स्कन्दपुराण (रेवाखण्ड)Skandapurāṇa (Revākhaṇḍa)
SkPur (Rkh), 1, 78
Select a line for its word-by-word analysis.
तीर्थानां परमं तीर्थं निर्मितं नारदेन तु ॥ (१।३)
tīrthānāṃ paramaṃ tīrthaṃ nirmitaṃ nāradena tu ||
नारदेन मुनिश्रेष्ठ कस्मात्तीर्थं विनिर्मितम् । (२।२)
nāradena muniśreṣṭha kasmāttīrthaṃ vinirmitam |
वरं प्रार्थय मे वत्स यस्ते मनसि वर्तते ॥ (५।३)
varaṃ prārthaya me vatsa yaste manasi vartate ||
त्वत्प्रसादेन मे शम्भो योगश्चैव प्रसिध्यतु । (६।२)
tvatprasādena me śambho yogaścaiva prasidhyatu |
त्रिकालज्ञो जगन्नाथ गीतज्ञो ऽहं सदा भवे ॥ (७।२)
trikālajño jagannātha gītajño 'haṃ sadā bhave ||
पाताले मर्त्यलोके वा स्वर्गे वापि महेश्वर ॥ (८।२)
pātāle martyaloke vā svarge vāpi maheśvara ||
पश्येयं त्वत्प्रसादेन भवन्तं पार्वतीं तथा । (९।१)
paśyeyaṃ tvatprasādena bhavantaṃ pārvatīṃ tathā |
तीर्थं लोकेषु विख्यातं सर्वपापक्षयंकरम् ॥ (९।२)
tīrthaṃ lokeṣu vikhyātaṃ sarvapāpakṣayaṃkaram ||
चिन्तितं मत्प्रसादेन सिध्यते नात्र संशयः ॥ (१०।३)
cintitaṃ matprasādena sidhyate nātra saṃśayaḥ ||
स्वेच्छाचारो भवेर्वत्स स्वर्गे पातालगोचरे । (११।१)
svecchācāro bhavervatsa svarge pātālagocare |
मर्त्ये वा भ्रम वै योगिन्न केनापि निवार्यसे ॥ (११।२)
martye vā bhrama vai yoginna kenāpi nivāryase ||
सप्त स्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्च्छनाश्चैकविंशतिः । (१२।१)
sapta svarāstrayo grāmā mūrcchanāścaikaviṃśatiḥ |
ताना एकोनपञ्चाशत्प्रसादान्मे तव ध्रुवम् ॥ (१२।२)
tānā ekonapañcāśatprasādānme tava dhruvam ||
मम प्रियंकरं दिव्यं नृत्यगीतं भविष्यति । (१३।१)
mama priyaṃkaraṃ divyaṃ nṛtyagītaṃ bhaviṣyati |
त्वत्तीर्थं भूतले पुण्यं मत्प्रसादाद् भविष्यति । (१४।१)
tvattīrthaṃ bhūtale puṇyaṃ matprasādād bhaviṣyati |
इत्युक्त्वान्तर्दधे देवो नारदस्तत्र शूलिनम् । (१५।१)
ityuktvāntardadhe devo nāradastatra śūlinam |
स्थापयामास राजेन्द्र सर्वसत्त्वोपकारकम् ॥ (१५।२)
sthāpayāmāsa rājendra sarvasattvopakārakam ||
पृथिव्यामुत्तमं तीर्थं निर्मितं नारदेन तु । (१६।१)
pṛthivyāmuttamaṃ tīrthaṃ nirmitaṃ nāradena tu |
तत्र तीर्थे नृपश्रेष्ठ यो गच्छेद्विजितेन्द्रियः ॥ (१६।२)
tatra tīrthe nṛpaśreṣṭha yo gacchedvijitendriyaḥ ||
मासि भाद्रपदे पार्थ कृष्णपक्षे चतुर्दशी । (१७।१)
māsi bhādrapade pārtha kṛṣṇapakṣe caturdaśī |
उपोष्य परया भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम् ॥ (१७।२)
upoṣya parayā bhaktyā rātrau kurvīta jāgaram ||
छत्रं तत्र प्रदातव्यं ब्राह्मणे शुभलक्षणे । (१८।१)
chatraṃ tatra pradātavyaṃ brāhmaṇe śubhalakṣaṇe |
शस्त्रेण तु हता ये वै तेषां श्राद्धं प्रदापयेत् । (१८।२)
śastreṇa tu hatā ye vai teṣāṃ śrāddhaṃ pradāpayet |
कपिला तत्र दातव्या पितॄन् उद्दिश्य भारत । (१९।१)
kapilā tatra dātavyā pitṝn uddiśya bhārata |
इत्युच्चार्य द्विजे देया यान्तु ते परमां गतिम् ॥ (१९।२)
ityuccārya dvije deyā yāntu te paramāṃ gatim ||
अस्य श्राद्धस्य भावेन ब्राह्मणस्य प्रसादतः । (२०।१)
asya śrāddhasya bhāvena brāhmaṇasya prasādataḥ |
तेषां चैव प्रभावेन प्रेता यान्तु परां गतिम् ॥ (२०।३)
teṣāṃ caiva prabhāvena pretā yāntu parāṃ gatim ||
इत्युच्चार्य द्विजे देया दक्षिणा च स्वशक्तितः । (२१।१)
ityuccārya dvije deyā dakṣiṇā ca svaśaktitaḥ |
हविष्यान्नं विशालाक्ष द्विजानां चैव दापयेत् ॥ (२१।२)
haviṣyānnaṃ viśālākṣa dvijānāṃ caiva dāpayet ||
दीपं भक्त्या प्रदातव्यं नृत्यं गीतं च कारयेत् । (२२।१)
dīpaṃ bhaktyā pradātavyaṃ nṛtyaṃ gītaṃ ca kārayet |
अवाप्तं तेन वै सर्वं यः करोतीश्वरालये ॥ (२२।२)
avāptaṃ tena vai sarvaṃ yaḥ karotīśvarālaye ||
स याति रुद्रसांनिध्यम् इति रुद्रः स्वयं जगौ । (२३।१)
sa yāti rudrasāṃnidhyam iti rudraḥ svayaṃ jagau |
विद्यादानेन चैकेन अक्षयां गतिम् आप्नुयात् ॥ (२३।२)
vidyādānena caikena akṣayāṃ gatim āpnuyāt ||
धूर्वहास्तत्र दातव्या भूमिः सस्यवती नृप । (२४।१)
dhūrvahāstatra dātavyā bhūmiḥ sasyavatī nṛpa |
चित्रभानुं शुभैर्मन्त्रैः प्रीणयेत् तत्र भक्तितः ॥ (२४।२)
citrabhānuṃ śubhairmantraiḥ prīṇayet tatra bhaktitaḥ ||
ये यजन्ति सदा भक्त्या त्रिकालं नृत्यमेव च ॥ (२५।२)
ye yajanti sadā bhaktyā trikālaṃ nṛtyameva ca ||
ऋषिणा प्रीणिताः सर्वे तस्मात् प्रीत्यो हुताशनः । (२७।१)
ṛṣiṇā prīṇitāḥ sarve tasmāt prītyo hutāśanaḥ |
पूजिते हव्यवाहे तु दारिद्र्यं नैव जायते ॥ (२७।२)
pūjite havyavāhe tu dāridryaṃ naiva jāyate ||
प्लवो नदीनां पतिरङ्गनानां राजा च सद्वृत्तरतः प्रजानाम् । (२९।१)
plavo nadīnāṃ patiraṅganānāṃ rājā ca sadvṛttarataḥ prajānām |
धनं नराणामृतवस्तरूणां गतं गतं यौवनमानयन्ति ॥ (२९।२)
dhanaṃ narāṇāmṛtavastarūṇāṃ gataṃ gataṃ yauvanamānayanti ||
धनदत्वं धनेशेन तस्मिंस्तीर्थे ह्युपार्जितम् । (३०।१)
dhanadatvaṃ dhaneśena tasmiṃstīrthe hyupārjitam |
यमेन च यमत्वं हि इन्द्रत्वं चैव वज्रिणा ॥ (३०।२)
yamena ca yamatvaṃ hi indratvaṃ caiva vajriṇā ||
अन्यैरपि महीपालैः पार्थिवत्वमुपार्जितम् । (३१।१)
anyairapi mahīpālaiḥ pārthivatvamupārjitam |
नारदेश्वरमाहात्म्याद् ध्रुवो निश्चलतां गतः ॥ (३१।२)
nāradeśvaramāhātmyād dhruvo niścalatāṃ gataḥ ||
सर्वतीर्थवरं तीर्थं निर्मितं नारदेन तु । (३२।१)
sarvatīrthavaraṃ tīrthaṃ nirmitaṃ nāradena tu |
पृथिव्यां सागरान्तायां रेवायाश्चोत्तरे तटे । (३२।२)
pṛthivyāṃ sāgarāntāyāṃ revāyāścottare taṭe |
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे नारदेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ (३३।१)
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe nāradeśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmāṣṭasaptatitamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.