युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

आश्चर्यमेतदखिलं कथितं भो द्विजोत्तम । (१।२)

विस्मयं परमापन्ना ऋषिसंघा मया सह ॥ (१।३)

अहो भगवती पुण्या नर्मदेयमयोनिजा । (२।१)

रुद्रदेहाद्विनिष्क्रान्ता महापापक्षयंकरी ॥ (२।२)

सप्तकल्पक्षये प्राप्ते त्वयेयं सह सुव्रत । (३।१)

न मृता च महाभागा किमतः पुण्यमुत्तमम् ॥ (३।२)

के ते कल्पाः समुद्दिष्टाः सप्त कल्पक्षयंकराः । (४।१)

न मृता चेदियं देवी त्वं चैव ऋषिपुंगव ॥ (४।२)

अपक्षिगणसंघाते जगत्येकार्णवीकृते । (५।१)

कीदृग्रूपः समभवन्महादेवो युगक्षये ॥ (५।२)

कथं संहरते विश्वं कथं चास्ते महार्णवे । (६।१)

कथं च सृजते विश्वं कथं धारयते प्रजाः ॥ (६।२)

कीदृग्रूपा भवेद्देवी सरिद् एकार्णवीकृते । (७।१)

किमर्थं नर्मदा प्रोक्ता रेवती च कथं स्मृता ॥ (७।२)

अञ्जनेति किमर्थं वा किमर्थं सुरसेति च । (८।१)

मन्दाकिनी किमर्थं च शोणश्चेति कथं भवेत् ॥ (८।२)

त्रिकूटेति किमर्थं वा किमर्थं वालुवाहिनी । (९।१)

कोटिकोट्यो हि तीर्थानां प्रविष्टा या महार्णवम् ॥ (९।२)

कियत्यः सरितां कोट्यो नर्मदां समुपासते । (१०।१)

यज्ञोपवीतैरृषिभिर् देवताभिस् तथैव च ॥ (१०।२)

विभक्तेयं किमर्थं च श्रूयते मुनिसत्तम । (११।१)

वैष्णवीति पुराणज्ञैः किमर्थमिह चोच्यते ॥ (११।२)

केषु स्थानेषु तीर्थेषु पूजनीया सरिद्वरा । (१२।१)

तीर्थानि च पृथग्ब्रूहि यत्र संनिहितो हरः ॥ (१२।२)

यत्प्रमाणा च सा देवी या रुद्रेण विनिर्मिता । (१३।१)

कीदृशानि च कर्माणि रुद्रेण कथितानि ते ॥ (१३।२)

कथं म्लेच्छसमाकीर्णो देशो ऽयं द्विजसत्तम । (१४।१)

एतदाचक्ष्व मां ब्रह्मन्मार्कण्डेय महामते ॥ (१४।२)

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१५।१)

शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे त्वं च तात युधिष्ठिर । (१५।२)

पुराणं नर्मदायां तु कथितं च त्रिशूलिना ॥ (१५।३)

वायोः सकाशाच्च मया तेनापि च महेश्वरात् । (१६।१)

अशक्यत्वान्मनुष्याणां संक्षिप्तम् ऋषिभिः पुरा ॥ (१६।२)

मायूरं प्रथमं तात कौर्म्यं च तदनन्तरम् । (१७।१)

पुरं तथा कौशिकं च मात्स्यं द्विरदमेव च ॥ (१७।२)

वाराहं यन्मया दृष्टं वैष्णवं चाष्टमं परम् । (१८।१)

न्यग्रोधाख्यम् अतश्चासीदाकाङ्क्षं पुनरुत्तमम् ॥ (१८।२)

पद्मं च तामसं चैव संवर्तोद्वर्तमेव च । (१९।१)

महाप्रलयमित्याहुः पुराणे वेदचिन्तकाः ॥ (१९।२)

एतत्संक्षेपतः सर्वं संक्षिप्तं तैर्महात्मभिः । (२०।१)

विभक्तं च चतुर्भागैर् ब्रह्माद्यैश्च महर्षिभिः ॥ (२०।२)

तदहं सम्प्रवक्ष्यामि पुराणार्थविशारद । (२१।१)

सप्त कल्पा महाघोरा यैर् इयं न मृता सरित् ॥ (२१।२)

आ जङ्गमं तमोभूतम् अप्रज्ञातमलक्षणम् । (२२।१)

नष्टचन्द्रार्ककिरणम् आसीद् भूतविवर्जितम् ॥ (२२।२)

तमसो ऽतो महानाम्ना पुरुषः स जगद्गुरुः । (२३।१)

चचार तस्मिन्नेकाकी व्यक्ताव्यक्तः सनातनः ॥ (२३।२)

स चौंकारमयो ऽतीतो गायत्रीमसृजद्द्विजः । (२४।१)

स तया सार्द्धम् ईशानश्चिक्रीड पुरुषो विराट् ॥ (२४।२)

स्वदेहादसृजद् विश्वं पञ्चभूतात्मसंज्ञितम् । (२५।१)

क्रीडन्समसृजद्विश्वं पञ्चभूतात्मसंज्ञितम् ॥ (२५।२)

क्रीडन् सृजद् विराट्संज्ञः सबीजं च हिरण्मयम् । (२६।१)

तच्चाण्डम् अभवद् दिव्यं द्वादशादित्यसन्निभम् ॥ (२६।२)

तद्भित्त्वा पुरुषो जज्ञे चतुर्वक्त्रः पितामहः । (२७।१)

सो ऽसृजद्विश्वम् एवं तु सदेवासुरमानुषम् ॥ (२७।२)

सतिर्यक्पशुपक्षीकं स्वेदाण्डजजरायुजम् । (२८।१)

एतदण्डं पुराणेषु प्रथमं परिकीर्तितम् ॥ (२८।२)

पूर्वकल्पे नृपश्रेष्ठ क्रीडन्त्या परमेष्ठिना । (२९।१)

उमया सह रुद्रस्य क्रीडतश्चार्णवीकृतः ॥ (२९।२)

हर्षाज्जज्ञे शुभा कन्या उमायाः स्वेदसंभवा । (३०।१)

शर्वस्योरःस्थलाज्जज्ञे उमा कुचविमर्दनात् ॥ (३०।२)

स्वेदाद्विजज्ञे महती कन्या राजीवलोचना । (३१।१)

द्वितीयः संभवो यस्या रुद्रदेहाद् युधिष्ठिर ॥ (३१।२)

सा परिभ्रमते लोकान् सदेवासुरमानवान् । (३२।१)

त्रैलोक्योन्मादजननी रूपेण ऽप्रतिमा तदा ॥ (३२।२)

तां दृष्ट्वा देवदैत्येन्द्रा मोहिता लभते कथम् । (३३।१)

मृगयन्ति स्म तां कन्याम् इतश्चेतश्च भारत ॥ (३३।२)

हावभावविलासैश्च मोहयत्यखिलं जगत् । (३४।१)

भ्रमते दिव्यरूपा सा विद्युत्सौदामिनी यथा ॥ (३४।२)

मेघमध्ये स्थिता भाभिः सर्वयोषिदनुत्तमा । (३५।१)

ततो रुद्रं सुराः सर्वे दैत्याश्च सह दानवैः ॥ (३५।२)

वरयन्ति स्म तां कन्यां कामेनाकुलिता भृशम् । (३६।१)

ततो ऽब्रवीन्महादेवो देवदानवयोर्द्वयोः ॥ (३६।२)

बलेन तेजसा चैव ह्यधिको यो भविष्यति । (३७।१)

स इमां प्राप्स्यते कन्यां नान्यथा वै सुरोत्तमाः ॥ (३७।२)

ततो देवासुराः सर्वे कन्यां वै समुपागमन् । (३८।१)

अहमेनां ग्रहीष्यामि अहमेनामिति ब्रुवन् ॥ (३८।२)

पश्यतामेव सर्वेषां सा कन्यान्तरधीयत । (३९।१)

पुनस्तां ददृशुः सर्वे योजनान्तरधिष्ठिताम् ॥ (३९।२)

जग्मुस्ते त्वरिताः सर्वे यत्र सा समदृश्यत । (४०।१)

त्रिभिश्चतुर्भिश्च तथा योजनैर्दशभिः पुनः ॥ (४०।२)

धिष्ठितां समपश्यंस्ते सर्वे मातंगगामिनीम् । (४१।१)

योजनानां शतैर्भूयः सहस्रैश्चाप्यधिष्ठिताम् ॥ (४१।२)

तथा शतसहस्रेण लघुत्वात् समदृश्यत । (४२।१)

अग्रतः पृष्ठतश्चैव दिशासु विदिशासु च ॥ (४२।२)

तां पश्यन्ति वरारोहाम् एकधा बहुधा पुनः । (४३।१)

दिव्यवर्षसहस्रं तु भ्रामितास्ते तया पुरा ॥ (४३।२)

न चावाप्ता तु सा कन्या महादेवाङ्गसंभवा । (४४।१)

सहोमया ततो देवो जहासोच्चैः पुनःपुनः ॥ (४४।२)

गणास्तालकसंपातैर् नृत्यन्ति च मुदान्विताः । (४५।१)

अकस्माद्दृश्यते कन्या शंकरस्य समीपगा ॥ (४५।२)

तां दृष्ट्वा विस्मयापन्ना देवा यान्ति पराङ्मुखाः । (४६।१)

तस्याश् चक्रे ततो नाम स्वयमेव पिनाकधृक् ॥ (४६।२)

नर्म चैभ्यो ददे यस्मात् तत्कृतैश् चेष्टितैः पृथक् । (४७।१)

भविष्यसि वरारोहे सरिच्छ्रेष्ठा तु नर्मदा ॥ (४७।२)

स्वरूपमास्थितो देवः प्राप हास्यं यतो भुवि । (४८।१)

नर्मदा तेन चोक्तेयं सुशीतलजला शिवा ॥ (४८।२)

सप्तकल्पक्षये जाते यदुक्तं शंभुना पुरा । (४९।१)

न मृता तेन राजेन्द्र नर्मदा ख्यातिमागता ॥ (४९।२)

ततस्तामददात्कन्यां शीलवतीं सुशोभनाम् । (५०।१)

महार्णवाय देवेशः सर्वभूतपतिः प्रभुः ॥ (५०।२)

ततः सा ऋक्षशैलेन्द्रात् फेनपुञ्जाट्टहासिनी । (५१।१)

विवेश नर्मदा देवी समुद्रं सरितां पतिम् ॥ (५१।२)

एवं ब्राह्मे पुरा कल्पे समुद्भूतेयमीश्वरात् । (५२।१)

मात्स्ये कल्पे मया दृष्टा समाख्याता मया शृणु ॥ (५२।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे पञ्चमो ऽध्यायः ॥ (५३।१)