मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

एतस्मिन्न् अन्तरे रुद्रो नर्मदातटमास्थितः । (१।२)

क्रीडते ह्युमया सार्द्धं नारदस् तत्र चागतः ॥ (१।३)

प्रणम्य देवदेवेशमुमया सह शङ्करम् । (२।१)

व्यज्ञापयत् तदा देवं यद् वृत्तं त्रिपुरे तदा ॥ (२।२)

गतो ऽहं स्वामिनिर्देशाद् यत्र तद्बाणमन्दिरम् । (३।१)

दृष्टा बाणं यथान्यायं गतो ह्यन्तःपुरं महत् ॥ (३।२)

तत्र भार्यासहस्राणि दृष्ट्वा बाणस्य धीमतः । (४।१)

यथायोग्यं यथाकामम् आगतः क्षोभ्य तत्पुरम् ॥ (४।२)

नारदस्य वचः श्रुत्वा साधु साध्विति पूजयन् । (५।१)

चिन्तयामास देवेशो भ्रमणं त्रिपुरस्य हि ॥ (५।२)

करमुक्तं यथा चक्रं विष्णुना प्रभविष्णुना । (६।१)

महावेगं महायामं रक्षितं तेजसा मम ॥ (६।२)

स च मे भक्तिनिरतो बाणो लोके च विश्रुतः । (७।१)

भारती च मया दत्ता ब्राह्मणानां विशेषतः ॥ (७।२)

एवं स सुचिरं कालं देवदेवो महेश्वरः । (८।१)

चिन्तयित्वा सुनिर्वाणं कार्यं प्रति जनेश्वरः ॥ (८।२)

ततो ऽसौ मन्दरं ध्यात्वा चापे कृत्वा गुणे महीम् । (९।१)

विष्णुं सनातनं देवं बाणे ध्यात्वा त्रिलोचनः ॥ (९।२)

फले हुताशनं देवं ज्वलन्तं सर्वतोमुखम् । (१०।१)

सुपर्णं पुङ्खयोर् मध्ये जवे वायुं प्रकल्प्य च ॥ (१०।२)

रथं महीमयं कृत्वा धुरि तावश्विनावुभौ । (११।१)

अक्षे सुरेश्वरं देवम् अग्रकील्यां धनाधिपम् ॥ (११।२)

यमं तु दक्षिणे पार्श्वे वामे कालं सुदारुणम् । (१२।१)

आदित्यचन्द्रौ चक्रे तु गन्धर्वानारकादिषु ॥ (१२।२)

यन्तारं च सुरज्येष्ठं वेदान्कृत्वा हयोत्तमान् । (१३।१)

खलीनादिषु चाङ्गानि रश्मींश्छन्दांसि चाकरोत् ॥ (१३।२)

कृत्वा प्रतोदम् ॐकारं मुखग्राह्यं महेश्वरः । (१४।१)

धातारं चाग्रतः कृत्वा विधातारं च पृष्ठतः ॥ (१४।२)

मारुतात्सर्वतो दिग्भ्य ऊर्ध्वयन्त्रे तथैव च । (१५।१)

महोरगपिशाचांश्च सिद्धविद्याधरांस्तथा ॥ (१५।२)

गणांश्च भूतसङ्घांश्च सर्वे सर्वाङ्गसंधिषु । (१६।१)

युगमध्ये स्थितो मेरुर्युगस्याधो महागिरिः ॥ (१६।२)

सर्पा यन्त्रस्थिता घोराः शम्ये वरुणनैरृतौ । (१७।१)

गायत्री चैव सावित्री स्थिते ते रश्मिबन्धने ॥ (१७।२)

सत्यं रथध्वजे शौचं दमं रक्षां समन्ततः । (१८।१)

रथं देवमयं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः ॥ (१८।२)

संनद्धः कवची खड्गी बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् । (१९।१)

बद्धा परिकरं गाढं जटाजूटं नियम्य च ॥ (१९।२)

सज्जं कृत्वा धनुर्दिव्यं योजयित्वा रथोत्तमम् । (२०।१)

रथमध्ये स्थितो देवः शुशुभे च युधिष्ठिर ॥ (२०।२)

धनुषः शब्दनादेनाकम्पयच्च जगत्त्रयम् । (२१।१)

स्थानं कृत्वा तु वैशाखं निभृतं संस्थितो हरः ॥ (२१।२)

निरीक्ष्य सुचिरं कालं कोपसंरक्तलोचनः । (२२।१)

ध्यात्वा तं परमं मन्त्रम् आत्मानं च निरुध्य सः ॥ (२२।२)

मुमोच सहसा बाणं पुरस्य वधकाङ्क्षया । (२३।१)

यदा त्रीणि समेतानि अन्तरिक्षस्थितानि तु ॥ (२३।२)

ततः कालनिमेषार्धं दृष्ट्वैक्यं त्रिपुरस्य च । (२४।१)

त्रिपर्वणा त्रिशल्येन ततस्तान्यवसादयत् ॥ (२४।२)

ततो लोका भयत्रस्तास् त्रिपुरे भरतोत्तम । (२५।१)

सर्वासुरविनाशाय कालरूपा भयावहाः ॥ (२५।२)

अट्टहासान् प्रमुञ्चन्ति कष्टरूपा नरास् तदा । (२६।१)

निमेषोन्मेषणं चैव कुर्वन्ति लिपिकर्मसु ॥ (२६।२)

निष्पन्दनयना मर्त्याश्चित्रेष्वालिखिता इव । (२७।१)

देवायतनगा देवा रटन्ति प्रहसन्ति च । (२७।२)

स्वप्ने पश्यन्ति चात्मानं रक्ताम्बरविभूषितम् ॥ (२७।३)

रक्तमाल्योत्तमाङ्गाश्च पतन्तः कार्दमे ह्रदे । (२८।१)

पश्यन्ति नाम चात्मानं सतैलाभ्यङ्गमस्तकम् ॥ (२८।२)

पश्यन्ति यानमारूढं रासभैश्च नृपोत्तम । (२९।१)

संवर्तको महावायुर्युगान्तप्रतिमो महान् ॥ (२९।२)

गृहान् उन्मूलयामास वृक्षजातीननेकशः । (३०।१)

भूमिकम्पाः सनिर्घाता उल्कापाताः सहस्रशः ॥ (३०।२)

रुधिरं वर्षते देवो मिश्रितं कर्करैर्बहु । (३१।१)

अग्निकुण्डेषु विप्राणां हुतः सम्यग्घुताशनः ॥ (३१।२)

ज्वलते धूमसंयुक्तो विस्फुलिङ्गकणैः सह । (३२।१)

कुंजरा विमदा जातास्तुरगाः सत्त्ववर्जिताः ॥ (३२।२)

अवादितानि वाद्यन्ते वादित्राणि सहस्रशः । (३३।१)

ध्वजा ह्यकम्पिताः पेतुश्छत्राणि विविधानि च ॥ (३३।२)

ज्वलति पादपास्तत्र पर्णानि च सभं ततः । (३४।१)

सर्वं तद्व्याकुलीभूतं हाहाकारसमन्वितम् ॥ (३४।२)

उद्यानानि विचित्राणि प्रबभञ्ज प्रभञ्जनः । (३५।१)

तेन संप्रेरिताः सर्वे ज्वलन्ति विशिखाः शिखाः ॥ (३५।२)

वृक्षगुल्मलतावल्ल्यो गृहाणि च समन्ततः । (३६।१)

दिग्विभागैश्च सर्वैश्च प्रवृत्तो हव्यवाहनः ॥ (३६।२)

सर्वं किंशुकपर्णाभं प्रज्वलच्चैव दृश्यते । (३७।१)

गृहाद्गृहं तदा गन्तुं नैव धूमेन शक्यते ॥ (३७।२)

हरकोपाग्निनिर्दग्धाः क्रन्दन्ते त्रिपुरे जनाः । (३८।१)

प्रदीप्तं सर्वतो दिक्षु दह्यते त्रिपुरं परम् ॥ (३८।२)

पतन्ति शिखराग्राणि विशीर्णानि सहस्रशः । (३९।१)

पावको धूमसंपृक्तो दह्यमानः समन्ततः ॥ (३९।२)

नृत्यन्वै व्याप्तदिग्देशः कान्तारेष्वभिधावति । (४०।१)

देवागारेषु सर्वेषु गृहेष्वट्टालकेषु च ॥ (४०।२)

प्रवृत्तो हुतभुक्तत्र पुरे कालप्रचोदितः । (४१।१)

ददाह लोकान्सर्वत्र हरकोपप्रकोपितः ॥ (४१।२)

दहते त्रैपुरं लोकं बालवृद्धसमन्वितम् । (४२।१)

सपुरं सगृहद्वारं सवाहनवनं नृप ॥ (४२।२)

केचिद्भोजनसक्ताश्च पानासक्तास्तथापरे । (४३।१)

अपरा नृत्यगीतेषु संसक्ता वारयोषितः ॥ (४३।२)

अन्योन्यं च परिष्वज्य हुताशनशिखार्दिताः । (४४।१)

दह्यमाना नृपश्रेष्ठ सर्वे गच्छन्त्यचेतनाः ॥ (४४।२)

अथान्ये दानवास्तत्र दह्यन्ते ऽग्निविमोहिताः । (४५।१)

न शक्ताश्चान्यतो गन्तुं धूमेनाकुलिताननाः । (४५।२)

हंसकारण्डवाकीर्णा नलिन्यो हेमपङ्कजाः ॥ (४५।३)

दह्यन्ते विविधास् तत्र वाप्यः कूपाश्च भारत । (४६।१)

दृश्यन्ते ऽनलदग्धानि पुरोद्यानानि दीर्घिकाः । (४६।२)

अम्लानैः पङ्कजैश्छन्ना विस्तीर्णावसुयोजनाः ॥ (४६।३)

गिरिकूटनिभास्तत्र प्रासादा रत्नशोभिताः । (४७।१)

दृश्यन्ते ऽनलसंदग्धा विशीर्णा धरणीतले ॥ (४७।२)

नरस्त्रीबालवृद्धेषु दह्यमानेषु सर्वतः । (४८।१)

निर्दयं ज्वलते वह्निर्हाहाकारो महानभूत् । (४८।२)

काचिच्च सुखसंसुप्ताप्रमत्तान्या नृपोत्तम ॥ (४८।३)

क्रीडित्वा च सुविस्तीर्णशयनस्था वराङ्गना । (४९।१)

काचित्सुप्ता विशालाक्षी हारावलिविभूषिता । (४९।२)

धूमेनाकुलिता दीना न्यपतद्धव्यवाहने ॥ (४९।३)

काचित्तस्मिन्पुरे दीप्ते पुत्रस्नेहानुलालसा । (५०।१)

पुत्रम् आलिङ्गते गाढं दह्यते त्रिपुरे ऽग्निना ॥ (५०।२)

काचित्कनकवर्णाभा इन्द्रनीलविभूषिता । (५१।१)

भर्तारं पतितं दृष्ट्वा पतिता तस्य चोपरि ॥ (५१।२)

काचिदादित्यवर्णाभा प्रसुप्ता तु प्रियोपरि । (५२।१)

अग्निज्वालाहता गाढं कंठमालिङ्गते नृप ॥ (५२।२)

मेधवर्णा परा नारी चलत्कनकमेखला । (५३।१)

श्वेतवस्त्रोत्तरीया तु पपात धरणीतले ॥ (५३।२)

काचित्कुन्देन्दुवर्णाभा नीलरत्नविभूषिता । (५४।१)

शिरसा प्राञ्जलिर् भूत्वा विज्ञापयति पावकम् ॥ (५४।२)

कस्याश्चिज्ज्वलते वस्त्रं केशाः कस्याश्च भारत । (५५।१)

ज्वलज्ज्वलनसङ्काशैर् हेमभाण्डैस्त्रसंहित च ॥ (५५।२)

काचित्प्रभूतदुःखार्ता विललाप वराङ्गना । (५६।१)

भस्मीभूतं पतिं दृष्ट्वा क्रन्दन्ती कुररी यथा ॥ (५६।२)

आलिङ्ग्य गाढं सहसा पतिता तस्य मूर्धनि । (५७।१)

काचिच्च बहुदुःखार्ता व्यलपत्स्त्री स्ववेश्मनि ॥ (५७।२)

भस्मसाच्च कृतं दृष्ट्वा क्रन्दते कुररी यथा । (५८।१)

मातरं पितरं काचिद्दृष्ट्वा विगतचेतनम् ॥ (५८।२)

वेपते पतिता भूमौ खेदिता वडवा यथा । (५९।१)

इतश्चेतश्च काचिच्च दह्यमाना वराङ्गना ॥ (५९।२)

नापश्यद्बालमुत्सङ्गे विपरीतमुखी स्थिता । (६०।१)

कुम्भिलस्य गृहं दग्धं पतितं धरणीतले ॥ (६०।२)

कूष्माण्डस्य च धूम्रस्य कुहकस्य बकस्य च । (६१।१)

विरूपनयनस्यापि विरूपाक्षस्य चैव हि ॥ (६१।२)

शुम्भो डिम्भश्च रौद्रश्च प्रह्लादश्चासुरोत्तमः । (६२।१)

दण्डपाणिर् विपाणिश्च सिंहवक्त्रस् तथानघ ॥ (६२।२)

दुन्दुभश्चैव संह्रादो डिण्डिर्मुण्डिस् तथैव च । (६३।१)

बाणभ्राता च बाणश्च क्रव्यादव्याघ्रवक्त्रकौ ॥ (६३।२)

एवमन्ये ऽपि ये केचिद्दानवा बलदर्पिताः । (६४।१)

तेषां गृहे तथा वह्निर्ज्वलते निर्दयो नृप । (६४।२)

दह्यमानाः स्त्रियस्तात विलपन्ति गृहे गृहे ॥ (६४।३)

करुणाक्षरवादिन्यो निराधारा गताः शिवम् । (६५।१)

यदि वैरं सुरारेश्च पुरुषोपरिपावक ॥ (६५।२)

स्त्रियः किमपराध्यन्ति गृहपञ्जरकोकिलाः । (६६।१)

अनिर्दयो नृशंसस्त्वं कस्ते कोपः स्त्रियं प्रति ॥ (६६।२)

किं त्वया न श्रुतं लोके अवध्याः सर्वथा स्त्रियः । (६७।१)

किं तु तुभ्यं गुणो ह्यस्ति दहने पवनेरितः ॥ (६७।२)

न कारुण्यं त्वया किंचिद् दाक्षिण्यं च स्त्रियं प्रति । (६८।१)

दयां म्लेच्छा हि कुर्वन्ति वचनं वीक्ष्य योषिताम् ॥ (६८।२)

म्लेच्छानाम् अपि च म्लेच्छो दुर्निवार्यो ह्यचेतनः । (६९।१)

एवं विलपमानानां स्त्रीणां तत्रैव भारत ॥ (६९।२)

ज्वालाकलापबहुलः प्रज्वलत्येव पावकः । (७०।१)

एवं दृष्ट्वा ततो बाणो दह्यमान उवाच ह ॥ (७०।२)

अवज्ञाय विनष्टो ऽहं पापात्मा हरमञ्जसा । (७१।१)

मया पापेन मूर्खेण ये लोका नाशिता ध्रुवम् ॥ (७१।२)

गोब्राह्मणा हता नित्यमिह लोके परत्र च । (७२।१)

नाशितान्यन्नपानानि मठारामाश्रमास्तथा ॥ (७२।२)

ऋषीणामाश्रमाश्चैव देवारामा गणालयाः । (७३।१)

तेन पापेन मे ध्वंसस्तपसश्च बलस्य च ॥ (७३।२)

किं धनेन करिष्यामि राज्येणान्तःपुरेण च ॥ (७४।१)

वरं शङ्करपादौ च शरणं यामि मूढधीः । (७५।१)

न माता न पिता चैव न बन्धुर् नापरो जनः ॥ (७५।२)

मुक्त्वा चैव महेशानं परमार्तिहरं परम् । (७६।१)

आत्मना च कृतं पापमात्मनैव तु भुज्यते ॥ (७६।२)

अहं पुनः समस्तैश्च दह्यामि सह साधुभिः । (७७।१)

एवमुक्त्वा शिवं लिङ्गं कृत्वा तन्मस्तकोपरि ॥ (७७।२)

निर्जगाम गृहाच्छीघ्रं पावकेनावगुण्ठितः । (७८।१)

स खिन्नः स्विन्नगात्रस्तु प्रस्खलंस्तु मुहुर् मुहुः ॥ (७८।२)

हरं गद्गदया वाचा स्तुवन्वै शरणं ययौ । (७९।१)

त्वत्कोपानलनिर्दग्धो यदि वध्यो ऽस्मि शङ्कर ॥ (७९।२)

त्वत्प्रसादान्महादेव मा मे लिङ्गं प्रणश्यतु । (८०।१)

अर्चितं मे सुरश्रेष्ठ ध्यातं भक्त्या मया विभो ॥ (८०।२)

प्राणादिष्टतमं देव तस्माद् रक्षितुम् अर्हसि । (८१।१)

यदि ते ऽहम् अनुग्राह्यो वध्यो वा सुरसत्तम ॥ (८१।२)

प्रतिजन्म महादेव त्वद्भक्तिरचलास्तु मे । (८२।१)

पशुकीटपतङ्गेषु तिर्यग्योनिगतेषु च । (८२।२)

स्वकर्मणा महादेव त्वद्भक्तिरचलास्तु मे ॥ (८२।३)

एवमुक्त्वा महाभागो बाणो भक्तिमतां वरः । (८३।१)

स्तोत्रेण देवदेवेशं छन्दयामास भारत ॥ (८३।२)

बाण उवाच । (८४।१)

शिव शङ्कर सर्वहराय नमो भवभीतभयार्तिहराय नमः । (८४।२)

कुसुमायुधदेहविनाशंकर प्रमदाप्रियकामक देव नमः ॥ (८४।३)

जय पार्वतीश परमार्थसार जय विरचितभीमभुजङ्गहार । (८५।१)

जय निर्मलभस्मविलिप्तगात्र जय मन्त्रमूल जगदेकपात्र ॥ (८५।२)

जय विषधरकपिलजटाकलाप जय भैरवविघृतपिनाकचाप । (८६।१)

जय विषमनयनपरिमुक्तसङ्ग जय शङ्कर धृतगाङ्गतरङ्ग ॥ (८६।२)

जय भीमरूप खट्वाङ्गहस्त शशिशेखर जय जगतां प्रशस्त । (८७।१)

जय सुखरेश सुरलोकसार जय सर्वसकलनिर्दग्धसार ॥ (८७।२)

जय कीर्तनीय जगतां पवित्र जय वृषाङ्क बहुविधचरित्र । (८८।१)

जय विरचितनरकङ्कालमाल अघासुरदेहकङ्कालकाल ॥ (८८।२)

जय नीलकंठ वरवृषभगमन जय सकललोकदुरितानुशमन । (८९।१)

जय सिद्धसुरासुरविनतचरण जय रुद्र रौद्रभवजलधितरण ॥ (८९।२)

जय गिरिश सुरेश्वरमाननीय जय सूक्ष्मरूप संचितनीय । (९०।१)

जय दग्धत्रिपुर विश्वसत्त्व जय सकलशास्त्रपरमार्थतत्त्व ॥ (९०।२)

जय दुरवबोध संसारतार कलिकलुषमहार्णवघोरतार । (९१।१)

जय सुरासुरदेवगणेश नमो हयवानरसिंहगजेन्द्रमुख ॥ (९१।२)

अतिह्रस्वस्थूलसुदीर्घतम उपलब्धिर् न शक्यते ते ह्यमरैः । (९२।१)

प्रणतो ऽस्मि निरञ्जन ते चरणौ जय साम्ब सुलोचनकान्तिहर ॥ (९२।२)

अप्राप्य त्वां किम् अत्यन्तम् उच्छ्रयी न विनाशयेत् । (९३।१)

अतिप्रमाथि च तदा तपो महत्सुदारुणम् ॥ (९३।२)

न पुत्रबान्धवा दारा न समस्तः सुहृज्जनः । (९४।१)

सङ्कटे ऽभ्युपगच्छन्ति व्रजन्तमेकगामिनम् ॥ (९४।२)

यदेव कर्म कैवल्यं कृतं तेन शुभाशुभम् । (९५।१)

तदेव सार्थवत् तस्य भवत्यग्रे तु गच्छतः ॥ (९५।२)

निर्धनस्यैव चरतो न भयं विद्यते क्वचित् । (९६।१)

धनीभयैर्न मुच्येत धनं तस्मात्त्यजाम्यहम् ॥ (९६।२)

लुब्धाः पापानि कुर्वन्ति शुद्धांशा नैव मानवाः । (९७।१)

श्रुत्वा धर्मस्य सर्वस्वं श्रुत्वा चैवावधार्य तत् ॥ (९७।२)

त्वं विष्णुस्त्वं जगन्नाथो ब्रह्मरूपः सनातनः । (९८।१)

इन्द्रस्त्वं देवदेवेश सुरनाथ नमो ऽस्तु ते ॥ (९८।२)

त्वं क्षितिर्वरुणश्चैव पवनस्त्वं हुताशनः । (९९।१)

त्वं दीक्षा यजमानश्च आकाशं सोम एव च ॥ (९९।२)

त्वं सूर्यस्त्वं तु वित्तेशो यमस्त्वं गुरुरेव च । (१००।१)

त्वया व्याप्तं जगत्सर्वं त्रैलोक्यं भास्वता यथा ॥ (१००।२)

एतद्बाणकृतं स्तोत्रं श्रुत्वा देवो महेश्वरः । (१०१।१)

क्रोधं मुक्त्वा प्रसन्नात्मा तदा वचनम् अब्रवीत् ॥ (१०१।२)

ईश्वर उवाच । (१०२।१)

न भेतव्यं न भेतव्यमद्यप्रभृति दानव । (१०२।२)

सौवर्णे भवने तिष्ठ मम पार्श्वे ऽथवा पुनः ॥ (१०२।३)

पुत्रपौत्रप्रपौत्रैश्च बान्धवैः सह भार्यया । (१०३।१)

अद्यप्रभृति वत्स त्वमवध्यः सर्वशत्रुषु ॥ (१०३।२)

मार्कण्डेय उवाच । (१०४।१)

भूयस्तस्य वरो दत्तो देवदेवेन भारत । (१०४।२)

स्वर्गे मर्त्ये च पाताले पूजितः ससुरासुरैः ॥ (१०४।३)

अक्षयश्चाव्ययश्चैव वस त्वं वै यथासुखम् । (१०५।१)

ततो निवारयामास रुद्रः सप्तशिखं तदा ॥ (१०५।२)

तृतीयं रक्षितं तस्य पुरं देवेन शम्भुना । (१०६।१)

ज्वालामालाकुलं चान्यत्पतितं धरणीतले ॥ (१०६।२)

अर्धेन प्रस्थितादूर्ध्वं तस्य ज्वाला दिवं गताः । (१०७।१)

हाहाकारो महांस्तत्र ऋषिसङ्घैरुदीरितः ॥ (१०७।२)

दैवतैश्च महाभागैः सिद्धविद्याधरादिभिः । (१०८।१)

एकं तु पतितं तत्र श्रीशैले खण्डमुत्तरम् ॥ (१०८।२)

द्वितीयं पतितं राजञ्छैले ह्यमरकण्टके । (१०९।१)

प्रज्वलत्पतितं तत्र तेन ज्वालेश्वरं स्मृतम् ॥ (१०९।२)

दग्धे तु त्रिपुरे राजन्पतिते खण्ड उत्तमे । (११०।१)

रुद्रो देवः स्थितस्तत्र ज्वालामालानिवारकः ॥ (११०।२)

हाहाकारपराणां तु ऋषीणां रक्षणाय च । (१११।१)

स्वयं मूर्तिर्महेशान् उमावृषभसंयुतः ॥ (१११।२)

मनसापि स्मरेद् यस्तु भक्त्या ह्यमरकण्टकम् । (११२।१)

चान्द्रायणाधिकं पुण्यं स लभेन्नात्र संशयः ॥ (११२।२)

अतिपुण्यो गिरिश्रेष्ठो यस्माद् भरतसत्तम । (११३।१)

अस्मान्नित्यं भवेद् राजन्सर्वपापक्षयंकरः ॥ (११३।२)

नानाद्रुमलताकीर्णो नानापुष्पोपशोभितः । (११४।१)

नानागुल्मलताकीर्णो नानावल्लीभिर् आवृतः ॥ (११४।२)

सिंहव्याघ्रसमाकीर्णो मृगयूथैरलंकृतः । (११५।१)

श्वापदानां च घोषेण नित्यं प्रमुदितो ऽभवत् ॥ (११५।२)

ब्रह्मेन्द्रविष्णुप्रमुखैर्ह्यमरैश्च सहस्रशः । (११६।१)

सेव्यते देवदेवेशः शङ्करस्तत्र पर्वते ॥ (११६।२)

पतनं कुरुते यो ऽस्मिन्पर्वते ऽमरकण्टके । (११७।१)

क्रीडते क्रमशो राजन्भुवनानि चतुर्दश ॥ (११७।२)

ऐन्द्रं वाह्नं च कौबेरं वायव्यं याम्यमेव च । (११८।१)

नैरृत्यं वारुणं चैव सौम्यं सौरं तथैव च ॥ (११८।२)

ब्राह्मं च पदमक्लिष्टं वैष्णवं तदनन्तरम् । (११९।१)

उमारुद्रं महाभाग ऐश्वरं तदनन्तरम् ॥ (११९।२)

परं सदाशिवं शान्तं सूक्ष्मं ज्योतिरतीन्द्रियम् । (१२०।१)

तस्मिन्याति लयं धीरो विधिना नात्र संशयः ॥ (१२०।२)

युधिष्ठिर उवाच । (१२१।१)

को ऽप्यत्र विधिरुद्दिष्टः पतने ऋषिसत्तम । (१२१।२)

एतन्मे सर्वमाचक्ष्व संशयो ऽस्ति महामुने ॥ (१२१।३)

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१२२।१)

शृणुष्व कथयिष्यामि तं विधिं पाण्डुनन्दन । (१२२।२)

यत्कृत्वा प्रथमं कर्म निपतेत्तदनन्तरम् ॥ (१२२।३)

कृत्वा कृच्छ्रत्रयं पूर्वं जप्त्वा लक्षं दशैव तु । (१२३।१)

शाकयावकभुक्चैव शुचिस्त्रिषवणो नृप ॥ (१२३।२)

त्रिकालमर्चयेदीशं देवदेवं त्रिलोचनम् । (१२४।१)

दशांशेन तु राजेन्द्र होमं तत्रैव कारयेत् ॥ (१२४।२)

लक्षवारं जपेद्देवं गन्धमाल्यैश्च पूजयेत् । (१२५।१)

रात्रौ स्वप्ने तदा पश्येद्विमानस्थं ततः क्षिपेत् ॥ (१२५।२)

अनेनैव विधानेन आत्मानं यस्तु निक्षिपेत् । (१२६।१)

स्वर्गलोकमनुप्राप्य क्रीडते त्रिदशैः सह ॥ (१२६।२)

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि त्रिंशत्कोट्यस् तथैव च । (१२७।१)

मुक्त्वा मनोरमान्भोगांस् तदा गच्छेन्महीतलम् ॥ (१२७।२)

पृथिवीमेकच्छत्रेण भुनक्ति लोकपूजितः । (१२८।१)

व्याधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम् ॥ (१२८।२)

ज्वालेश्वरं तु तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । (१२९।१)

तत्र ज्वाला नदी पार्थ प्रस्रुता शिवनिर्मिता ॥ (१२९।२)

निर्वाप्य तद् बाणपुरं रेवया सह संगता । (१३०।१)

तत्र स्नात्वा महाराज विधिना मन्त्रसंयुतः ॥ (१३०।२)

तिलसंमिश्रतोयेन तर्पयेत् पितृदेवताः । (१३१।१)

पिण्डदानेन च पितॄन् पैण्डरीकफलं लभेत् ॥ (१३१।२)

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । (१३२।१)

मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति ॥ (१३२।२)

अमराणां शतैश्चैव सेवितो ह्यमरेश्वरः । (१३३।१)

तथैव ऋषिसङ्घैश्च तेन पुण्यतमो महान् ॥ (१३३।२)

समन्ताद्योजनं तीर्थं पुण्यं ह्य् अमरकण्टकम् । (१३४।१)

रुद्रकोटिसमोपेतं तेन तत्पुण्यमुत्तमम् ॥ (१३४।२)

तस्य पर्वतराजस्य यः करोति प्रदक्षिणम् । (१३५।१)

प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी नात्र संशयः ॥ (१३५।२)

वाचिकं मानसं चैव कायिकं त्रिविधं च यत् । (१३६।१)

नश्यते पातकं सर्वमित्येवं शङ्करो ऽब्रवीत् ॥ (१३६।२)

अमरेश्वरपार्श्वे च तीर्थं शक्रेश्वरं नृप । (१३७।१)

तपस् तप्त्वा पुरा तत्र शक्रेण स्थापितं किल ॥ (१३७।२)

कुशावर्तं नाम तीर्थं ब्रह्मणा च कृतं शुभम् । (१३८।१)

ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातं हंसतीर्थं तथा परम् ॥ (१३८।२)

अम्बरीषस्य तीर्थं च महाकालेश्वरं तथा । (१३९।१)

कावेर्याः पूर्वभागे च तीर्थं वै मातृकेश्वरम् ॥ (१३९।२)

एतानि दक्षिणे तीरे रेवाया भरतर्षभ । (१४०।१)

संसेवनस्नानदानैः पापसङ्घहराणि च ॥ (१४०।२)

भृगुतुङ्गे महाराज प्रसिद्धो भैरवः शिवः । (१४१।१)

तस्य याम्यविभागे च तीर्थं वै चपलेश्वरम् ॥ (१४१।२)

एतौ स्थितौ दुःखहरौ रेवाया उत्तरे तटे । (१४२।१)

तावभ्यर्च्य तथा नत्वा सम्यग् यात्राफलं भवेत् । (१४२।२)

अदृष्टपूजितौ तौ हि नराणां विघ्नकारकौ ॥ (१४२।३)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे त्रिपुरविध्वंसने ज्वालेश्वरतीर्थामरेश्वतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टाविंशो ऽध्यायः ॥ (१४३।१)