श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

ततो गच्छेद्धराधीश तीर्थं परमशोभनम् । (१।२)

जमदग्निरिति ख्यातं यत्र सिद्धो जनार्दनः ॥ (१।३)

युधिष्ठिर उवाच । (२।१)

कथं सिद्धो द्विजश्रेष्ठ वासुदेवो जगद्गुरुः । (२।२)

मानुषं रूपमास्थाय लोकानां हितकाम्यया ॥ (२।३)

एतत्सर्वं यथान्यायं देवदेवस्य चक्रिणः । (३।१)

चरितं श्रोतुम् इच्छामि कथ्यमानं त्वयानघ ॥ (३।२)

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (४।१)

आसीत्पूर्वं महाराज हैहयाधिपतिर्महान् । (४।२)

कार्तवीर्य इति ख्यातो राजा बाहुसहस्रवान् ॥ (४।३)

हस्त्यश्वरथसम्पन्नः सर्वशस्त्रभृतां वरः । (५।१)

वेदविद्याव्रतस्नातः सर्वभूताभयप्रदः ॥ (५।२)

माहिष्मत्याः पतिः श्रीमान्राजा ह्यक्षौहिणीपतिः । (६।१)

स कदाचिन्मृगान्हन्तुं निर्जगाम महाबलः ॥ (६।२)

बहुभिर् दिवसैः प्राप्तो भृगुकच्छमनुत्तमम् । (७।१)

जमदग्निर् महातेजा यत्र तिष्ठति तापसः ॥ (७।२)

रेणुकासहितः श्रीमान्सर्वभूताभयप्रदः । (८।१)

तस्य पुत्रो ऽभवद्रामः साक्षान्नारायणः प्रभुः ॥ (८।२)

सर्वक्षत्रगुणैर्युक्तो ब्रह्मविद्ब्राह्मणोत्तमः । (९।१)

तोषयन्परया भक्त्या पितरौ परमार्थवत् ॥ (९।२)

तं तदा चार्जुनं दृष्ट्वा जमदग्निः प्रतापवान् । (१०।१)

चरन्तं मृगयां गत्वा ह्यातिथ्येन न्यमन्त्रयत् ॥ (१०।२)

तथेति चोक्त्वा स नृपः सभृत्यबलवाहनः । (११।१)

जगाम चाश्रमं पुण्यमृषेस्तस्य महात्मनः ॥ (११।२)

तत्क्षणाद् एव सम्पन्नं श्रिया परमया वृतम् । (१२।१)

विस्मयं परमं तत्र दृष्ट्वा राजा जगाम ह ॥ (१२।२)

गतमात्रस्तु सिद्धेन परमान्नेन भोजितः । (१३।१)

सभृत्यबलवान्राजा ब्राह्मणेन यदृच्छया । (१३।२)

किमेतद् इति पप्रच्छ कारणं शक्तिमेव च ॥ (१३।३)

कामधेनोः प्रभावं तं ज्ञात्वा प्राह ततो द्विजम् । (१४।१)

दक्षिणां देहि मे विप्र कल्मषां धेनुमुत्तमाम् ॥ (१४।२)

शतं शतसहस्राणाम् अयुतं नियुतं परम् । (१५।१)

भूषितानां च धेनूनां ददामि तव चार्बुदम् ॥ (१५।२)

जमदग्निर् उवाच । (१६।१)

अयुतैः प्रयुतैर् नाहं शतकोटिभिरुत्तमाम् । (१६।२)

कामधेनुमिमां तात न दद्मि प्रतिगम्यताम् ॥ (१६।३)

एवमुक्तः स राजेन्द्रस् तेन विप्रेण भारत । (१७।१)

क्रोधसंरक्तनयन इदं वचनमब्रवीत् ॥ (१७।२)

यस्येदृशः कामचारो मय्यपि द्विजपांसन । (१८।१)

अहं ते पश्यतस्तस्मान्नयामि सुरभिं गृहात् ॥ (१८।२)

द्विज उवाच । (१९।१)

कः क्रीडति सरोषेण निर्भयो हि महाहिना । (१९।२)

मृत्युदृष्टोतरेणापि मम धेनुं नयेत यः ॥ (१९।३)

एवमुक्त्वा महादण्डं ब्रह्मदण्डमिवापरम् । (२०।१)

गृहीत्वा परमक्रुद्धो जमदग्निरुवाच ह ॥ (२०।२)

यस्यास्ति शक्तिस्तेजो वा क्षत्रियस्य कुलाधमः । (२१।१)

धेनुं नयतु मे सद्यः क्षीणायुः सपरिच्छदः ॥ (२१।२)

एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं हैहयः शतशो वृतः । (२२।१)

धावमानः क्षितितले ब्रह्मदण्डहतो ऽपतत् ॥ (२२।२)

हुंकृतेन ततो धेन्वाः खड्गपाशासिपाणयः । (२३।१)

निर्गच्छन्तः प्रदृश्यन्ते कल्मषायाः सहस्रशः ॥ (२३।२)

नासापुटाग्राद्रोमाग्रात्किराता मागधा गुदात् । (२४।१)

रन्ध्रान्तरेषु चोत्पन्नाः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (२४।२)

एवमन्यो ऽन्यमाहत्य हैहयष्टङ्कणान्दहन् । (२५।१)

विनाशं सह विप्रेण गता ह्यर्जुनतेजसा ॥ (२५।२)

कार्तवीर्यो जयं लब्ध्वा संख्ये हत्वा द्विजोत्तमम् । (२६।१)

जगाम स्वां पुरीं हृष्टः कृतान्तवशमोहितः ॥ (२६।२)

ततस्त्वरान्वितः प्राप्तः पश्चाद्रामो गते रिपौ । (२७।१)

आक्रन्दमानां जननीं ददर्श पितुरन्तिके ॥ (२७।२)

राम उवाच । (२८।१)

केनेदमात्मनाशाय ह्यज्ञानात् साहसं कृतम् । (२८।२)

मम तातं जिघांसुर्यो द्रष्टुं मृत्युमिहेच्छति ॥ (२८।३)

ततः सा रामवाक्येन गतसत्त्वेव विह्वला । (२९।१)

उदरं करयुग्मेन ताडयन्ती ह्युवाच तम् ॥ (२९।२)

अर्जुनेन नृशंसेन क्षत्रियैर् अपरैः सह । (३०।१)

इहागत्य पिता तेन निहतो बाहुशालिना ॥ (३०।२)

तं पश्य निहतं तातं गतासुं गतचेतसम् । (३१।१)

संस्कृत्य विधिवत्पुत्र तर्पयस्व यथातथम् ॥ (३१।२)

एतच्छ्रुत्वा स वचनं जननीम् अभिवाद्य ताम् । (३२।१)

प्रतिज्ञाम् अकरोद् यां तां शृणुष्व च नराधिप ॥ (३२।२)

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं निःक्षत्रियकुलान्वयाम् । (३३।१)

स्नात्वा च तेषाम् असृजा तर्पयिष्यामि ते पतिम् ॥ (३३।२)

तस्यापि परशुना बाहून् कार्तवीर्यस्य दुर्मतेः । (३४।१)

छित्त्वा पास्यामि रुधिरमिति सत्यं शृणुष्व मे ॥ (३४।२)

एवं प्रतिज्ञां कृत्वासौ जामदग्न्यः प्रतापवान् । (३५।१)

क्रोधेन महताविष्टः संस्कृत्य पितरं ततः ॥ (३५।२)

माहिष्मतीं पुरीं रामो जगाम क्रोधमूर्छितः । (३६।१)

छित्त्वा बाहुवनं तस्य हत्वा तं क्षत्रियाधमम् ॥ (३६।२)

जगाम क्षत्रियान्ताय पृथिवीम् अवलोकयन् । (३७।१)

सप्तद्वीपार्णवयुतां सशैलवनकाननाम् ॥ (३७।२)

पूर्वतः पश्चिमामाशां दक्षिणोत्तरतः कुरून् । (३८।१)

समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान् ॥ (३८।२)

स तेषु रुधिराम्भस्तु ह्रदेषु क्रोधमूर्छितः । (३९।१)

पितॄन् संतर्पयामास रुधिरेणेति नः श्रुतम् ॥ (३९।२)

अथर्चीकादय उपेत्य पितरो ब्राह्मणर्षभम् । (४०।१)

तं क्षमस्वेति जगदुस् ततः स विरराम ह ॥ (४०।२)

तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम् । (४१।१)

समं तपं चक्रम् इति पुण्यं तत्परिकीर्तितम् ॥ (४१।२)

निवर्त्य कर्मणस्तस्मात् पितॄन् प्रोवाच पाण्डव । (४२।१)

रामः परमधर्मात्मा यदिदं रुधिरं मया ॥ (४२।२)

क्षिप्तं पञ्चसु तीर्थेषु तद्भूयात् तीर्थमुत्तमम् । (४३।१)

तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पितरो ऽदृश्यतां गताः ॥ (४३।२)

एवं रामस्य संसर्गो देवमार्गे युधिष्ठिर । (४४।१)

सर्वपापक्षयकरो दर्शनात्स्पर्शनान् नृणाम् ॥ (४४।२)

रेणुकाप्रत्ययार्थाय अद्यापि पितृदेवताः । (४५।१)

दृश्यन्ते देवमार्गस्थाः सर्वपापक्षयंकराः ॥ (४५।२)

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र नर्मदोदधिसङ्गमे । (४६।१)

स्थानं कृत्वा विधानेन मुच्यन्ते पातकैर्नराः ॥ (४६।२)

कुशाग्रेणापि कौन्तेय न स्पृष्टव्यो महोदधिः । (४७।१)

अनेन तत्र मन्त्रेण स्नातव्यं नृपसत्तम ॥ (४७।२)

नमस्ते विष्णुरूपाय नमस्तुभ्यम् अपां पते । (४८।१)

सान्निध्यं कुरु देवेश सागरे लवणाम्भसि । (४८।२)

इति स्पर्शनमन्त्रः ॥ (४८।३)

अग्निश्च तेजो मृडया च देहे रेतो ऽथ विष्णुरमृतस्य नाभिः । (४९।१)

एतद् ब्रुवन् पाण्डव सत्यवाक्यं ततो ऽवगाहेत पतिं नदीनाम् ॥ (४९।२)

पञ्चरत्नसमायुक्तं फलपुष्पाक्षतैर्युतम् । (५०।१)

मन्त्रेणानेन राजेन्द्र दद्यादर्घं महोदधेः ॥ (५०।२)

सर्वरत्ननिधानस्त्वं सर्वरत्नाकराकरः । (५१।१)

सर्वामरप्रधानेश गृहाणार्घं नमो ऽस्तु ते । (५१।२)

इत्यर्घमन्त्रः ॥ (५१।३)

आ जन्मजनितात् पापान्मामुद्धर महोदधे । (५२।१)

याह्यर्चितो रत्ननिधे पर्वतान् पार्वणोत्तम । (५२।२)

इति विसर्जनमन्त्रः ॥ (५२।३)

को ऽपरः सागराद्देवात्स्वर्गद्वारविपाटन । (५३।१)

तत्र सागरपर्यन्तं महातीर्थमनुत्तमम् ॥ (५३।२)

जामदग्न्येन रामेण तत्र देवः प्रतिष्ठितः । (५४।१)

यत्र देवाः सगन्धर्वा मुनयः सिद्धचारणाः ॥ (५४।२)

उपासते विरूपाक्षं जमदग्निम् अनुत्तमम् । (५५।१)

रेणुकां चैव ये देवीं पश्यन्ति भुवि मानवाः ॥ (५५।२)

प्रियवासे शिवे लोके वसन्ति कालमीप्सितम् । (५६।१)

तत्र स्नात्वा नरो राजंस्तर्पयन्पितृदेवताः ॥ (५६।२)

तारयेन् नरकाद्घोरात् कुलानां शतमुत्तरम् । (५७।१)

स्नात्वा दत्त्वात्र सहिताः श्रुत्वा वै भक्तिपूर्वकम् ॥ (५७।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे जामदग्न्यतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टादशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ (५८।१)