श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

ततो ऽर्णवात्समुत्तीर्य त्रिकूटशिखरे स्थितम् । (१।२)

महाकनकवर्णाभे नानावर्णशिलाचिते ॥ (१।३)

महाशृङ्गे समासीनं रुद्रकोटिसमन्वितम् । (२।१)

महादेवं महात्मानमीशानमजम् अव्ययम् ॥ (२।२)

सर्वभूतमयं तात मनुना सह सुव्रत । (३।१)

भूयो ववन्दे चरणौ सर्वदेवनमस्कृतौ ॥ (३।२)

तत्काले युगसाहस्रं सह रुद्रेण मानद । (४।१)

तस्मिन्नेकार्णवे घोरे स्थितो ऽहं कुरुनंदन ॥ (४।२)

युधिष्ठिर उवाच । (५।१)

एतच्छ्रुत्वा तु मे तात परं कौतूहलं हृदि । (५।२)

जातं तत्कथयस्वेति शृण्वतः सह बान्धवैः ॥ (५।३)

का सा पद्मपलाशाक्षी तमोभूते महार्णवे । (६।१)

योगिवद्भ्रमते नित्यं रुद्रजां स्वां च याब्रवीत् ॥ (६।२)

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (७।१)

एतमेव मया प्रश्नं पुरा पृष्टो मनुः स्वयम् । (७।२)

तदेव ते ऽद्य वक्ष्यामि अबलायाः समुद्भवम् ॥ (७।३)

व्यतीतायां निशायां तु ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । (८।१)

ततः प्रभाते विमले सृज्यमानेषु जन्तुषु ॥ (८।२)

मनुं प्रणम्य शिरसा पृच्छाम्येतद् युधिष्ठिर । (९।१)

केयं पद्मपलाशाक्षी श्यामा चंद्रनिभानना ॥ (९।२)

एकार्णवे भ्रमत्येका रुद्रजास्मीति वादिनी । (१०।१)

सावित्री वेदमाता च ह्यथवा सा सरस्वती ॥ (१०।२)

मन्दाकिनी सरिच्छ्रेष्ठा लक्ष्मीर्वा किमथो उमा । (११।१)

कालरात्रिर्भवेत्साक्षात् प्रकृतिर्वा सुखोचिता ॥ (११।२)

एतदाचक्ष्व भगवन्का सा ह्यमृतसंभवा । (१२।१)

चरत्येकार्णवे घोरे प्रनष्टोरगराक्षसे ॥ (१२।२)

मनुरुवाच । (१३।१)

शृणु वत्स यथान्यायमस्या वक्ष्यामि संभवम् । (१३।२)

यया रुद्रसमुद्भूता या चेयं वरवर्णिनी ॥ (१३।३)

पुरा शिवः शान्ततनुश्चचार विपुलं तपः । (१४।१)

हितार्थं सर्वलोकानामुमया सह शंकरः ॥ (१४।२)

ऋक्षशैलं समारुह्य तपस्तेपे सुदारुणम् । (१५।१)

अदृश्यः सर्वभूतानां सर्वभूतात्मको वशी ॥ (१५।२)

तपतस्तस्य देवस्य स्वेदः समभवत्किल । (१६।१)

तं गिरिं प्लावयामास स स्वेदो रुद्रसंभवः ॥ (१६।२)

तस्माद् आसीत् समुद्भूता महापुण्या सरिद्वरा । (१७।१)

या सा त्वयार्णवे दृष्टा पद्मपत्रायतेक्षणा ॥ (१७।२)

स्त्रीरूपं समवस्थाय रुद्रमाराधयत्पुरा । (१८।१)

आद्ये कृतयुगे तस्मिन्समानामयुतं नृप ॥ (१८।२)

ततस्तुष्टो महादेव उमया सह शंकरः । (१९।१)

ब्रूहि त्वं तु महाभागे यत्ते मनसि वर्तते ॥ (१९।२)

सरिदुवाच । (२०।१)

प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजंगमे । (२०।२)

प्रसादात्तव देवेश अक्षयाहं भवे प्रभो ॥ (२०।३)

सरित्सु सागरेष्वेव पर्वतेषु क्षयिष्वपि । (२१।१)

तव प्रसादाद्देवेश पुण्या क्षय्या भवे प्रभो ॥ (२१।२)

पापोपपातकैर्युक्ता महापातकिनो ऽपि ये । (२२।१)

मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो भक्त्या स्नात्वा तु शंकर ॥ (२२।२)

उत्तरे जाह्नवीदेशे महापातकनाशिनी । (२३।१)

भवामि दक्षिणे मार्गे यद्येवं सुरपूजिता ॥ (२३।२)

स्वर्गादागम्य गंगेति यथा ख्याता क्षितौ विभो । (२४।१)

तथा दक्षिणगङ्गेति भवेयं त्रिदशेश्वर ॥ (२४।२)

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा यल्लभते फलम् । (२५।१)

तत्फलं लभते मर्त्यो भक्त्या स्नात्वा महेश्वर ॥ (२५।२)

ब्रह्महत्यादिकं पापम् यदास्ते संचितं क्वचित् । (२६।१)

मासमात्रेण तद्देव क्षयं यात्ववगाहनात् ॥ (२६।२)

यत्फलं सर्ववेदेषु सर्वयज्ञेषु शंकर । (२७।१)

अवगाहेन तत्सर्वं भवत्विति मतिर्मम ॥ (२७।२)

सर्वदानोपवासेषु सर्वतीर्थावगाहने । (२८।१)

तत्फलं मम तोयेन जायतामिति शंकर ॥ (२८।२)

मम तीरे नरा ये तु अर्चयन्ति महेश्वरम् । (२९।१)

ते गतास्तव लोकं स्युर् एतद् एव भवेच्छिव ॥ (२९।२)

मम कूले महेशान उमया सह दैवतैः । (३०।१)

वस नित्यं जगन्नाथ एष एव वरो मम ॥ (३०।२)

सुकर्मा वा विकर्मा वा शान्तो दान्तो जितेन्द्रियः । (३१।१)

मृतो जन्तुर्मम जले गच्छताद् अमरावतीम् ॥ (३१।२)

त्रिषु लोकेषु विख्याता महापातकनाशिनी । (३२।१)

भवामि देवदेवेश प्रसन्नो यदि मन्यसे ॥ (३२।२)

एतांश्चान्यान्वरान्दिव्यान्प्रार्थितो नृपसत्तम । (३३।१)

नर्मदया ततः प्राह प्रसन्नो वृषवाहनः ॥ (३३।२)

श्रीमहेश उवाच । (३४।१)

एवं भवतु कल्याणि यत्त्वयोक्तमनिन्दिते । (३४।२)

नान्या वरार्हा लोकेषु मुक्त्वा त्वां कमलेक्षणे ॥ (३४।३)

यदैव मम देहात् त्वं समुद्भूता वरानने । (३५।१)

तदैव सर्वपापानां मोचिनी त्वं न संशयः ॥ (३५।२)

कल्पक्षयकरे काले काले घोरे विशेषतः । (३६।१)

उत्तरं कूलमाश्रित्य निवसन्ति च ये नराः ॥ (३६।२)

अपि कीटपतङ्गाश्च वृक्षगुल्मलतादयः । (३७।१)

आ देहपतनाद्देवि ते ऽपि यास्यन्ति सद्गतिम् ॥ (३७।२)

दक्षिणं कूलमाश्रित्य ये द्विजा धर्मवत्सलाः । (३८।१)

आ मृत्योर् निवसिष्यन्ति ते गताः पितृमन्दिरे ॥ (३८।२)

अहं हि तव वाक्येन कस्मिंश्चित् कारणान्तरे । (३९।१)

त्वत्तीरे निवसिष्यामि सदैव ह्युमया समम् ॥ (३९।२)

एवं देवि महादेवि एवमेव न संशयः । (४०।१)

ब्रह्मेन्द्रचन्द्रवरुणैः साध्यैश्च सह विष्णुना ॥ (४०।२)

उत्तरे देवि ते कूले वसिष्यन्ति ममाज्ञया । (४१।१)

दक्षिणे पितृभिः सार्द्धं तथान्ये सुरसुन्दरि ॥ (४१।२)

वसिष्यन्ति मया सार्द्धमेष ते वर उत्तमः । (४२।१)

गच्छ गच्छ महाभागे मर्त्यान्पापाद्विमोचय ॥ (४२।२)

सहिता ऋषिसंघैश्च तथा सिद्धसुरासुरैः । (४३।१)

एवमुक्ता महादेव उमया सहितो विभुः ॥ (४३।२)

वन्द्यमानो ऽथ मनुना मया चादर्शनं गतः । (४४।१)

तेन चैषा महापुण्या महापातकनाशिनी ॥ (४४।२)

कथिता पृच्छ्यते या ते मा ते भवतु विस्मयः । (४५।१)

एषा गंगा महापुण्या त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥ (४५।२)

दशाभिः पञ्चभिः स्रोतैः प्लावयन्ती दिशो दश । (४६।१)

शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरसा कृता ॥ (४६।२)

मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथैव च । (४७।१)

तमसा विदशा चैव करभा यमुना तथा ॥ (४७।२)

चित्रोत्पला विपाशा च रञ्जना वालुवाहिनी । (४८।१)

ऋक्षपादप्रसूतास्ताः सर्वा वै रुद्रसंभवाः ॥ (४८।२)

सर्वपापहराः पुण्याः सर्वमंगलदाः शिवाः । (४९।१)

इत्येतैर्नामभिर्दिव्यैः स्तूयते वेदपारगैः ॥ (४९।२)

पुराणज्ञैर् महाभागैराज्यपैः सोमपैस्तथा । (५०।१)

इत्येतत्सर्वमाख्यातं महाभाग्यं नरोत्तम ॥ (५०।२)

मनुनोक्तं पुरा मह्यम् अमृतायाः समुद्भवम् । (५१।१)

पुण्यं पवित्रमतुलं रुद्रोद्गीतमिदं शुभम् ॥ (५१।२)

ये नराः कीर्तयिष्यन्ति भक्त्या शृण्वन्ति ये ऽपि च । (५२।१)

प्रातरुत्थाय नामानि दश पञ्च च भारत ॥ (५२।२)

ते नराः सकलं पुण्यं लभिष्यन्त्यवगाहजम् । (५३।१)

विमानेनार्कवर्णेन घण्टाशतनिनादिना ॥ (५३।२)

त्यक्त्वा मानुष्यकं भावं यास्यन्ति परमां गतिम् ॥ (५४।१)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे नर्मदापञ्चदशनामवर्णनं नाम चतुर्थो ऽध्यायः ॥ (५५।१)