स्कन्दपुराण (रेवाखण्ड)Skandapurāṇa (Revākhaṇḍa)
SkPur (Rkh), 1, 46
Select a line for its word-by-word analysis.
ददर्श स्वपुरं राजञ्छोभितं चित्रचत्वरैः ॥ (१।३)
dadarśa svapuraṃ rājañchobhitaṃ citracatvaraiḥ ||
पनसैर्बकुलैश्चैवाम्रातैराम्रैश्च चम्पकैः ॥ (२।२)
panasairbakulaiścaivāmrātairāmraiśca campakaiḥ ||
वेदाध्ययननिर्घोषैर् मङ्गलाद्यैर् विनादितम् ॥ (४।२)
vedādhyayananirghoṣair maṅgalādyair vināditam ||
अपश्यत्स सुतान् भार्याम् अमात्यान् दासभृत्यकान् ॥ (५।२)
apaśyatsa sutān bhāryām amātyān dāsabhṛtyakān ||
हृच्छोभां च प्रकुर्वाणान् वै जयन्तीभिरुच्चकैः ॥ (६।२)
hṛcchobhāṃ ca prakurvāṇān vai jayantībhiruccakaiḥ ||
केचित् तोरणम् आबध्य केचित् पुष्पाण्यवाकिरन् । (७।१)
kecit toraṇam ābadhya kecit puṣpāṇyavākiran |
मातुलिङ्गकराश्चान्ये धावन्ति ह्यन्धकं प्रति ॥ (७।२)
mātuliṅgakarāścānye dhāvanti hyandhakaṃ prati ||
पूर्णहस्ताः प्रदृश्यन्ते तत्रैव बहवो जनाः ॥ (८।२)
pūrṇahastāḥ pradṛśyante tatraiva bahavo janāḥ ||
मन्त्रान् पठन्ति विप्राश्च मङ्गलान्यपि योषितः ॥ (९।२)
mantrān paṭhanti viprāśca maṅgalānyapi yoṣitaḥ ||
अमात्याश्चैव भृत्याश्च गजांश्चाढौकयन्ति च । (१०।१)
amātyāścaiva bhṛtyāśca gajāṃścāḍhaukayanti ca |
वर्धापयन्ति ते सर्वे ये केचित् पुरवासिनः ॥ (१०।२)
vardhāpayanti te sarve ye kecit puravāsinaḥ ||
हृष्टस्तुष्टो ऽवसत्तत्र सचिवैः सह सो ऽन्धकः । (११।१)
hṛṣṭastuṣṭo 'vasattatra sacivaiḥ saha so 'ndhakaḥ |
ददर्श स जगत्सर्वं तुरङ्गांश्च पदातिकान् ॥ (११।२)
dadarśa sa jagatsarvaṃ turaṅgāṃśca padātikān ||
तथैव विविधान् कोशांस् तत्र काञ्चनपूरितान् । (१२।१)
tathaiva vividhān kośāṃs tatra kāñcanapūritān |
महिषीर्गा वृषांश्चैवापश्यच्छत्राण्यनेकधा ॥ (१२।२)
mahiṣīrgā vṛṣāṃścaivāpaśyacchatrāṇyanekadhā ||
हृष्टस्तुष्टो वसन् मर्त्ये स सुरैर् नाभ्यभूयत ॥ (१३।२)
hṛṣṭastuṣṭo vasan martye sa surair nābhyabhūyata ||
वरं लब्धं तु तं ज्ञात्वा शङ्किताः स्वर्गवासिनः । (१४।१)
varaṃ labdhaṃ tu taṃ jñātvā śaṅkitāḥ svargavāsinaḥ |
कथमागमनं वो ऽत्र सर्वेषाम् अपि नाकिनाम् । (१५।२)
kathamāgamanaṃ vo 'tra sarveṣām api nākinām |
कस्माद्वो भयमुत्पन्नमागताः शरणं कथम् ॥ (१५।३)
kasmādvo bhayamutpannamāgatāḥ śaraṇaṃ katham ||
ततस्ते ह्यमराः सर्वे शक्रम् एतद् वचो ऽब्रुवन् ॥ (१६।१)
tataste hyamarāḥ sarve śakram etad vaco 'bruvan ||
सुरनाथान्धको नाम दैत्यः शम्भुवरोर्जितः । (१७।२)
suranāthāndhako nāma daityaḥ śambhuvarorjitaḥ |
अजेयः सर्वदेवानां किं नु कार्यमतः परम् ॥ (१७।३)
ajeyaḥ sarvadevānāṃ kiṃ nu kāryamataḥ param ||
इत्थं वदन्ति ते देवाः शक्राग्रे मन्त्रणोद्यताः ॥ (१८।२)
itthaṃ vadanti te devāḥ śakrāgre mantraṇodyatāḥ ||
मन्त्रयन्ति च यावद् वै तावच्चारमुखेरितम् । (१९।१)
mantrayanti ca yāvad vai tāvaccāramukheritam |
ज्ञात्वा तत्र स देवौघं दानवो निर्गतो गृहात् ॥ (१९।२)
jñātvā tatra sa devaughaṃ dānavo nirgato gṛhāt ||
स्वर्णप्राकारसंयुक्तं शोभितं विविधाश्रमैः । (२१।१)
svarṇaprākārasaṃyuktaṃ śobhitaṃ vividhāśramaiḥ |
दुर्गमं शत्रुवर्गस्य तदा पार्थिवसत्तम ॥ (२१।२)
durgamaṃ śatruvargasya tadā pārthivasattama ||
उपविष्टो ऽन्धकस्तत्र शक्रस्यैवासने शुभे । (२३।१)
upaviṣṭo 'ndhakastatra śakrasyaivāsane śubhe |
किं तवागमनं चात्र किं कार्यं कथयस्व मे । (२४।२)
kiṃ tavāgamanaṃ cātra kiṃ kāryaṃ kathayasva me |
यदस्मदीयं वित्तं हि तत्ते दास्यामि दानव ॥ (२४।३)
yadasmadīyaṃ vittaṃ hi tatte dāsyāmi dānava ||
नाहं वै कामये कोशं न गजांश्च सुरेश्वर । (२५।२)
nāhaṃ vai kāmaye kośaṃ na gajāṃśca sureśvara |
स्वकीयं दर्शयस्वाद्य स्वर्गशृङ्गारभूषितम् ॥ (२५।३)
svakīyaṃ darśayasvādya svargaśṛṅgārabhūṣitam ||
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शक्रश् चिन्तितवान् इदम् । (२८।१)
tasya tadvacanaṃ śrutvā śakraś cintitavān idam |
यो ऽमुं निहन्ति पाप्मानं न तं पश्यामि कर्हिचित् ॥ (२८।२)
yo 'muṃ nihanti pāpmānaṃ na taṃ paśyāmi karhicit ||
नास्ति रक्षाप्रदः कश्चित्स्वर्गलोकस्य दुःखिनः । (२९।१)
nāsti rakṣāpradaḥ kaścitsvargalokasya duḥkhinaḥ |
भयत्रस्तो ददावन्यद्वादित्राद्यप्सरोगणैः ॥ (२९।२)
bhayatrasto dadāvanyadvāditrādyapsarogaṇaiḥ ||
न व्यश्राम्यत तच्चित्तं दृष्ट्वा चाप्सरसस्तदा । (३२।१)
na vyaśrāmyata taccittaṃ dṛṣṭvā cāpsarasastadā |
गृहीत्वा शक्रभार्यां स प्रस्थितः स्वपुरं प्रति । (३३।१)
gṛhītvā śakrabhāryāṃ sa prasthitaḥ svapuraṃ prati |
ततः प्रववृते युद्धमन्धकस्य सुरैः सह ॥ (३३।२)
tataḥ pravavṛte yuddhamandhakasya suraiḥ saha ||
तेन देवगणाः सर्वे ध्वस्ताः पार्थिवसत्तम । (३४।१)
tena devagaṇāḥ sarve dhvastāḥ pārthivasattama |
संग्रामे विविधैः शस्त्रैश् चक्रवज्रादिभिर्घनैः ॥ (३४।२)
saṃgrāme vividhaiḥ śastraiś cakravajrādibhirghanaiḥ ||
संतापिताः सुराः सर्वे क्षयं नीता ह्यनेकशः । (३५।१)
saṃtāpitāḥ surāḥ sarve kṣayaṃ nītā hyanekaśaḥ |
सर्वे ऽपि मरुतस्तेन भग्नाः संग्राममूर्धनि ॥ (३५।२)
sarve 'pi marutastena bhagnāḥ saṃgrāmamūrdhani ||
यथा सिंहोगजान् सर्वान् विचित्य विचरेद् वनम् । (३६।१)
yathā siṃhogajān sarvān vicitya vicared vanam |
तद्वद् एकेन ते देवा जिताः सर्वे पराङ्मुखाः ॥ (३६।२)
tadvad ekena te devā jitāḥ sarve parāṅmukhāḥ ||
बालो ऽधिपो यथा ग्रामे स्वेच्छया पीडयेज्जनान् । (३७।१)
bālo 'dhipo yathā grāme svecchayā pīḍayejjanān |
स्वैरमाक्रम्य गृह्णाति कोशवासांसि चासकृत् ॥ (३७।२)
svairamākramya gṛhṇāti kośavāsāṃsi cāsakṛt ||
गतं न पश्यत्य् आत्मानं प्रजासंतापनेन च । (३८।१)
gataṃ na paśyaty ātmānaṃ prajāsaṃtāpanena ca |
गृहीत्वा शक्रभार्यां स गतो वै दानवोत्तमः ॥ (३८।२)
gṛhītvā śakrabhāryāṃ sa gato vai dānavottamaḥ ||
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे शूलभेदमाहात्म्ये शचीहरणवर्णनं नाम षट्चत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ (३९।१)
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śūlabhedamāhātmye śacīharaṇavarṇanaṃ nāma ṣaṭcatvāriṃśo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.