मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

अन्धकं तु निहत्याथ देवदेवो महेश्वरः । (१।२)

उमया सहितो रुद्रः कैलासमगमन्नगम् ॥ (१।३)

आगताश्च ततो देवा ब्रह्माद्याश्च सवासवाः । (२।१)

हृष्टास्तुष्टाश्च ते सर्वे प्रणेमुः पार्वतीपतिम् ॥ (२।२)

ईश्वर उवाच । (३।१)

उपाविशन्तु ते सर्वे ये केचन समागताः । (३।२)

निहतो दानवो ह्येष गीर्वाणार्थे पितामह ॥ (३।३)

रक्तेन तस्य मे शूलं निर्मलं नैव जायते । (४।१)

शुभव्रततपोजप्यरतो ब्रह्मन्मया हतः ॥ (४।२)

कर्तुमिच्छाम्यहं सम्यक् तीर्थयानं चतुर्मुख । (५।१)

आगच्छन्तु मया सार्द्धं ये यूयमिह संगताः ॥ (५।२)

इत्युक्त्वा देवदेवेशः प्रभासं प्रतिनिर्ययौ । (६।१)

प्रभासाद्यानि तीर्थानि गङ्गासागरमध्यतः ॥ (६।२)

अवगाह्यापि सर्वाणि नैर्मल्यं नाभवन्नृप । (७।१)

नर्मदायां ततो गत्वा देवो देवैः समन्वितः ॥ (७।२)

उत्तरं दक्षिणं कूलम् अवागाहत् प्रियव्रतः । (८।१)

गतस्तु दक्षिणे कूले पर्वते भृगुसंज्ञितम् ॥ (८।२)

तत्र स्थित्वा महादेवो देवैः सह महीपते । (९।१)

भ्रान्त्वा भ्रान्त्वा चिरं श्रान्तो निर्विण्णो निषसाद ह ॥ (९।२)

मनोहारि यतः स्थानं सर्वेषां वै दिवौकसाम् । (१०।१)

तीर्थं विशिष्टं तन्मत्वा स्थितो देवो महेश्वरः ॥ (१०।२)

गिरिं विव्याध शूलेन भिन्नं तेन रसातलम् । (११।१)

निर्मलं चाभवच्छूलं न लेपो दृश्यते क्वचित् ॥ (११।२)

देवैर् आह्वानिता तत्र महापुण्या च भारती । (१२।१)

पर्वतान् निःसृता तत्र महापुण्या सरस्वती ॥ (१२।२)

द्वितीयः सङ्गमस् तत्र यथा वेण्यां सितासितः । (१३।१)

तत्र ब्रह्मा स्वयं देवो ब्रह्मेशं लिङ्गम् उत्तमम् ॥ (१३।२)

संस्थापयामास पुण्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । (१४।१)

तस्य याम्ये दिशो भागे स्वयं देवो जनार्दनः ॥ (१४।२)

तिष्ठते च सदा तत्र विष्णुपादाग्रसंस्थिता । (१५।१)

अम्भसो न भवेन् मार्गः कुण्डमध्यस्थितस्य च ॥ (१५।२)

शूलाग्रेण कृता रेखा ततस् तोयं वहेन् नृप । (१६।१)

तत् तोयं च गतं तत्र यत्र रेवा महानदी ॥ (१६।२)

जललिङ्गं महापुण्यं चकतीर्थं नृपोत्तम । (१७।१)

शूलभेदे च देवेशः स्नानं कुर्याद् यथाविधि ॥ (१७।२)

आत्मानं मन्यते शुद्धं न किंचित् कल्मषं कृतम् । (१८।१)

तस्यैवोत्तरकाष्ठायां देवदेवो जगद्गुरुः ॥ (१८।२)

आत्मना देवदेवेशः शूलपाणिः प्रतिष्ठितः । (१९।१)

सर्वतीर्थेषु तत्तीर्थं सर्वदेवमयं परम् ॥ (१९।२)

सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखघ्नम् उत्तमम् । (२०।१)

तत्र तीर्थे प्रतिष्ठाप्य देवदेवं जगद्गुरुः ॥ (२०।२)

रक्षापालांस् ततो मुक्त्वा शतं साष्टविनायकान् । (२१।१)

क्षेत्रपालाः शतं साष्टं तद्रक्षन्ति प्रयत्नतः ॥ (२१।२)

विघ्नास्तस्योपजायन्ते यस्तत्र स्थातुम् इच्छति । (२२।१)

केचित् कुटुम्बात्ततासु व्याग्राः केचित् कृषीषु च ॥ (२२।२)

केचित्सभां प्रकुर्वन्ति केचिद्द्रव्यार्जने रताः । (२३।१)

परोक्षवादं कुर्वन्ति के ऽपि हिंसारताः सदा ॥ (२३।२)

परदाररताः केचित्केचिद्वृत्तिविहिंसकाः । (२४।१)

अन्ये केचिद्वदन्त्येवं कथं तीर्थेषु गम्यते ॥ (२४।२)

क्षुधया पीड्यते भार्या पुत्रभृत्यादयस् तदा । (२५।१)

मोहजालेषु योज्यन्ते एवं देवगणैर् नराः ॥ (२५।२)

पापाचाराश्च ये मर्त्याः स्नानं तेषां न जायते । (२६।१)

संरक्षन्ति च तत्तीर्थं देवभृत्यगणाः सदा ॥ (२६।२)

धन्याः पुण्याश्च ये मर्त्यास् तेषां स्नानं प्रजायते । (२७।१)

सरस्वत्या भोगवत्या देवनद्या विशेषतः ॥ (२७।२)

अयं तु सङ्गमः पुण्यो यथा वेण्यां सितासितः । (२८।१)

दृष्ट्वा तीर्थं तु ते सर्वे गीर्वाणा हृष्टचेतसः ॥ (२८।२)

देवस्य सन्निधौ भूत्वा वर्णयामासुरुत्तमम् । (२९।१)

इदं तीर्थं तु देवेश गयातीर्थेन ते समम् ॥ (२९।२)

गुह्याद्गुह्यतमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । (३०।१)

शूलपाणिः समभ्यर्च्य इन्द्राद्यैरप्सरोगणैः ॥ (३०।२)

यक्षकिन्नरगन्धर्वैर् दिक्पालैर् लोकपैरपि । (३१।१)

नृत्यगीतैस् तथा स्तोत्रैः सर्वैश्चापि सुरासुरैः ॥ (३१।२)

पूज्यमानो गणैः सर्वैः सिद्धैर् नागैर् महेश्वरः । (३२।१)

देवेन भेदितं तत्र शूलाग्रेण नराधिप ॥ (३२।२)

त्रिधा यत्रेक्ष्यते ऽद्यापि ह्यावर्तः सुरपूरितः । (३३।१)

कुण्डत्रयं नरव्याघ्र महत्कलकलान्वितम् ॥ (३३।२)

सर्वपापक्षयकरं सर्वदुःखघ्नम् उत्तमम् । (३४।१)

तत्र तीर्थे तु यः स्नाति उपवासपरायणः ॥ (३४।२)

दीक्षामन्त्रविहीनो ऽपि मुच्यते चाब्दिकादघात् । (३५।१)

ये पुनर्विधिवत्स्नान्ति मन्त्रैः पञ्चभिरेव च ॥ (३५।२)

वेदोक्तैः पञ्चभिर्मन्त्रैः सहिरण्यघटैः शुभैः । (३६।१)

अक्षरैर् दशभिश्चैव षड्भिर्वा त्रिभिरेव वा ॥ (३६।२)

पृथग्भूतैर्द्विजातीनां तीर्थे कार्यं नराधिप । (३७।१)

ब्रह्मक्षत्रविशां वापि स्त्रीशूद्राणां तथैव च ॥ (३७।२)

पुरुषाणां त्रयीं ध्यात्वा स्नानं कुर्याद् यथाविधि । (३८।१)

दशाक्षरेण मन्त्रेण ये पिबन्ति जलं नराः ॥ (३८।२)

ते गच्छन्ति परं लोकं यत्र देवो महेश्वरः । (३९।१)

केदारे च यथा पीतं रुद्रकुण्डे तथैव च ॥ (३९।२)

पञ्चरेफसमायुक्तं क्षकारं सुरपूजितम् । (४०।१)

ओङ्कारेण समायुक्तम् एतद् वेद्यं प्रकीर्तितम् ॥ (४०।२)

यस्तत्र कुरुते स्नानं विधियुक्तो जितेन्द्रियः । (४१।१)

तिलमिश्रेण तोयेन तर्पयेत् पितृदेवताः ॥ (४१।२)

कुलानां तारयेद् विंशं दशपूर्वान्दशापरान् । (४२।१)

गयादिपञ्चस्थानेषु यः श्राद्धं कुरुते नरः ॥ (४२।२)

स तत्र फलमाप्नोति शूलभेदे न संशयः । (४३।१)

यस्तत्र विधिना युक्तो दद्याद्दानानि भक्तितः ॥ (४३।२)

तुदक्षयं फलं तत्र सुकृतं दुष्कृतं तथा । (४४।१)

गयाशिरो यथा पुण्यं पितृकार्येषु सर्वदा ॥ (४४।२)

शूलभेदं तथा पुण्यं स्नानदानादितर्पणैः । (४५।१)

भक्त्या ददाति यस्तत्र काञ्चनं गां महीं तिलान् ॥ (४५।२)

आसनोपानहौ शय्यां वराश्वान् क्षत्रियस् तथा । (४६।१)

वस्त्रयुग्मं च धान्यं च गृहं पूर्णं प्रयत्नतः ॥ (४६।२)

सयोक्त्रं लाङ्गलं दद्यात् कृष्टां चैव वसुंधराम् । (४७।१)

दानान्येतानि यो दद्याद् ब्राह्मणे वेदपारगे ॥ (४७।२)

श्रोत्रिये कुलसम्पन्ने शुचिष्मति जितेन्द्रिये । (४८।१)

श्रुताध्ययनसम्पन्ने दम्भहीने क्रियान्विते । (४८।२)

त्रयोदशाहःस्वेकैकं त्रयोदशगुणं भवेत् ॥ (४८।३)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे शूलभेदोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ (४९।१)