स्कन्दपुराण (रेवाखण्ड)Skandapurāṇa (Revākhaṇḍa)
SkPur (Rkh), 1, 170
Select a line for its word-by-word analysis.
दृष्ट्वा ताश् चुक्रुशुः सर्वा निःसृत्य जलमध्यतः ॥ (१।३)
dṛṣṭvā tāś cukruśuḥ sarvā niḥsṛtya jalamadhyataḥ ||
अन्वेष्या च त्वया राजंस्तस्य मार्गं विजानता ॥ (३।२)
anveṣyā ca tvayā rājaṃstasya mārgaṃ vijānatā ||
तासां तद्वचनं श्रुत्वा देवपन्नः सुदुःखितः । (४।१)
tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā devapannaḥ suduḥkhitaḥ |
मन्त्रिभिः सहितस्तस्मिंस्तडागे जलसन्निधौ । (५।१)
mantribhiḥ sahitastasmiṃstaḍāge jalasannidhau |
न चिह्नं न च पन्थानं दृष्ट्वा दुःखान्मुमोह च ॥ (५।२)
na cihnaṃ na ca panthānaṃ dṛṣṭvā duḥkhānmumoha ca ||
तस्य राज्ञस्तु दुःखेन दुःखितो नागरो जनः । (६।१)
tasya rājñastu duḥkhena duḥkhito nāgaro janaḥ |
क्षणेनाश्वासितो राजा मन्त्रिभिः सपुरोहितैः ॥ (६।२)
kṣaṇenāśvāsito rājā mantribhiḥ sapurohitaiḥ ||
सर्वैस्तत्संविदं कृत्वा वाहिनीं चतुरङ्गिणीम् ॥ (७।२)
sarvaistatsaṃvidaṃ kṛtvā vāhinīṃ caturaṅgiṇīm ||
नाराचैस्तोमरैर्भल्लैः खड्गैः परश्वधादिभिः । (९।१)
nārācaistomarairbhallaiḥ khaḍgaiḥ paraśvadhādibhiḥ |
न देवो न च गन्धर्वो न दैत्यो न च राक्षसः । (१०।१)
na devo na ca gandharvo na daityo na ca rākṣasaḥ |
किं करिष्यति राजाद्य न जाने रोषनिष्कृतिम् ॥ (१०।२)
kiṃ kariṣyati rājādya na jāne roṣaniṣkṛtim ||
गृहीत्वाभरणं तस्यास्त्वङ्गप्रत्यङ्गिकं तथा । (१४।१)
gṛhītvābharaṇaṃ tasyāstvaṅgapratyaṅgikaṃ tathā |
निवेद्याकथयद्राज्ञे मया दृष्टं त्ववेक्षणात् । (१५।१)
nivedyākathayadrājñe mayā dṛṣṭaṃ tvavekṣaṇāt |
तापसानामाश्रमे तु माण्डव्यो यत्र तिष्ठति ॥ (१५।२)
tāpasānāmāśrame tu māṇḍavyo yatra tiṣṭhati ||
तापसैर्वेष्टितो यत्र ददृशे तत्र सन्निधौ । (१६।१)
tāpasairveṣṭito yatra dadṛśe tatra sannidhau |
दण्डवासिवचः श्रुत्वा प्रत्यक्षाङ्गविभूषणम् ॥ (१६।२)
daṇḍavāsivacaḥ śrutvā pratyakṣāṅgavibhūṣaṇam ||
स क्रोधरक्तनयनो मन्त्रिणो वीक्ष्य नैगमान् । (१७।१)
sa krodharaktanayano mantriṇo vīkṣya naigamān |
चौरचर्यां व्रतच्छन्नः परद्रव्यापहरकः । (१८।१)
cauracaryāṃ vratacchannaḥ paradravyāpaharakaḥ |
तेन कन्या हृता मे ऽद्य तपस्विपापकर्मिणा ॥ (१८।२)
tena kanyā hṛtā me 'dya tapasvipāpakarmiṇā ||
पाखण्डिनो विकर्मस्थान् बिडालव्रतिकाञ्छठान् ॥ (१९।२)
pākhaṇḍino vikarmasthān biḍālavratikāñchaṭhān ||
चाटुतस्करदुर्वृत्तान् हन्यान्नस्त्यस्य पातकम् । (२०।१)
cāṭutaskaradurvṛttān hanyānnastyasya pātakam |
न द्रष्टव्यो मया पापः स्तेयी कन्यापहारकः ॥ (२०।२)
na draṣṭavyo mayā pāpaḥ steyī kanyāpahārakaḥ ||
शूलम् आरोप्यतां क्षिप्रं न विचारस्तु तस्य वै । (२१।१)
śūlam āropyatāṃ kṣipraṃ na vicārastu tasya vai |
स च वध्यो मया दुष्टो रक्षोरूपी तपोधनः ॥ (२१।२)
sa ca vadhyo mayā duṣṭo rakṣorūpī tapodhanaḥ ||
एवं ब्रुवंश्चलन्क्रोधादादिश्य दण्डवासिनम् । (२२।१)
evaṃ bruvaṃścalankrodhādādiśya daṇḍavāsinam |
कार्याकार्यं न विज्ञाय शूलमारोपयद्द्विजम् ॥ (२२।२)
kāryākāryaṃ na vijñāya śūlamāropayaddvijam ||
हाहेत्युक्त्वा रुदन्त्यन्ये वदन्ति च पृथक्पृथक् ॥ (२३।२)
hāhetyuktvā rudantyanye vadanti ca pṛthakpṛthak ||
कुत्सितं च कृतं कर्म राज्ञा चण्डालचारिणा । (२४।१)
kutsitaṃ ca kṛtaṃ karma rājñā caṇḍālacāriṇā |
ब्राह्मणो नैव वध्यो हि विशेषेण तपोवृतः ॥ (२४।२)
brāhmaṇo naiva vadhyo hi viśeṣeṇa tapovṛtaḥ ||
न जातु ब्राह्मणं हन्यात् सर्वपापे ऽप्यवस्थितम् ॥ (२५।२)
na jātu brāhmaṇaṃ hanyāt sarvapāpe 'pyavasthitam ||
राष्ट्रादेनं बहिष्कुर्यात् समग्रधनमक्षतम् । (२६।१)
rāṣṭrādenaṃ bahiṣkuryāt samagradhanamakṣatam |
सर्वे ऽप्युद्विग्नमनसो गृहव्याप्तिविवर्जिताः ॥ (२६।३)
sarve 'pyudvignamanaso gṛhavyāptivivarjitāḥ ||
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे माण्डव्यशूलारोपणवर्णनं नाम सप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः ॥ (२७।१)
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe māṇḍavyaśūlāropaṇavarṇanaṃ nāma saptatyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.