श्री मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

अतः परं प्रवक्ष्यामि सा विशल्या ह्यभूद्यथा । (१।२)

आश्चर्यभूता लोकस्य सर्वपापक्षयंकरी ॥ (१।३)

ब्रह्मणो मानसः पुत्रो मुख्यो ह्यग्निरजायत । (२।१)

मुख्यो वह्निरितिप्रोक्त ऋषिः परमधार्मिकः ॥ (२।२)

तस्य स्वाहाभवत्पत्नी स्मृता दाक्षायणी तु सा । (३।१)

तस्यां मुख्या महाराज त्रयः पुत्रास्तदा ऽभवन् ॥ (३।२)

अग्निराहवनीयस्तु दक्षिणाग्निस्तथैव च । (४।१)

गार्हपत्यस्तृतीयस्तु त्रैलोक्यं यैश्च धार्यते ॥ (४।२)

तथा वै गार्हपत्यो ऽग्निर्जज्ञे पुत्रद्वयं शुभम् । (५।१)

पद्मकः शङ्कुनामा च तावुभावग्निसत्तमौ ॥ (५।२)

वसन्नग्निर्नदीतीरे समाश्रित्य महत्तपः । (६।१)

रुद्रमाराधयामास जितात्मा सुसमाहितः ॥ (६।२)

दशवर्षसहस्राणि चचार विपुलं तपः । (७।१)

तमुवाच महादेवः प्रसन्नो वृषभध्वजः ॥ (७।२)

भोभो ब्रूहि महाभाग यत्ते मनसि वर्तते । (८।१)

दाता ह्यहम् असंदेहो यद्यपि स्यात् सुदुर्लभम् ॥ (८।२)

अग्निरुवाच । (९।१)

नर्मदेयं महाभागा सरितो याश्च षोडश । (९।२)

भवन्तु मम पत्न्यस्तास्त्वत्प्रसादान्महेश्वर ॥ (९।३)

तासु वै चिन्तितान् पुत्रान् अग्र्यान् उत्पादयाम्यहम् । (१०।१)

एष एव वरो देव दीयतां मे महेश्वर ॥ (१०।२)

ईश्वर उवाच । (११।१)

एतास्तु धिष्णिनाम्न्यो वै भविष्यन्ति सरिद्वराः । (११।२)

पत्न्यस्तव विशालाक्ष्यो वेदे ख्याता न संशयः ॥ (११।३)

तासां पुत्रा भविष्यन्ति ह्यग्नयो ये ऽध्वरे स्मृताः । (१२।१)

धिष्ण्यानाम सुविख्याता यावदाभूतसम्प्लवम् ॥ (१२।२)

एवमुक्त्वा महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत । (१३।१)

नर्मदा च सरिच्छ्रेष्ठा तस्य भार्या बभूव ह ॥ (१३।२)

कावेरी कृष्णवेणी च रेवा च यमुना तथा । (१४।१)

गोदावरी वितस्ता च चन्द्रभागा इरावती ॥ (१४।२)

विपाशा कौशिकी चैव सरयूः शतरुद्रिका । (१५।१)

शिप्रा सरस्वती चैव ह्रादिनी पावनी तथा ॥ (१५।२)

एताः षोडशा नद्यो वै भार्यार्थं संव्यवस्थिताः । (१६।१)

तदात्मानं विभज्याशु धिष्णीषु स महाद्युतिः ॥ (१६।२)

व्यभिचारात् तु भर्तुर् वै नर्मदाद्यासु धिष्णिषु । (१७।१)

उत्पन्नाः शुचयः पुत्राः सर्वे ते धिष्ण्यपाः स्मृताः ॥ (१७।२)

तस्याश्च नर्मदायास्तु धिष्णीन्द्रो नाम विश्रुतः । (१८।१)

बभूव पुत्रो बलवान्रूपेणाप्रतिमो नृप ॥ (१८।२)

ततो देवासुरं युद्धम् अभवल्लोमहर्षणम् । (१९।१)

मयतारकम् इत्येवं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ (१९।२)

तत्र दैत्यैर् महाघोरैर् मयतारपुरोगमैः । (२०।१)

ताडितास्ते सुरास्त्रस्ता विष्णुं वै शरणं ययुः ॥ (२०।२)

त्रायस्व नो हृषीकेशा घोरादस्मान्महाभयात् । (२१।१)

दैत्यान्सर्वान्संहरस्व मयतारपुरोगमान् ॥ (२१।२)

एवमुक्तः स भगवान्दिशो दश व्यलोकयत् । (२२।१)

ततो भगवता दृष्टौ रणे पावकमारुतौ ॥ (२२।२)

आहूतौ विष्णुना तौ तु सकाशं जग्मतुः क्षणात् । (२३।१)

स्थितौ तौ प्रणतौ चाग्रे देवदेवस्य धीमतः ॥ (२३।२)

ततो धिष्णिः पावकेन्द्रो देवेनोक्तो महात्मना । (२४।१)

निर्दहेमान् महाघोरान् नार्मदेय महासुरान् ॥ (२४।२)

अथैवमुकौ तौ देवौ रणे पावकमारुतौ । (२५।१)

दैत्यान् ददहतुः सर्वान् मयतारपुरोगमान् ॥ (२५।२)

दह्यमानास्तु ते सर्वे शस्त्रैरग्निं त्ववेष्टयन् । (२६।१)

दिव्यैरग्न्यर्कसङ्काशैः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (२६।२)

तांश्चाग्निः शस्त्रनिकरैर्निर्ददाह महासुरान् । (२७।१)

ज्वालामालाकुलं सर्वं वायुना निर्मितं तदा ॥ (२७।२)

दह्यमानास्ततो दैत्या अग्निज्वालासमावृताः । (२८।१)

प्रविश्य पातालतलं जले लीनाः सहस्रशः ॥ (२८।२)

ततः कुमारमग्निं तु नर्मदापुत्रमव्ययम् । (२९।१)

पूजयित्वा सुराः सर्वे जग्मुस्ते त्रिदशालयम् ॥ (२९।२)

सशल्यस्तु महातेजा रेवापुत्रो वृतो ऽग्निभिः । (३०।१)

नर्मदामागतः क्षिप्रं मातरं द्रष्टुमुत्सुकः ॥ (३०।२)

तं दृष्ट्वा पुत्रम् आयान्तं शस्त्रौघेण परिक्षतम् । (३१।१)

नर्मदा पुण्यसलिला अभ्युत्थाय सुविस्मिता ॥ (३१।२)

पर्यष्वजत बाहुभ्यां प्रस्नवापीडितस्तनी । (३२।१)

सशल्यं पुत्रमादाय कापिलं ह्रदमाविशत् ॥ (३२।२)

प्रविष्टमात्रे तु ह्रदे कापिले पापनाशिनि । (३३।१)

सशल्यं तं विशल्यं च क्षणात्कृतवती तदा ॥ (३३।२)

स विशल्यो ऽभवद् यस्मात् प्राप्य तस्याः शिवं जलम् । (३४।१)

कपिला नामतस् तेन विशल्या चोच्यते बुधैः ॥ (३४।२)

अन्ये ऽपि तत्र ये स्नाताः शुचयस्तु समाहिताः । (३५।१)

पापशल्यैः प्रमुच्यन्ते मृता यान्ति सुरालयम् ॥ (३५।२)

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टो ऽहं पुरा त्वया । (३६।१)

उत्पत्तिकारणं तात विशल्याया नरेश्वर ॥ (३६।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये विशल्यासम्भवो नाम द्वाविंशो ऽध्यायः ॥ (३७।१)