स्कन्दपुराण (रेवाखण्ड)Skandapurāṇa (Revākhaṇḍa)

SkPur (Rkh), 1, 232

232 of 232 · 110 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

इति वः कथितं विप्रा रेवामाहात्म्यमुत्तमम् । (१।२)

iti vaḥ kathitaṃ viprā revāmāhātmyamuttamam |

1.3१.३

यथोपदिष्टं पार्थाय मार्कण्डेयेन वै पुरा ॥ (१।३)

yathopadiṣṭaṃ pārthāya mārkaṇḍeyena vai purā ||

2.1२.१

तथा तीर्थकदम्बाश्च तेषु तीर्थविशेषतः । (२।१)

tathā tīrthakadambāśca teṣu tīrthaviśeṣataḥ |

2.2२.२

प्राधान्येन मया ख्याता यथासङ्ख्यं यथाक्रमम् ॥ (२।२)

prādhānyena mayā khyātā yathāsaṅkhyaṃ yathākramam ||

3.1३.१

एतत्पवित्रमतुलं ह्येतत्पापहरं परम् । (३।१)

etatpavitramatulaṃ hyetatpāpaharaṃ param |

3.2३.२

नर्मदाचरितं पुण्यं माहात्म्यं मुनिभाषितम् ॥ (३।२)

narmadācaritaṃ puṇyaṃ māhātmyaṃ munibhāṣitam ||

4.1४.१

सप्तकल्पानुगो विप्रो नर्मदायां मुनीश्वराः । (४।१)

saptakalpānugo vipro narmadāyāṃ munīśvarāḥ |

4.2४.२

मृकण्डतनयो धीमान्परमार्थविदुत्तमः ॥ (४।२)

mṛkaṇḍatanayo dhīmānparamārthaviduttamaḥ ||

5.1५.१

संसेव्य सर्वतीर्थानि नदीः सर्वाश्च वै पुरा । (५।१)

saṃsevya sarvatīrthāni nadīḥ sarvāśca vai purā |

5.2५.२

बहुकल्पस्मरां रेवामालक्ष्य शिवदेहजाम् ॥ (५।२)

bahukalpasmarāṃ revāmālakṣya śivadehajām ||

6.1६.१

मे कलेति च शर्वोक्तां शरणं शर्वजां ययौ । (६।१)

me kaleti ca śarvoktāṃ śaraṇaṃ śarvajāṃ yayau |

6.2६.२

अजराममरां देवीं दैत्यध्वंसकरीं पराम् ॥ (६।२)

ajarāmamarāṃ devīṃ daityadhvaṃsakarīṃ parām ||

7.1७.१

महाविभवसंयुक्तां भवघ्नीं भवजाह्नवीम् । (७।१)

mahāvibhavasaṃyuktāṃ bhavaghnīṃ bhavajāhnavīm |

7.2७.२

तस्यामाबध्य सत्प्रेम जातः सो ऽप्यजरामरः ॥ (७।२)

tasyāmābadhya satprema jātaḥ so 'pyajarāmaraḥ ||

8.1८.१

षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यश्च सत्तमाः । (८।१)

ṣaṣṭitīrthasahasrāṇi ṣaṣṭikoṭyaśca sattamāḥ |

8.2८.२

व्यवस्थितानि रेवायास्तीरयुग्मे पदे पदे ॥ (८।२)

vyavasthitāni revāyāstīrayugme pade pade ||

9.1९.१

सारितः परितः सन्ति सतीर्थास्तु सहस्रशः । (९।१)

sāritaḥ paritaḥ santi satīrthāstu sahasraśaḥ |

9.2९.२

न तुलां यान्ति रेवायास्ताश्च मन्ये मुनीश्वराः ॥ (९।२)

na tulāṃ yānti revāyāstāśca manye munīśvarāḥ ||

10.1१०.१

एतद्वः कथितं सर्वं यत्पृष्टमखिलं द्विजाः । (१०।१)

etadvaḥ kathitaṃ sarvaṃ yatpṛṣṭamakhilaṃ dvijāḥ |

10.2१०.२

यन्महेशमुखाच्छ्रुत्वा वायुराह ऋषीन्प्रति ॥ (१०।२)

yanmaheśamukhācchrutvā vāyurāha ṛṣīnprati ||

11.1११.१

तद्वन्मृकण्डतनयो ऽप्यनुभूयाखिलां नदीम् । (११।१)

tadvanmṛkaṇḍatanayo 'pyanubhūyākhilāṃ nadīm |

11.2११.२

सतीर्थां पदशः प्राह पाण्डुपुत्राय पावनीम् ॥ (११।२)

satīrthāṃ padaśaḥ prāha pāṇḍuputrāya pāvanīm ||

12.1१२.१

एतच्च कथितं सर्वं संक्षेपेण द्विजोत्तमाः । (१२।१)

etacca kathitaṃ sarvaṃ saṃkṣepeṇa dvijottamāḥ |

12.2१२.२

नर्मदाचरितं पुण्यं त्रिषु लोकेषु दुर्लभम् ॥ (१२।२)

narmadācaritaṃ puṇyaṃ triṣu lokeṣu durlabham ||

13.1१३.१

किमन्यैः सरितां तोयैः सेवितैस् तु सहस्रशः । (१३।१)

kimanyaiḥ saritāṃ toyaiḥ sevitais tu sahasraśaḥ |

13.2१३.२

यदि संसेव्यते तोयं रेवायाः पापनाशनम् ॥ (१३।२)

yadi saṃsevyate toyaṃ revāyāḥ pāpanāśanam ||

14.1१४.१

मेकलाजलसंसेवी मुक्तिमाप्नोति शाश्वतीम् ॥ (१४।१)

mekalājalasaṃsevī muktimāpnoti śāśvatīm ||

15.1१५.१

यथा यथा भजेन्मर्त्यो यद्यदिच्छति तीर्थगः । (१५।१)

yathā yathā bhajenmartyo yadyadicchati tīrthagaḥ |

15.2१५.२

तत्तदाप्नोति नियतं श्रद्धयाश्रद्धयापि च ॥ (१५।२)

tattadāpnoti niyataṃ śraddhayāśraddhayāpi ca ||

16.1१६.१

इदं ब्रह्मा हरिरिदमिदं साक्षात्परो हरः । (१६।१)

idaṃ brahmā hariridamidaṃ sākṣātparo haraḥ |

16.2१६.२

इदं ब्रह्म निराकारं कैवल्यं नर्मदाजलम् ॥ (१६।२)

idaṃ brahma nirākāraṃ kaivalyaṃ narmadājalam ||

17.1१७.१

तावद्गर्जन्ति तीर्थानि नद्यो हृदयफलप्रदाः । (१७।१)

tāvadgarjanti tīrthāni nadyo hṛdayaphalapradāḥ |

17.2१७.२

यावन्न स्मर्यते रेवा सेवाहेवा कलौ नरैः ॥ (१७।२)

yāvanna smaryate revā sevāhevā kalau naraiḥ ||

18.1१८.१

ध्रुवं लोके हितार्थाय शिवेन स्वशरीरतः । (१८।१)

dhruvaṃ loke hitārthāya śivena svaśarīrataḥ |

18.2१८.२

शक्तिः कापि सरिद्रूपा रेवेयमवतारिता ॥ (१८।२)

śaktiḥ kāpi saridrūpā reveyamavatāritā ||

19.1१९.१

तावद्गर्जन्ति यज्ञाश्च वनक्षेत्रादयो भृशम् । (१९।१)

tāvadgarjanti yajñāśca vanakṣetrādayo bhṛśam |

19.2१९.२

यावन्न नर्मदानामकीर्तनं क्रियते कलौ ॥ (१९।२)

yāvanna narmadānāmakīrtanaṃ kriyate kalau ||

20.1२०.१

गरिमा गाण्यते तावत्तपोदानव्रतादिषु । (२०।१)

garimā gāṇyate tāvattapodānavratādiṣu |

20.2२०.२

नरैर्वा प्राप्यते यावद्भुवि भर्गभवा धुनी ॥ (२०।२)

narairvā prāpyate yāvadbhuvi bhargabhavā dhunī ||

21.1२१.१

ये वसन्त्युत्तरे कूले रुद्रस्यानुचरा हि ते । (२१।१)

ye vasantyuttare kūle rudrasyānucarā hi te |

21.2२१.२

वसन्ति याम्यतीरे ये लोकं ते यान्ति वैष्णवम् ॥ (२१।२)

vasanti yāmyatīre ye lokaṃ te yānti vaiṣṇavam ||

22.1२२.१

धन्यास्ते देशवर्यास्ते येषु देशेषु नर्मदा । (२२।१)

dhanyāste deśavaryāste yeṣu deśeṣu narmadā |

22.2२२.२

नरकान्तकरी शश्वत्संश्रिता शर्वनिर्मिता ॥ (२२।२)

narakāntakarī śaśvatsaṃśritā śarvanirmitā ||

23.1२३.१

कृतपुण्याश्च ते लोकाः शोकाय न भवन्ति ते । (२३।१)

kṛtapuṇyāśca te lokāḥ śokāya na bhavanti te |

23.2२३.२

ये पिबन्ति जलं पुण्यं पार्वतीपतिसिन्धुजम् ॥ (२३।२)

ye pibanti jalaṃ puṇyaṃ pārvatīpatisindhujam ||

24.1२४.१

इदं पवित्रमतुलं रेवायाश्चरितं द्विजाः । (२४।१)

idaṃ pavitramatulaṃ revāyāścaritaṃ dvijāḥ |

24.2२४.२

शृणोति यः कीर्तयते मुच्यते सर्वपातकः ॥ (२४।२)

śṛṇoti yaḥ kīrtayate mucyate sarvapātakaḥ ||

25.1२५.१

यत्फलं सर्ववेदैश्च सषडङ्गपदक्रमैः । (२५।१)

yatphalaṃ sarvavedaiśca saṣaḍaṅgapadakramaiḥ |

25.2२५.२

श्रुतैश्च पठितैस्तस्मात्फलमष्टगुणं भवेत् ॥ (२५।२)

śrutaiśca paṭhitaistasmātphalamaṣṭaguṇaṃ bhavet ||

26.1२६.१

सत्रयाजी फलं यच्च लभते द्वादशाब्दिकम् । (२६।१)

satrayājī phalaṃ yacca labhate dvādaśābdikam |

26.2२६.२

श्रुत्वा सकृच्च रेवायाश्चरितं तत्फलं लभेत् ॥ (२६।२)

śrutvā sakṛcca revāyāścaritaṃ tatphalaṃ labhet ||

27.1२७.१

सर्वतीर्थावगाहाच्च यत्फलं सागरादिषु । (२७।१)

sarvatīrthāvagāhācca yatphalaṃ sāgarādiṣu |

27.2२७.२

सकृच्छ्रुत्वा च माहात्म्यं रेवायास् तत्फलं लभेत् ॥ (२७।२)

sakṛcchrutvā ca māhātmyaṃ revāyās tatphalaṃ labhet ||

28.1२८.१

एतद्धर्म्यमुपाख्यानं सर्वशास्त्रेष्वनुत्तमम् । (२८।१)

etaddharmyamupākhyānaṃ sarvaśāstreṣvanuttamam |

28.2२८.२

देशे वा मण्डले वापि नगरे ग्राममध्यतः ॥ (२८।२)

deśe vā maṇḍale vāpi nagare grāmamadhyataḥ ||

29.1२९.१

गृहे वा तिष्ठते यस्य लिखितं सार्ववार्णिकम् । (२९।१)

gṛhe vā tiṣṭhate yasya likhitaṃ sārvavārṇikam |

29.2२९.२

स ब्रह्मा स शिवः साक्षात्स च देवो जनार्दनः ॥ (२९।२)

sa brahmā sa śivaḥ sākṣātsa ca devo janārdanaḥ ||

30.1३०.१

धर्मार्थकाममोक्षाणां मार्गे ऽयं देवसेवितः । (३०।१)

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ mārge 'yaṃ devasevitaḥ |

30.2३०.२

गुरूणां च गुरुः शास्त्रं परमं सिद्धिकारणम् ॥ (३०।२)

gurūṇāṃ ca guruḥ śāstraṃ paramaṃ siddhikāraṇam ||

31.1३१.१

यश्चेदं शृणुयान्नित्यं पुराणं देवभाषितम् । (३१।१)

yaścedaṃ śṛṇuyānnityaṃ purāṇaṃ devabhāṣitam |

31.2३१.२

ब्राह्मणो वेदवान्भूयात्क्षत्रियो विजयी भवेत् ॥ (३१।२)

brāhmaṇo vedavānbhūyātkṣatriyo vijayī bhavet ||

32.1३२.१

धनाढ्यो जायते वैश्यः शूद्रो वै धर्मभाग् भवेत् ॥ (३२।१)

dhanāḍhyo jāyate vaiśyaḥ śūdro vai dharmabhāg bhavet ||

33.1३३.१

सौभाग्यसन्ततिं नारी श्रुत्वैतत्समवाप्नुयात् । (३३।१)

saubhāgyasantatiṃ nārī śrutvaitatsamavāpnuyāt |

33.2३३.२

श्रियं सौख्यं स्वर्गवासं जन्म चैवोत्तमे कुले ॥ (३३।२)

śriyaṃ saukhyaṃ svargavāsaṃ janma caivottame kule ||

34.1३४.१

रसभेदी कृतघ्नश्च स्वामिध्रुङ् मित्रवञ्चकः । (३४।१)

rasabhedī kṛtaghnaśca svāmidhruṅ mitravañcakaḥ |

34.2३४.२

गोघ्नश्च गरदश्चैव कन्याविक्रयकारकः ॥ (३४।२)

goghnaśca garadaścaiva kanyāvikrayakārakaḥ ||

35.1३५.१

ब्रह्मघ्नश्च सुरापी च स्तेयी च गुरुतल्पगः । (३५।१)

brahmaghnaśca surāpī ca steyī ca gurutalpagaḥ |

35.2३५.२

नर्मदाचरितं शृण्वंस्तामब्दं यो ऽभिषेवते ॥ (३५।२)

narmadācaritaṃ śṛṇvaṃstāmabdaṃ yo 'bhiṣevate ||

36.1३६.१

सर्वपापविनिर्मुक्तो जायते नात्र संशयः । (३६।१)

sarvapāpavinirmukto jāyate nātra saṃśayaḥ |

36.2३६.२

पाकभेदी वृथापाकी देवब्राह्मणनिन्दकः ॥ (३६।२)

pākabhedī vṛthāpākī devabrāhmaṇanindakaḥ ||

37.1३७.१

परीवादी गुरोः पित्रोः साधूनां नृपतेस्तथा । (३७।१)

parīvādī guroḥ pitroḥ sādhūnāṃ nṛpatestathā |

37.2३७.२

ते ऽपि श्रुत्वा च पापेभ्यो मुच्यन्ते नात्र संशयः ॥ (३७।२)

te 'pi śrutvā ca pāpebhyo mucyante nātra saṃśayaḥ ||

38.1३८.१

ये पुनर्भावितात्मानः शस्त्रं शृण्वन्ति नित्यशः । (३८।१)

ye punarbhāvitātmānaḥ śastraṃ śṛṇvanti nityaśaḥ |

38.2३८.२

पूजयन्ति च तच्छास्त्रं नार्मदं वस्त्रभूषणैः ॥ (३८।२)

pūjayanti ca tacchāstraṃ nārmadaṃ vastrabhūṣaṇaiḥ ||

39.1३९.१

पुष्पैः फलैश् चन्दनाद्यैर् भोजनैर् विविधैर् अपि । (३९।१)

puṣpaiḥ phalaiś candanādyair bhojanair vividhair api |

39.2३९.२

शास्त्रे ऽस्मिन्पूजिते देवाः पूजिता गुरवस्तथा ॥ (३९।२)

śāstre 'sminpūjite devāḥ pūjitā guravastathā ||

40.1४०.१

इह लोके परे चैव नात्र कार्या विचारणा । (४०।१)

iha loke pare caiva nātra kāryā vicāraṇā |

40.2४०.२

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गन्धवस्त्रादिभूषणैः ॥ (४०।२)

tasmātsarvaprayatnena gandhavastrādibhūṣaṇaiḥ ||

41.1४१.१

पूजयेत्परया भक्त्या वाचकं शास्त्रमेव च । (४१।१)

pūjayetparayā bhaktyā vācakaṃ śāstrameva ca |

41.2४१.२

वेदपाठैश्च यत्पुण्यमग्निहोत्रैश्च पालितैः ॥ (४१।२)

vedapāṭhaiśca yatpuṇyamagnihotraiśca pālitaiḥ ||

42.1४२.१

तत्फलं समवाप्नोति नर्मदाचरिते शुभे । (४२।१)

tatphalaṃ samavāpnoti narmadācarite śubhe |

42.2४२.२

कुरुक्षेत्रे च यत्पुण्यं प्रभासे पुष्करे तथा ॥ (४२।२)

kurukṣetre ca yatpuṇyaṃ prabhāse puṣkare tathā ||

43.1४३.१

रुद्रावर्ते गयायां च वाराणस्यां विशेषतः । (४३।१)

rudrāvarte gayāyāṃ ca vārāṇasyāṃ viśeṣataḥ |

43.2४३.२

गङ्गाद्वारे प्रयागे च गङ्गासागरसङ्गमे ॥ (४३।२)

gaṅgādvāre prayāge ca gaṅgāsāgarasaṅgame ||

44.1४४.१

एवमादिषु तीर्थेषु यत्पुण्यं जायते नृणाम् । (४४।१)

evamādiṣu tīrtheṣu yatpuṇyaṃ jāyate nṛṇām |

44.2४४.२

नर्मदाचरितं श्रुत्वा तत्पुण्यं सकलं लभेत् ॥ (४४।२)

narmadācaritaṃ śrutvā tatpuṇyaṃ sakalaṃ labhet ||

45.1४५.१

आदिमध्यावसानेषु नर्मदाचरितं शुभम् । (४५।१)

ādimadhyāvasāneṣu narmadācaritaṃ śubham |

45.2४५.२

यः शृणोति नरो भक्त्या शृणुध्वं तत्फलं महत् ॥ (४५।२)

yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā śṛṇudhvaṃ tatphalaṃ mahat ||

46.1४६.१

समाप्य शिवसंस्थानं देवकन्यासमावृतः । (४६।१)

samāpya śivasaṃsthānaṃ devakanyāsamāvṛtaḥ |

46.2४६.२

रुद्रस्यानुचरो भूत्वा शिवेन सह मोदते ॥ (४६।२)

rudrasyānucaro bhūtvā śivena saha modate ||

47.1४७.१

धर्माख्यानमिदं पुण्यं सर्वाख्यानेष्वनुत्तमम् । (४७।१)

dharmākhyānamidaṃ puṇyaṃ sarvākhyāneṣvanuttamam |

47.2४७.२

गृहे ऽपि पठ्यते यस्य चतुर्वर्णस्य सत्तमाः ॥ (४७।२)

gṛhe 'pi paṭhyate yasya caturvarṇasya sattamāḥ ||

48.1४८.१

धन्यं तस्य गृहं मन्ये गृहस्थं चापि तत्कुलम् । (४८।१)

dhanyaṃ tasya gṛhaṃ manye gṛhasthaṃ cāpi tatkulam |

48.2४८.२

पुस्तकं पूजयेद्यस्तु नर्मदाचरितस्य तु ॥ (४८।२)

pustakaṃ pūjayedyastu narmadācaritasya tu ||

49.1४९.१

नर्मदा पूजिता तेन भगवांश्च महेश्वरः । (४९।१)

narmadā pūjitā tena bhagavāṃśca maheśvaraḥ |

49.2४९.२

वाचके पूजिते तद्वद्देवाश्च ऋषयो ऽर्चिताः ॥ (४९।२)

vācake pūjite tadvaddevāśca ṛṣayo 'rcitāḥ ||

50.1५०.१

लेखयित्वा च सकलं रेवाचरितमुत्तमम् । (५०।१)

lekhayitvā ca sakalaṃ revācaritamuttamam |

50.2५०.२

भूषणं सर्वशास्त्राणां यो ददाति द्विजन्मने ॥ (५०।२)

bhūṣaṇaṃ sarvaśāstrāṇāṃ yo dadāti dvijanmane ||

51.1५१.१

नर्मदासर्वतीर्थेषु स्नानदानेन यत्फलम् । (५१।१)

narmadāsarvatīrtheṣu snānadānena yatphalam |

51.2५१.२

तत्फलं समवाप्नोति स नरो नात्र संशयः ॥ (५१।२)

tatphalaṃ samavāpnoti sa naro nātra saṃśayaḥ ||

52.1५२.१

एतत्पुराणं रुद्रोक्तं महापुण्यफलप्रदम् । (५२।१)

etatpurāṇaṃ rudroktaṃ mahāpuṇyaphalapradam |

52.2५२.२

स्वर्गदं पुत्रदं धन्यं यशस्यं कीर्त्तिवर्धनम् ॥ (५२।२)

svargadaṃ putradaṃ dhanyaṃ yaśasyaṃ kīrttivardhanam ||

53.1५३.१

धर्म्यमायुष्यमतुलं दुःखदुःस्वप्ननाशनम् । (५३।१)

dharmyamāyuṣyamatulaṃ duḥkhaduḥsvapnanāśanam |

53.2५३.२

पठतां शृण्वतां चापि सर्वकामार्थसिद्धिदम् ॥ (५३।२)

paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ cāpi sarvakāmārthasiddhidam ||

54.1५४.१

यत्प्रदत्तमिदं पुण्यं पुराणं वाच्यते द्विजैः । (५४।१)

yatpradattamidaṃ puṇyaṃ purāṇaṃ vācyate dvijaiḥ |

54.2५४.२

शिवलोके स्थितिस् तस्य पुराणाक्षरवत्सरी ॥ (५४।२)

śivaloke sthitis tasya purāṇākṣaravatsarī ||

55.1५५.१

इति निगदितमेतन्नर्मदायाश्चरित्रं पवनगदितमग्र्यं शर्ववक्त्रादवाप्य । (५५।१)

iti nigaditametannarmadāyāścaritraṃ pavanagaditamagryaṃ śarvavaktrādavāpya |

55.2५५.२

त्रिभुवनजनवन्द्यं त्वेतदादौ मुनीनां कुलपतिपुरतस् तत् सूतमुख्येन साधु ॥ (५५।२)

tribhuvanajanavandyaṃ tvetadādau munīnāṃ kulapatipuratas tat sūtamukhyena sādhu ||

56.1५६.१

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे रेवाखण्डसमाप्तिरेवाखण्डपुस्तकदानादिमाहात्म्यवर्णनं नाम द्वात्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ (५६।१)

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe revākhaṇḍasamāptirevākhaṇḍapustakadānādimāhātmyavarṇanaṃ nāma dvātriṃśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SkPur (Rkh), 1, 232

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit