत्वे कुरुते प्रभुः । (१६।१)

विष्णुत्वे पालयेल्लोकान्ब्रह्मत्वे सृष्टिकारकः ॥ (१६।२)

प्रकृत्या सह संयुक्तः कालो भूत्वा महेश्वरः । (१७।१)

विश्वरूपा महाभागा तस्य पार्श्वे व्यवस्थिता ॥ (१७।२)

यामाहुः प्रकृतिं तज्ज्ञाः पदार्थानां विचक्षणाः । (१८।१)

पुरुषत्वे प्रकृतित्वे च कारणं परमेश्वरः ॥ (१८।२)

तस्माद् एतज्जगत्सर्वं चराचरम् । (१९।१)

तस्मिन्नेव लयं याति युगान्ते समुपस्थिते ॥ (१९।२)

भगलिङ्गाङ्कितं सर्वं व्याप्तं वै परमेष्ठिना । (२०।१)

भगरूपो भवेद्विष्णुर्लिङ्गरूपो महेश्वरः ॥ (२०।२)

भाति सर्वेषु लोकेषु गीयते भूर्भुवादिषु । (२१।१)

प्रविष्टः सर्वभूतेषु तेन विष्णुर्भगः स्मृतः ॥ (२१।२)

विशनाद्विष्णुरित्युक्तः सर्वदेवमयो महान् । (२२।१)

भासनाद्गमनाच्चैव भगसंज्ञा प्रकीर्तिता ॥ (२२।२)

ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं यस्मिन्नेति लयं जगत् । (२३।१)

एकभावं समापन्नं लिङ्गं तस्माद् विदुर्बुधाः ॥ (२३।२)

महादेवस्ततो देवीमाह पार्श्वे स्थितां तदा । (२४।१)

संहरस्व जगत्सर्वं मा विलम्बस्व शोभने ॥ (२४।२)

त्यज सौम्यमिदं रूपं सितचन्द्रांशुनिर्मलम् । (२५।१)

रुद्रं रूपं समास्थाय संहरस्व चराचरम् ॥ (२५।२)

रौद्रैर्भूतगणैर्घोरैर्देवि त्वं परिवारिता । (२६।१)

जीवलोकमिमं सर्वं भक्षयस्वाम्बुजेक्षणे ॥ (२६।२)

ततो ऽहं मर्दयिष्यामि प्लावयिष्ये तथा जगत् । (२७।१)

कृत्वा चैकार्णवं भूयः सुखं स्वप्स्ये त्वया सह ॥ (२७।२)

श्रीदेव्युवाच । (२८।१)

नाहं देव जगच्चैतत्संहरामि महाद्युते । (२८।२)

अम्बा भूत्वा विचेष्टं न भक्षयामि भृशातुरम् ॥ (२८।३)

स्त्रीस्वभावेन कारुण्यं करोति हृदयं मम । (२९।१)

कथं वै निर्दहिष्यामि जगद् एतज्जगत्पते ॥ (२९।२)

तस्मात् त्वं स्वयमेवेदं जगत्संहर शङ्कर । (३०।१)

अथैवमुक्तस्तां देवीं धूर्जटिर्नीललोहितः ॥ (३०।२)

क्रुद्धो निर्भर्त्सयामास हुङ्कारेण महेश्वरीम् । (३१।१)

ॐ हुंफट् त्वं स इत्याह कोपाविष्टैर् अथेक्षणैः ॥ (३१।२)

हुंकारिता विशालाक्षी पीनोरुजघनस्थला । (३२।१)

तत्क्षणाच्चाभवद् रौद्रा कालरात्रीव भारत ॥ (३२।२)

हुंकुर्वती महानादैर्नादयन्ती दिशो दश । (३३।१)

व्यवर्धत महारौद्रा विद्युत्सौदामिनी यथा ॥ (३३।२)

विद्युत्सम्पातदुष्प्रेक्ष्या विद्युत्संघातचञ्चला । (३४।१)

विद्युज्ज्वालाकुला रौद्रा विद्युदग्निनिभेक्षणा ॥ (३४।२)

मुक्तकेशी विशालाक्षी कृशग्रीवा कृशोदरी । (३५।१)

व्याघ्रचर्माम्बरधरा व्यालयज्ञोपवीतिनी ॥ (३५।२)

वृश्चिकैरग्निपुञ्जाभैर् गोनसैश्च विभूषिता । (३६।१)

त्रैलोक्यं पूरयामास विस्तारेणोच्छ्रयेण च ॥ (३६।२)

भासुराङ्गा तु संवृत्ता कृष्णसर्पैककुण्डला । (३७।१)

चित्रदण्डोद्यतकरा व्याघ्रचर्मोपसेविता ॥ (३७।२)

व्यवर्धत महारौद्रा जगत्संहारकारिणी । (३८।१)

सृक्किणी लेलिहाना च क्रूरफूत्कारकारिणी ॥ (३८।२)

व्यात्तास्या घुर्घुरारावा जगत्संक्षोभकारिणी । (३९।१)

खेलद्भूतानुगा क्रूरा निःश्वासोच्छ्वासकारिणी ॥ (३९।२)

जाताट्टअहासा दुर्नासा वह्निकुण्डसमेक्षणा । (४०।१)

प्रोद्यत्किलकिलारावा ददाह सकलं जगत् ॥ (४०।२)

दह्यमानाः सुरास्तत्र पतन्ति धरणीतले । (४१।१)

पतन्ति यक्षगन्धर्वाः सकिन्नरमहोरगाः ॥ (४१।२)

पतन्ति भूतसङ्घाश्च हाहाहैहैविराविणः । (४२।१)

बुम्बापातैः सनिर्घातैर् उदितार्तस्वरैरपि ॥ (४२।२)

व्याप्तम् आसीत् तदा विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । (४३।१)

संपतद्भिः पतद्भिश्च ज्वलद्भूतगणैर्मही ॥ (४३।२)

जातैश् चटचटाशब्दैः पतद्भिर्गिरिसानुभिः । (४४।१)

तत्र रौद्रोत्सवे जाता रुद्रानन्दविवर्धिनी ॥ (४४।२)

विहिंसमाना भूतानि चर्वमाणाचरानपि । (४५।१)

तत्तद्गन्धम् उपादाय शिवारावविराविणी ॥ (४५।२)

गलच्छोणितधाराभिमुखा दिग्धकलेवरा । (४६।१)

चण्डशीलाभवच्चण्डी जगत्संहारकर्मणि ॥ (४६।२)

ये ऽपि प्राप्ता महर्लोकं भृग्वाद्याश्च महर्षयः । (४७।१)

ते ऽपि नश्यन्ति शतशो ब्रह्मक्षत्त्रविशादयः ॥ (४७।२)

देवासुरा भयत्रस्ताः सयक्षोरगराक्षसाः । (४८।१)

विशन्ति केऽपि पातालं लीयन्ते च गुहादिषु ॥ (४८।२)

सा च देवी दिशः सर्वा व्याप्य मृत्युर् इव स्थिता । (४९।१)

युगक्षयकरे काले देवेन विनियोजिता ॥ (४९।२)

एकापि नवधा जाता दशधा दशधा तथा । (५०।१)

चतुःषष्टिस्वरूपा च शतरूपाट्टहासिनी ॥ (५०।२)

जज्ञे सहस्ररूपा च लक्षकोटितनुः शिवा । (५१।१)

नानारूपायुधाकारा नानावादनचारिणी ॥ (५१।२)

एवंरूपा ऽभवद्देवी शिवस्यानुज्ञया नृप । (५२।१)

दिक्षु सर्वासु गगने विकटायुधशीलिनः ॥ (५२।२)

रुन्धन्तो नश्यमानांस्तान्गणा माहेश्वराः स्थिताः । (५३।१)

विचरन्ति तया सार्द्धं शूलपट्टिशपाणयः ॥ (५३।२)

ततो मातृगणाः केचिद्विनायकगणैः सह । (५४।१)

व्यवर्धन्त महारौद्रा जगत्संहारकारिणः ॥ (५४।२)

ततस्तस्या व्यवर्धन्त दंष्ट्राः कुन्देन्दुसन्निभाः । (५५।१)

योजनानां सहस्राणि अयुतान्यर्बुदानि च ॥ (५५।२)

दंष्ट्रावलिः कररुहाः क्रूरास्तीक्ष्णाश्च कर्कशाः । (५६।१)

वियद्दिशो लिखन्त्येव सप्तद्वीपां वसुंधराम् ॥ (५६।२)

तस्या दंष्ट्राभिसम्पातैश्चूर्णिता वनपर्वताः । (५७।१)

शिलासंचयसंघाता विशीर्यते सहस्रशः ॥ (५७।२)

हिमवान्हेमकूटश्च निषधो गन्धमादनः । (५८।१)

माल्यवांश्चैव नीलश्च श्वेतश्चैव महागिरिः ॥ (५८।२)

मेरुमध्यमिलापीठं सप्तद्वीपं च सार्णवम् । (५९।१)

लोकालोकेन सहितं प्राकम्पत नृपोत्तम ॥ (५९।२)

दंष्ट्राशनिविस्पृष्टाश्च विशीर्यन्ते महाद्रुमाः । (६०।१)

उत्पातैश्च दिशो व्याप्ता घोररूपैः समन्ततः ॥ (६०।२)

तारा ग्रहगणाः सर्वे ये च वैमानिका गणाः । (६१।१)

शिवासहस्रैर् आकीर्णा महामातृगणैस्तथा ॥ (६१।२)

सा चचार जगत् कृत्स्नं युगान्ते समुपस्थिते । (६२।१)

भ्रमद्भिश्च ब्रुवद्भिश्च क्रोशद्भिश्च समन्ततः ॥ (६२।२)

प्रमथद्भिर् ज्वलद्भिश्च रौद्रैर्व्याप्ता दिशो दश । (६३।१)

विस्तीर्णं शैलसङ्घातं विघूर्णितगिरिद्रुमम् ॥ (६३।२)

प्रभिन्नगोपुरद्वारं केशशुष्कास्थिसंकुलम् । (६४।१)

प्रदग्धग्रामनगरं भस्मपुंजाभिसंवृतम् ॥ (६४।२)

चिताधूमाकुलं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । (६५।१)

हाहाकाराकुलं सर्वमहहस्वननिस्वनम् ॥ (६५।२)

जगद् एतद् अभूत् सर्वमशरण्यं निराश्रयम् ॥ (६६।१)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये कल्पानुकथने कालरात्रिकृतजगत्संहरणवर्णनं नाम चतुर्दशो ऽध्यायः ॥ (६७।१)