श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

नर्मदादक्षिणे रोधस्यङ्कूरेश्वरमुत्तमम् । (१।२)

तीर्थं सर्वगुणोपेतं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ (१।३)

यत्र सिद्धं महारक्ष आराध्य तु महेश्वरम् । (२।१)

शङ्करं जगतः प्राणं स्मृतिमात्रावहारिणम् ॥ (२।२)

युधिष्ठिर उवाच । (३।१)

किं तद्रक्षो द्विजश्रेष्ठ किंनाम कस्य वान्वये । (३।२)

एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ ॥ (३।३)

अज्ञानतिमिरान्धा ये पुमांसः पापकारिणः । (४।१)

युष्मद्विधैर् दीपभूतैः पश्यन्ति सचराचरम् ॥ (४।२)

धर्मपुत्रवचः श्रुत्वा मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । (५।१)

स्मितं कृत्वा बभाषे तां कथां पापप्रणाशनीम् ॥ (५।२)

मार्कण्डेय उवाच । (६।१)

मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्यो नाम पार्थिव । (६।२)

वेदशास्त्रप्रवक्ता च साक्षाद्वेधा इवापरः ॥ (६।३)

तृणबिन्दुसुता तस्य भार्यासीत्परमेष्ठिनः । (७।१)

तस्य धर्मप्रसङ्गेन पुत्रो जातो महामनाः ॥ (७।२)

यस्माद्वेदेतिहासैश्च सषडङ्गपदक्रमाः । (८।१)

विश्रान्ता ब्रह्मणा दत्ता नाम विश्रवसेति च ॥ (८।२)

कस्मिंश्चिद् अथ काले च भरद्वाजो महामुनिः । (९।१)

स्वसुतां प्रददौ राजन्मुदा विश्रवसे नृप ॥ (९।२)

स तया रमते सार्धं पौलोम्या मघवा इव । (१०।१)

मुदा परमया राजन्ब्राह्मणो वेदवित्तमः ॥ (१०।२)

केनचित् त्वथ कालेन पुत्रः पुत्रगुणैर्युतः । (११।१)

जज्ञे विश्रवसो राजन्नाम्ना वैश्रवणः श्रुतः ॥ (११।२)

सो ऽपि मौनव्रतं कृत्वा बालभावाद्युधिष्ठिर । (१२।१)

सर्वभूताभयं दत्त्वा चचार परमं व्रतम् ॥ (१२।२)

तस्य तुष्टो महादेवो ब्रह्मा ब्रह्मर्षिभिः सह । (१३।१)

सखित्वं चेश्वरो दत्त्वा धनदत्वं जगाम ह ॥ (१३।२)

यमेन्द्रवरुणानां च चतुर्थस्त्वं भविष्यसि । (१४।१)

ब्रह्माप्युक्त्वा जगामाशु लोकपालत्वम् ईप्सितम् ॥ (१४।२)

ततस्त्वनन्तरे काले कैकसी नाम राक्षसी । (१५।१)

पातालं भूतलं त्यक्त्वा विश्रवं चकमे पतिम् ॥ (१५।२)

पुत्रो ऽथ रावणो जातस्तस्या भरतसत्तम । (१६।१)

कुम्भकर्णो महारक्षो धर्मात्मा च विभीषणः ॥ (१६।२)

कुम्भश्चैव विकुम्भश्च कुम्भकर्णसुतावुभौ । (१७।१)

महाबलौ महावीर्यौ महान्तौ पुरुषोत्तम ॥ (१७।२)

अङ्कूरो राक्षसश्रेष्ठः कुम्भस्य तनयो महान् । (१८।१)

विभीषणं च गुणवद्दृष्ट्वैवं राक्षसोत्तमः ॥ (१८।२)

ततः स यौवनं प्राप्य ज्ञात्वा रक्षः पितामहम् । (१९।१)

परं निर्वेदमापन्नश्चचार सुमहत्तपः ॥ (१९।२)

दक्षिणं पश्चिमं गत्वा सागरं पूर्वमुत्तरम् । (२०।१)

नर्मदायां प्रसङ्गेन ह्यङ्कूरो राक्षसेश्वरः ॥ (२०।२)

तपश्चचार सुमहद्दिव्यं वर्षशतं किल । (२१।१)

ततस्तुष्टो महादेवः साक्षात् परपुरंजयः ॥ (२१।२)

वरेण छन्दयामास राक्षसं वृषकेतनः । (२२।१)

वरं वृणीष्व भद्रं ते तव दास्यामि सुव्रत ॥ (२२।२)

प्रोवाच राक्षसो वाक्यं देवदेवं महेश्वरम् । (२३।१)

वरदं सो ऽग्रतो दृष्ट्वा प्रणम्य च पुनःपुनः ॥ (२३।२)

यदि तुष्टो महादेव वरदो ऽसि सुरेश्वर । (२४।१)

दुर्लभं सर्वभूतानाममरत्वं प्रयच्छ मे ॥ (२४।२)

मम नाम्ना स्थितो ऽनेन वरेण त्रिपुरान्तक । (२५।१)

सदा संनिहितो ऽप्यत्र तीर्थे भवितुम् अर्हसि ॥ (२५।२)

ईश्वर उवाच । (२६।१)

यावद् विभीषणमतं यावद् धर्मनिषेवणम् । (२६।२)

करिष्यसि दृढात्मा त्वं तावदेतद्भविष्यति ॥ (२६।३)

एवमुक्त्वा ययौ देवः सर्वदैवतपूजितः । (२७।१)

विमानेनार्कवर्णेन कैलासं धरणीधरम् ॥ (२७।२)

गते चादर्शनं देवे स्नात्वाचम्य विधानतः । (२८।१)

स्थापयामास राजेन्द्र ह्यङ्कूरेश्वरमुत्तमम् ॥ (२८।२)

गन्धपुष्पैस्तथा धूपैर्वस्त्रालङ्कारभूषणैः । (२९।१)

पताकैश् चामरैश् छत्रैर् जयशब्दादिमंगलैः ॥ (२९।२)

पूजयित्वा सुरेशानं स्तोत्रैर्हृद्यैः सुपुष्कलैः । (३०।१)

जगाम भवनं रक्षो यत्र राजा विभीषणः ॥ (३०।२)

पूजितः स यथान्यायं दानसन्मानगौरवैः । (३१।१)

सौदर्ये स्थापितो भावे सो ऽवात्सीत्परयामुदा ॥ (३१।२)

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत् परमेश्वरम् । (३२।१)

अङ्कूरेश्वरनामानं सो ऽश्वमेधफलं लभेत् ॥ (३२।२)

माण्डव्यखातमारभ्य सङ्गमं वापि यच्छुभम् । (३३।१)

रेवाया आमलक्याश्च देवक्षेत्रं महेश्वरम् ॥ (३३।२)

माण्डव्यखातात् पश्चिमतस्तीर्थं तदङ्कूरेश्वरम् । (३४।१)

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसः ॥ (३४।२)

सन्ध्यामाचम्य यत्नेन जपं कृत्वाथ भारत । (३५।१)

तर्पयित्वा पितॄन्देवान् मनुष्यान् भरतर्षभ ॥ (३५।२)

सचैलः क्लिन्नवसनो मौनमास्थाय संयतः । (३६।१)

अष्टम्यां वा चतुर्दश्याम् उपोष्य विधिवन्नरः ॥ (३६।२)

पूजां यः कुरुते राजंस्तस्य पुण्यफलं शृणु । (३७।१)

साग्रं तु योजनशतं तीर्थान्यायतनानि च ॥ (३७।२)

भवन्ति तानि दृष्टानि ततः पापैः प्रमुच्यते । (३८।१)

तत्र तीर्थे तु यद्दानं देवमुद्दिश्य दीयते ॥ (३८।२)

स्नात्वा तु विधिवत्पात्रे तदक्षयमुदाहृतम् । (३९।१)

होमाद्दशगुणं प्रोक्तं फलं जाप्ये ततो ऽधिकम् ॥ (३९।२)

त्रिगुणं चोपवासेन स्नानेन च चतुर्गुणम् । (४०।१)

संन्यासं कुरुते यस्तु प्राणत्यागं करोति वा ॥ (४०।२)

अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकादसंशयम् । (४१।१)

कृमिकीटपतङ्गानां तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । (४१।२)

अङ्कूरेश्वरनामाख्ये मृतानां सुगतिर्भवेत् ॥ (४१।३)

एतत्ते कथितं राजन्नङ्कूरेश्वरसम्भवम् । (४२।१)

तीर्थं सर्वगुणोपेतं परमं पापनाशनम् ॥ (४२।२)

ये ऽपि शृण्वन्ति भक्त्येदं कीर्त्यमानं महाफलम् । (४३।१)

लभन्ते नात्र सन्देहः शिवस्य भुवनं हि ते ॥ (४३।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे अङ्कूरेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टषष्ट्युत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (४४।१)