श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

तच्छ्रुत्वानान्तदेवेन विश्वरूपमुदाहृतम् । (१।२)

देवराजस्तथा देवाः परं विस्मयमागताः ॥ (१।३)

दृष्ट्वा चाप्सरसं पुण्याम् उर्वशीं कमलाननाम् । (२।१)

संत्रस्तो विस्मितश्चाभूदिन्द्रो राजश्रिया वृतः ॥ (२।२)

न किंचिदुत्तरं वाक्यमुक्तवाञ्जोषमास्थितः । (३।१)

इति वृत्तान्तभूतं हि नारायणविचेष्टितम् ॥ (३।२)

भृगोः खात्यां समुत्पन्ना लक्ष्मीः श्रुत्वा तु वै नृप । (४।१)

वैश्वरूपं परं रूपं विस्मिताचिन्तयत् तदा ॥ (४।२)

केनोपायेन स स्यान् मे भर्ता नारायणः प्रभुः । (५।१)

व्रतेन तपसा वापि दानेन नियमेन च ॥ (५।२)

वृद्धानां सेवनेनाथ देवताराधनेन वा । (६।१)

इति चिन्तापरां कन्यां सती ज्ञात्वा युधिष्ठिर ॥ (६।२)

प्राह प्राप्तो मया भर्ता शङ्करस्तपसा किल । (७।१)

प्रजापतिश्च गायत्र्या ह्यन्याभिरभिवाञ्छिताः ॥ (७।२)

तपसैव हि ते प्राप्यस्तस्मात्तच्चर सुव्रते । (८।१)

तपस्त्वं हि महच्चोग्रं सर्ववाञ्छितदायकम् ॥ (८।२)

मार्कण्डेय उवाच । (९।१)

सागरान्तं समासाद्य लक्ष्मीः परपुरंजय । (९।२)

चचार विपुलं कालं तपः परमदुश्चरम् ॥ (९।३)

स्थाणुवत्संस्थिता साभूद्दिव्यं वर्षसहस्रकम् । (१०।१)

तत इन्द्रादयो देवाः शङ्खचक्रगदाधराः ॥ (१०।२)

भूत्वा जग्मुस्तदर्थं ते सा तु पृष्टवती सुरान् । (११।१)

विश्वरूपं वैष्णवं यत्तद्दर्शयत माचिरम् ॥ (११।२)

विलक्षा व्रीडिता देवा गत्वा नारायणं तदा । (१२।१)

अब्रुवन् वैश्वरूपं नो शक्ता दर्शयितुं वयम् ॥ (१२।२)

ततो यथेष्टं ते जग्मुः स च विष्णुर् अचिन्तयत् । (१३।१)

उग्ररूपा स्थिता देवी देहं दहति भार्गवी ॥ (१३।२)

तां तस्मात् तत्र गत्वाहं वरं दत्त्वा तु वाञ्छितम् । (१४।१)

पुनस् तपः करिष्यामि दर्शयिष्यामि वा पुनः । (१४।२)

वैष्णवं विश्वरूपं यद् दुर्दश्यं देवदानवैः ॥ (१४।३)

मार्कण्डेय उवाच । (१५।१)

ततो गत्वा हृषीकेशः सागरान्तस्थितां श्रियम् । (१५।२)

प्राह तुष्टो ऽस्मि ते देवि वरं वृणु यथेप्सितम् ॥ (१५।३)

श्रीरुवाच । (१६।१)

यदि तुष्टो ऽसि मे देव प्रपन्नाया जनार्दन । (१६।२)

तदा दर्शय यद्दृष्टमप्सरोभिस् तवानघ ॥ (१६।३)

विश्वरूपमनन्तं च भूतभावन केशव । (१७।१)

गन्धमादनम् आसाद्य कृतं यच्च तपस्त्वया ॥ (१७।२)

तद्वदस्व विभो विष्णो न मिथ्या यदि केशव । (१८।१)

श्रद्दधामि न चैवाहं रूपस्यास्य कथंचन ॥ (१८।२)

बहुभिर्यक्षरक्षोभिर् मायाचारिप्रचारिभिः । (१९।१)

छन्दिता मम जानद्भिर्भावम् अन्तर्गतं हरौ ॥ (१९।२)

भूत्वा विष्णुस्वरूपास्ते चक्रिणश्च चतुर्भुजाः । (२०।१)

सुव्रीडिता गताः सर्वे विश्वरूपो सहायतः ॥ (२०।२)

मार्कण्डेय उवाच । (२१।१)

नारायणो ऽथ भगवाञ्छङ्खचक्रगदाभृतम् । (२१।२)

तया तथोक्तस् तद् रूपं मुक्त्वा वै सुरपूजितम् ॥ (२१।३)

रूपं परं यथोक्तं वै विश्वरूपम् अदर्शयत् । (२२।१)

दर्शयित्वा वचः प्राह पञ्चरात्रविधानतः ॥ (२२।२)

यो ऽर्चयिष्यति मां नित्यं स पूज्यः स च पूजितः । (२३।१)

धनधान्यसमायुक्तः सर्वभोगसमन्वितः ॥ (२३।२)

मूलं हि सर्वधर्माणां ब्रह्मचर्यं परं तपः । (२४।१)

तेनाहं तत्र स्थास्यामि मूलश्रीपतिसंज्ञितः ॥ (२४।२)

मूलश्रीः प्रोच्यते ब्राह्मी ब्रह्मचर्यस्वरूपिणी । (२५।१)

सर्वयोगमयी पुण्या सर्वपापहरी शुभा ॥ (२५।२)

पतिस् तस्याः प्रभुरहं वरदः प्राणिनां प्रिये । (२६।१)

रेवाजले नरः स्नात्वा यो ऽर्चयेन् मां यतव्रतः ॥ (२६।२)

मूलश्रीपतिनामानं वाञ्छिते प्राप्नुयात् फलम् । (२७।१)

दानानि तत्र यो दद्यान्महादानानि च प्रिये ॥ (२७।२)

सहस्रगुणितं पुण्यमन्यस्थानादवाप्यते । (२८।१)

दृष्टं त्वया तत्र देशे सम्यक्चैवावधारितम् । (२८।२)

तदर्चित्वा परान् कामान् आप्स्यसि त्वं न संशयः ॥ (२८।३)

वरं वृणीष्व देवेशि वाञ्छितं दुर्लभं सुरैः । (२९।१)

दुर्गसंसारकान्तारपतितैः परमेश्वरि ॥ (२९।२)

श्रीरुवाच । (३०।१)

नारायण जगद्धातर् नारायण जगत्पते । (३०।२)

नारायण परब्रह्म नारायणपरायण ॥ (३०।३)

प्रसीद पाहि मां भक्त्या सम्यक्सर्गे नियोजय । (३१।१)

प्रियो ह्यसि प्रियाहं ते यथा स्यां तत्तथा कुरु ॥ (३१।२)

गृहं धर्मार्थकामानां कारणं देव संमतम् । (३२।१)

तदास्थायाश्रमं पुण्यं मां श्रेयसि नियोजय ॥ (३२।२)

नारायण उवाच । (३३।१)

नारायणगिरा देवि विज्ञप्तो ऽस्मि यतस्त्वया । (३३।२)

नारायणगिरिर्नाम तेन मेऽत्र भविष्यति ॥ (३३।३)

नारायणस्मृतौ याति दुरितं जन्मकोटिजम् । (३४।१)

यस्माद् गिरति तस्माच्च गिरिरित्येव शब्दितम् ॥ (३४।२)

तस्मात्सर्वाश्रयो देवि गिरिः पर्वतराङ् भवेत् । (३५।१)

सुरासुरमनुष्याणां यथाहमपि चाश्रयः ॥ (३५।२)

य एतत् पूजयिष्यन्ति मण्डलस्थं परं मम । (३६।१)

नारायणगिरिर्नाम देवरूपं शुभेक्षणे ॥ (३६।२)

ते दिव्यज्ञानसम्पन्ना दिव्यदेहविचेष्टिताः । (३७।१)

दिव्यं लोकमवाप्स्यन्ति दिव्यभोगसमन्विताः ॥ (३७।२)

मार्कण्डेय उवाच । (३८।१)

तयोरेवं संवदतोर्देवा इन्द्रपुरोगमाः । (३८।२)

समागता वनोद्देशं सागरान्ते महर्षयः ॥ (३८।३)

ततो भृगुं देवराजो नारायणविचिन्तितम् । (३९।१)

वव्रे ज्ञात्वा तु तत्कन्यां धर्मात्मा स ददौ च ताम् ॥ (३९।२)

धर्मो ऽपि विधिवद्वत्स विवाहं समकारयत् । (४०।१)

देवदेवस्य राजर्षे देवतार्थे समाहितः ॥ (४०।२)

युधिष्ठिर उवाच । (४१।१)

धर्मो विवाहमकरोद्विधिवद्यत्त्वयोदितम् । (४१।२)

को विधिस्तत्र का दत्ता दक्षिणा भृगुणापि च ॥ (४१।३)

विवाहयज्ञे समभूत्स्रुक्स्रुवग्रहणे च कः । (४२।१)

ऋत्विजः के सदस्याश्च तस्यासन् द्विजसत्तम ॥ (४२।२)

किं तस्यावभृथं त्वासीत् तत्सर्वं वद विस्तरात् । (४३।१)

त्वद्वाक्यामृतपानेन तृप्तिर्मम न विद्यते ॥ (४३।२)

मार्कण्डेय उवाच । (४४।१)

नारायणविवाहस्य यज्ञस्य च युधिष्ठिर । (४४।२)

तपसस्तस्य देवस्य सम्यग् आचरणस्य च ॥ (४४।३)

वक्तुं समर्थो न गुणान्ब्रह्मापि परमेश्वरः । (४५।१)

तथाप्युद्देशतो वच्मि शृणु भूत्वा समाहितः ॥ (४५।२)

ब्रह्मा सप्तर्षयस्तत्र स्रुक्स्रुवग्रहणे रताः । (४६।१)

अग्नीञ्जुहुविरे राजन्वेदिर्धात्री ससागरा ॥ (४६।२)

ददुः समुद्रा रत्नानि ब्रह्मर्षिभ्यो नृपोत्तम । (४७।१)

धनदो ऽपि ददौ वित्तं सर्वब्राह्मणवाञ्छितम् ॥ (४७।२)

विश्वकर्मा ऽपि देवानां ब्रह्मर्षीणां परंतप । (४८।१)

वेश्मानि सुविचित्राणि सर्वरत्नमयानि च ॥ (४८।२)

कृत्वा प्रदर्शयामास देवेन्द्राय यशस्विने । (४९।१)

शतक्रतुस्ततो विप्रान्कापिष्ठलपुरोगमान् ॥ (४९।२)

शौनकादींश्च पप्रच्छ बष्कलाञ्छागलानपि । (५०।१)

आत्रेयानपि राजेन्द्र वृणुध्वमभिवाञ्छितम् ॥ (५०।२)

दृष्ट्वा ते चित्ररत्नानि प्राहुः सर्वेश्वरेश्वरम् । (५१।१)

देवानां च ऋषीणां च सङ्गमो ऽयं सुपुण्यकृत् ॥ (५१।२)

अस्मिन्पुण्ये सुरेशान वस्तुं वाञ्छामहे सदा । (५२।१)

शतक्रतुः प्राह पुनर्वासो वात्र भविष्यति । (५२।२)

सत्यधर्मरता यूयं यावत्कालं भविष्यथ ॥ (५२।३)

मार्कण्डेय उवाच । (५३।१)

पृष्टं यद्राजशार्दूल के मखे होत्रिणो ऽभवन् । (५३।२)

तत्प्रोच्यमानमधुना शृणु भूत्वा समाहितः ॥ (५३।३)

सनत्कुमारप्रमुखाः सदस्यास्तस्य चाभवन् । (५४।१)

औद्गात्रमत्र्यङ्गिरसौ मरीचिश्च चकार ह ॥ (५४।२)

हौत्रं धर्मवसिष्ठौ च ब्रह्मत्वं सनको मुनिः । (५५।१)

षट्त्रिंशद्ग्रामसाहस्रं प्रादात्तेभ्यः शतक्रतुः ॥ (५५।२)

लक्ष्मीर्भर्त्रा च संयुक्ताभवत्तत्कृतवान्प्रभुः । (५६।१)

ब्रह्मणो जुह्वतो वह्निं यावद्देशस्थितैः सुरैः ॥ (५६।२)

दृष्टं ललाटं देशो ऽसौ ललाट इति संज्ञितः । (५७।१)

स देशः श्रीपतेः क्षेत्रपुण्यं देवर्षिसेवितम् ॥ (५७।२)

सर्वाश्चर्यमयं दिव्यं दिव्यसिद्धिसमन्वितम् । (५८।१)

ब्राह्मणानां ततः पङ्क्तिं निवेशयितुम् उद्यता ॥ (५८।२)

लक्ष्मीः श्रीपतिनामानमाह देवं वचस्तदा । (५९।१)

श्रीरुवाच । (५९।२)

य एते ब्राह्मणाः शिष्या भृग्वादीनां यतव्रताः ॥ (५९।३)

तान्निवेशयितुमिच्छामि त्वत्प्रसादादधोक्षज । (६०।१)

मरीच्यादयः सुरेन्द्रेण स्थापिता गरुडध्वज ॥ (६०।२)

नैष्ठिकव्रतिनो विप्रा बहवो ऽत्र यतव्रताः । (६१।१)

प्राजापत्ये व्रते ब्राह्मे केचिदत्र व्यवस्थिताः । (६१।२)

तान् अहं स्थापयिष्यामि त्वत्प्रसादादधोक्षज ॥ (६१।३)

मार्कण्डेय उवाच । (६२।१)

ततः कौतूहलधरो भगवान्वृषभध्वजः । (६२।२)

पप्रच्छ व्रतिनः सर्वान्वृत्तिभेदे व्यवस्थितान् ॥ (६२।३)

नारदो ऽपि महादेवमुपेत्य च सतीपतिम् । (६३।१)

प्राह कृष्णाजिनधरो नैष्ठिका ब्राह्मणा ह्यमी ॥ (६३।२)

अमी कार्याः सुवस्त्रेण छन्नगुह्या द्विजोत्तमाः । (६४।१)

प्राजापत्याश् चतुर्विंशसहस्राणि नरेश्वर ॥ (६४।२)

ब्रह्मचर्यव्रतस्थानां व्रतब्रह्मविचारिणाम् । (६५।१)

द्वादशैषां सहस्राणि सन्ति वै वृषभध्वज ॥ (६५।२)

नारदस्य वचः श्रुत्वा देवा देवर्षयो ऽपि च । (६६।१)

साधु साध्वित्यमन्यन्त नोचुः केचन किंचन ॥ (६६।२)

समाह्वयत् ततो लक्ष्मीस् तान् विप्रान् भक्तिसंयुता । (६७।१)

उवाच चरणान्गृह्य प्रसादः क्रियतां मयि ॥ (६७।२)

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वेश्मनामत्र संस्थितिः । (६८।१)

विश्वकर्मकृतानां तु तेषु तिष्ठन्तु वो ऽखिलाः ॥ (६८।२)

ते तथेति प्रतिज्ञाय स्थिताः संप्रीतमानसाः । (६९।१)

धनधान्यसमृद्धाश्च वाञ्छितप्राप्तिलक्षणाः । (६९।२)

सर्वकामसमृद्धाश्च ह्यनारम्भेषु कर्मणाम् ॥ (६९।३)

इति संस्थाप्य तान् विप्रान् सा स्थिता पर्यपालयत् । (७०।१)

चतुर्धा तु स्थितो विष्णुः श्रिया देव्याः प्रिये रतः ॥ (७०।२)

एवं वैवाहिकमखे निवृत्ते ऋषयस्तु तम् । (७१।१)

ऊचुश्चावभृथस्नानं कुत्र कुर्मो जनार्दन ॥ (७१।२)

इति श्रुत्वा तु वचनं श्रीपतिः पादपङ्कजात् । (७२।१)

मुमोच जाह्नवीतोयं रेवामध्यगमं शुचि ॥ (७२।२)

हरेः पादोदकं दृष्ट्वा निःसृतं मुनयस्तु ते । (७३।१)

विस्मिताः समपद्यन्त जानन्तस्तस्य गौरवम् ॥ (७३।२)

रुद्रेण सहिताः सर्वे देवता ऋषयस् तथा । (७४।१)

संकथा विस्मिताश्चक्रुर् विधुन्वन्तः शिरांसि च ॥ (७४।२)

ऋषय ऊचुः । (७५।१)

ब्रूहि शम्भो किमत्रायं अकस्माद् वारिसम्भवः । (७५।२)

विष्णोः पादाम्बुजोत्थश्च सम्मोहकरणः परः ॥ (७५।३)

ईश्वर उवाच । (७६।१)

पादोदकम् इदं विष्णोरहं जानामि वै सुराः । (७६।२)

दशाश्वमेधावभृथैः स्नानमत्रातिरिच्यते ॥ (७६।३)

युष्माभिः श्रीपतिः पूज्यः स्नानं चावभृथं कुतः । (७७।१)

भविष्यतीति तेनाशु इदं वो ऽर्थे विनिर्मितम् ॥ (७७।२)

स्नात्वात्र त्रिदशेशाना यत् फलं सम्प्रपद्यते । (७८।१)

वक्तुं न केनचिद्याति ततः किमुत्तरं वचः ॥ (७८।२)

मार्कण्डेय उवाच । (७९।१)

एवमुक्त्वा तु ते सर्वे स्नानं कृत्वा यथागतम् । (७९।२)

जग्मुर्देवा महेशानपुरोगा भरतर्षभ ॥ (७९।३)

ब्राह्मणाश्च ततः सर्वे स्ववेश्मान्येव भेजिरे । (८०।१)

देवतीर्थे महाराज सर्वपापप्रणाशने ॥ (८०।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे श्रीपतिविवाहवर्णनं नाम चतुर्नवत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (८१।१)