स्कन्दपुराण (रेवाखण्ड)Skandapurāṇa (Revākhaṇḍa)

SkPur (Rkh), 1, 186

186 of 232 · 92 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

śrīmārkaṇḍeya uvāca

1.2१.२

ततो गच्छेन्महीपाल तीर्थं कनखलोत्तमम् । (१।२)

tato gacchenmahīpāla tīrthaṃ kanakhalottamam |

1.3१.३

गरुडेन तपस्तप्तं पूजयित्वा महेश्वरम् ॥ (१।३)

garuḍena tapastaptaṃ pūjayitvā maheśvaram ||

2.1२.१

दिव्यं वर्षशतं यावज्जातमात्रेण भारत । (२।१)

divyaṃ varṣaśataṃ yāvajjātamātreṇa bhārata |

2.2२.२

तपोजपैः कृशीभूतो दृष्टो देवेन शम्भुना ॥ (२।२)

tapojapaiḥ kṛśībhūto dṛṣṭo devena śambhunā ||

3.1३.१

ततस्तुष्टो महादेवो वैनतेयं मनोजवम् । (३।१)

tatastuṣṭo mahādevo vainateyaṃ manojavam |

3.2३.२

उवाच परमं वाक्यं विनतानन्दवर्धनम् ॥ (३।२)

uvāca paramaṃ vākyaṃ vinatānandavardhanam ||

4.1४.१

प्रसन्नस्ते महाभाग वरं वरय सुव्रत । (४।१)

prasannaste mahābhāga varaṃ varaya suvrata |

4.2४.२

दुर्लभं त्रिषु लोकेषु ददामि तव खेचर ॥ (४।२)

durlabhaṃ triṣu lokeṣu dadāmi tava khecara ||

5.1५.१

गरुड उवाच । (५।१)

garuḍa uvāca

5.2५.२

इच्छामि वाहनं विष्णोर्द्विजेन्द्रत्वं सुरेश्वर । (५।२)

icchāmi vāhanaṃ viṣṇordvijendratvaṃ sureśvara |

5.3५.३

प्रसन्ने त्वयि मे सर्वं भवत्विति मतिर्मम ॥ (५।३)

prasanne tvayi me sarvaṃ bhavatviti matirmama ||

6.1६.१

श्रीमहेश उवाच । (६।१)

śrīmaheśa uvāca

6.2६.२

दुर्लभः प्राणिनां तात यो वरः प्रार्थितो ऽनघ । (६।२)

durlabhaḥ prāṇināṃ tāta yo varaḥ prārthito 'nagha |

6.3६.३

देवदेवस्य वाहनं द्विजेन्द्रत्वं सुदुर्लभम् ॥ (६।३)

devadevasya vāhanaṃ dvijendratvaṃ sudurlabham ||

7.1७.१

नारायणोदरे सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । (७।१)

nārāyaṇodare sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram |

7.2७.२

त्वया स कथम् ऊह्येत देवदेवो जगद्गुरुः ॥ (७।२)

tvayā sa katham ūhyeta devadevo jagadguruḥ ||

8.1८.१

तेनैव स्थापितश्चेन्द्रस्त्रैलोक्ये सचराचरे । (८।१)

tenaiva sthāpitaścendrastrailokye sacarācare |

8.2८.२

कथमन्यस्य चेन्द्रत्वं भवतीति सुदुर्लभम् ॥ (८।२)

kathamanyasya cendratvaṃ bhavatīti sudurlabham ||

9.1९.१

तथापि मम वाक्येन वाहनं त्वं भविष्यसि । (९।१)

tathāpi mama vākyena vāhanaṃ tvaṃ bhaviṣyasi |

9.2९.२

शङ्खचक्रगदापाणेर् वहतो ऽपि जगत्त्रयम् ॥ (९।२)

śaṅkhacakragadāpāṇer vahato 'pi jagattrayam ||

10.1१०.१

इन्द्रस्त्वं पक्षिणां मध्ये भविष्यसि न संशयः । (१०।१)

indrastvaṃ pakṣiṇāṃ madhye bhaviṣyasi na saṃśayaḥ |

10.2१०.२

इति दत्त्वा वरं तस्मा अन्तर्धानं गतो हरः ॥ (१०।२)

iti dattvā varaṃ tasmā antardhānaṃ gato haraḥ ||

11.1११.१

ततो गते महादेवे ह्युरुणस्यानुजो नृप । (११।१)

tato gate mahādeve hyuruṇasyānujo nṛpa |

11.2११.२

आराधयामास तदा चामुण्डां मुण्डमण्डिताम् ॥ (११।२)

ārādhayāmāsa tadā cāmuṇḍāṃ muṇḍamaṇḍitām ||

12.1१२.१

श्मशानवासिनीं देवीं बहुभूतसमन्विताम् । (१२।१)

śmaśānavāsinīṃ devīṃ bahubhūtasamanvitām |

12.2१२.२

योगिनीं योगसंसिद्धां वसामांसासवप्रियाम् ॥ (१२।२)

yoginīṃ yogasaṃsiddhāṃ vasāmāṃsāsavapriyām ||

13.1१३.१

ध्यातमात्रा तु तेनैव प्रत्यक्षा ह्यभवत् तदा । (१३।१)

dhyātamātrā tu tenaiva pratyakṣā hyabhavat tadā |

13.2१३.२

जालंधरे च या सिद्धिः कौलीने उड्डिशे परे ॥ (१३।२)

jālaṃdhare ca yā siddhiḥ kaulīne uḍḍiśe pare ||

14.1१४.१

समग्रा सा भृगुक्षेत्रे सिद्धक्षेत्रे तु संस्थिता । (१४।१)

samagrā sā bhṛgukṣetre siddhakṣetre tu saṃsthitā |

14.2१४.२

चामुण्डा तत्र सा देवी सिद्धक्षेत्रे व्यवस्थिता ॥ (१४।२)

cāmuṇḍā tatra sā devī siddhakṣetre vyavasthitā ||

15.1१५.१

संस्तुता ऋषिभिर् देवैर् योगक्षेमार्थसिद्धये । (१५।१)

saṃstutā ṛṣibhir devair yogakṣemārthasiddhaye |

15.2१५.२

विनतानन्दजननस् तत्र तां योगिनीं नृप । (१५।२)

vinatānandajananas tatra tāṃ yoginīṃ nṛpa |

15.3१५.३

भक्त्या प्रसादयामास स्तोत्रैर्वैदिकलौकिकैः ॥ (१५।३)

bhaktyā prasādayāmāsa stotrairvaidikalaukikaiḥ ||

16.1१६.१

गरुड उवाच । (१६।१)

garuḍa uvāca

16.2१६.२

ॐ या सा क्षुत्क्षामकण्ठा नवरुधिरमुखा प्रेतपद्मासनस्था भूतानां वृन्दवृन्दैः पितृवननिलया क्रीडते शूलहस्ता । (१६।२)

oṃ yā sā kṣutkṣāmakaṇṭhā navarudhiramukhā pretapadmāsanasthā bhūtānāṃ vṛndavṛndaiḥ pitṛvananilayā krīḍate śūlahastā |

16.3१६.३

शस्त्रध्वस्तप्रवीरव्रजरुधिरगलन्मुण्डमालोत्तरीया देवी श्रीवीरमाता विमलशशिनिभा पातु वश्चर्ममुण्डा ॥ (१६।३)

śastradhvastapravīravrajarudhiragalanmuṇḍamālottarīyā devī śrīvīramātā vimalaśaśinibhā pātu vaścarmamuṇḍā ||

17.1१७.१

या सा क्षुत्क्षामकण्ठा विकृतभयकरी त्रासिनी दुष्कृतानां मुञ्चज्ज्वालाकलापैर् दशनकसमसैः खादति प्रेतमांसम् । (१७।१)

yā sā kṣutkṣāmakaṇṭhā vikṛtabhayakarī trāsinī duṣkṛtānāṃ muñcajjvālākalāpair daśanakasamasaiḥ khādati pretamāṃsam |

17.2१७.२

या सा दोर्दण्डचण्डैर् डमरुरणरणाटोपटंकारघण्टैः कल्पान्तोत्पातवाताहतपटुपटहैर् वल्गते भूतमाता । (१७।२)

yā sā dordaṇḍacaṇḍair ḍamaruraṇaraṇāṭopaṭaṃkāraghaṇṭaiḥ kalpāntotpātavātāhatapaṭupaṭahair valgate bhūtamātā |

17.3१७.३

क्षुत्क्षामा शुष्ककुक्षिः खवरतरनरवरैः क्षोदति प्रेतमांसं मुञ्चन्ती चाट्टहासं घुरघुरितरवा पातु वश्चर्ममुण्डा ॥ (१७।३)

kṣutkṣāmā śuṣkakukṣiḥ khavarataranaravaraiḥ kṣodati pretamāṃsaṃ muñcantī cāṭṭahāsaṃ ghuraghuritaravā pātu vaścarmamuṇḍā ||

18.1१८.१

या सा निम्नोदराभा विकृतभवभयत्रासिनी शूलहस्ता चामुण्डा मुण्डघाता रणरणितरणझल्लरीनादरम्या । (१८।१)

yā sā nimnodarābhā vikṛtabhavabhayatrāsinī śūlahastā cāmuṇḍā muṇḍaghātā raṇaraṇitaraṇajhallarīnādaramyā |

18.2१८.२

त्रैलोक्यं त्रासयन्ति ककहकहकहैर् घोररावैर् अनेकैर् नृत्यन्ती मातृमध्ये पितृवननिलया पातु वश्चर्ममुण्डा ॥ (१८।२)

trailokyaṃ trāsayanti kakahakahakahair ghorarāvair anekair nṛtyantī mātṛmadhye pitṛvananilayā pātu vaścarmamuṇḍā ||

19.1१९.१

या धत्ते विश्वमखिलं निजांशेन महोज्ज्वला । (१९।१)

yā dhatte viśvamakhilaṃ nijāṃśena mahojjvalā |

19.2१९.२

कनकप्रसवे लीना पातु मां कनकेश्वरी ॥ (१९।२)

kanakaprasave līnā pātu māṃ kanakeśvarī ||

20.1२०.१

हिमाद्रिसम्भवा देवी दयादर्शितविग्रहा । (२०।१)

himādrisambhavā devī dayādarśitavigrahā |

20.2२०.२

शिवप्रिया शिवे सक्ता पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२०।२)

śivapriyā śive saktā pātu māṃ kanakeśvarī ||

21.1२१.१

अनादिजगदादिर्या रत्नगर्भा वसुप्रिया । (२१।१)

anādijagadādiryā ratnagarbhā vasupriyā |

21.2२१.२

रथाङ्गपाणिना पद्मा पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२१।२)

rathāṅgapāṇinā padmā pātu māṃ kanakeśvarī ||

22.1२२.१

सावित्री या च गायत्री मृडानी वागथेन्दिरा । (२२।१)

sāvitrī yā ca gāyatrī mṛḍānī vāgathendirā |

22.2२२.२

स्मर्तॄणां या सुखं दत्ते पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२२।२)

smartṝṇāṃ yā sukhaṃ datte pātu māṃ kanakeśvarī ||

23.1२३.१

सौम्यासौम्यैः सदा रूपैः सृजत्यवति या जगत् । (२३।१)

saumyāsaumyaiḥ sadā rūpaiḥ sṛjatyavati yā jagat |

23.2२३.२

परा शक्तिः परा बुद्धिः पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२३।२)

parā śaktiḥ parā buddhiḥ pātu māṃ kanakeśvarī ||

24.1२४.१

ब्रह्मणः सर्गसमये सृज्यशक्तिः परा तु या । (२४।१)

brahmaṇaḥ sargasamaye sṛjyaśaktiḥ parā tu yā |

24.2२४.२

जगन्माया जगद्धात्री पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२४।२)

jaganmāyā jagaddhātrī pātu māṃ kanakeśvarī ||

25.1२५.१

विश्वस्य पालने विष्णोर्या शक्तिः परिपालिका । (२५।१)

viśvasya pālane viṣṇoryā śaktiḥ paripālikā |

25.2२५.२

मदनोन्मादिनी मुख्या पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२५।२)

madanonmādinī mukhyā pātu māṃ kanakeśvarī ||

26.1२६.१

विश्वसंलयने मुख्या या रुद्रेण समाश्रिता । (२६।१)

viśvasaṃlayane mukhyā yā rudreṇa samāśritā |

26.2२६.२

रौद्री शक्तिः शिवानन्ता पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२६।२)

raudrī śaktiḥ śivānantā pātu māṃ kanakeśvarī ||

27.1२७.१

कैलाससानुसंरूढ कनकप्रसवेशया । (२७।१)

kailāsasānusaṃrūḍha kanakaprasaveśayā |

27.2२७.२

भस्मकाभिहृता पूर्वं पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२७।२)

bhasmakābhihṛtā pūrvaṃ pātu māṃ kanakeśvarī ||

28.1२८.१

पतिप्रभावमिच्छन्ती त्रस्यन्ती या विना पतिम् । (२८।१)

patiprabhāvamicchantī trasyantī yā vinā patim |

28.2२८.२

अबला त्वेकभावा च पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२८।२)

abalā tvekabhāvā ca pātu māṃ kanakeśvarī ||

29.1२९.१

विश्वसंरक्षणे सक्ता रक्षिता कनकेन या । (२९।१)

viśvasaṃrakṣaṇe saktā rakṣitā kanakena yā |

29.2२९.२

आ ब्रह्मस्तम्बजननी पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२९।२)

ā brahmastambajananī pātu māṃ kanakeśvarī ||

30.1३०.१

ब्रह्मविष्ण्वीश्वराः शक्त्या शरीरग्रहणं यया । (३०।१)

brahmaviṣṇvīśvarāḥ śaktyā śarīragrahaṇaṃ yayā |

30.2३०.२

प्रापिताः प्रथमा शक्तिः पातु मां कनकेश्वरी ॥ (३०।२)

prāpitāḥ prathamā śaktiḥ pātu māṃ kanakeśvarī ||

31.1३१.१

श्रुत्वा तु गरुडेनोक्तं देवीवृत्तचतुष्टयम् । (३१।१)

śrutvā tu garuḍenoktaṃ devīvṛttacatuṣṭayam |

31.2३१.२

प्रसन्ना संमुखी भूत्वा वाक्यमेतद् उवाच ह ॥ (३१।२)

prasannā saṃmukhī bhūtvā vākyametad uvāca ha ||

32.1३२.१

श्रीचामुण्डोवाच । (३२।१)

śrīcāmuṇḍovāca |

32.2३२.२

प्रसन्ना ते महासत्त्व वरं वरय वाञ्छितम् । (३२।२)

prasannā te mahāsattva varaṃ varaya vāñchitam |

32.3३२.३

ददामि ते द्विजश्रेष्ठ यत्ते मनसि रोचते ॥ (३२।३)

dadāmi te dvijaśreṣṭha yatte manasi rocate ||

33.1३३.१

गरुड उवाच । (३३।१)

garuḍa uvāca

33.2३३.२

अजरश्चामरश्चैव अधृष्यश्च सुरासुरैः । (३३।२)

ajaraścāmaraścaiva adhṛṣyaśca surāsuraiḥ |

33.3३३.३

तव प्रसादाच्चैवान्यैरजेयश्च भवाम्यहम् ॥ (३३।३)

tava prasādāccaivānyairajeyaśca bhavāmyaham ||

34.1३४.१

त्वया चात्र सदा देवि स्थातव्यं तीर्थसन्निधौ । (३४।१)

tvayā cātra sadā devi sthātavyaṃ tīrthasannidhau |

34.2३४.२

मार्कण्डेय उवाच । (३४।२)

mārkaṇḍeya uvāca

34.3३४.३

एवं भविष्यतीत्युक्त्वा देवी देवैरभिष्टुता ॥ (३४।३)

evaṃ bhaviṣyatītyuktvā devī devairabhiṣṭutā ||

35.1३५.१

जगामाकाशमाविश्य भूतसङ्घसमन्विता । (३५।१)

jagāmākāśamāviśya bhūtasaṅghasamanvitā |

35.2३५.२

यदा लक्ष्म्या नृपश्रेष्ठ स्थापितं पुरमुत्तमम् ॥ (३५।२)

yadā lakṣmyā nṛpaśreṣṭha sthāpitaṃ puramuttamam ||

36.1३६.१

अनुमान्य तदा देवीं कृतं तस्यां समर्पितम् । (३६।१)

anumānya tadā devīṃ kṛtaṃ tasyāṃ samarpitam |

36.2३६.२

लक्ष्मीरुवाच । (३६।२)

lakṣmīruvāca |

36.3३६.३

रक्षणाय मया देवि योगक्षेमार्थसिद्धये ॥ (३६।३)

rakṣaṇāya mayā devi yogakṣemārthasiddhaye ||

37.1३७.१

मातृवत्प्रतिपाल्यं ते सदा देवि पुरं मम । (३७।१)

mātṛvatpratipālyaṃ te sadā devi puraṃ mama |

37.2३७.२

गरुडो ऽपि ततः स्नात्वा सम्पूज्य कनकेश्वरीम् ॥ (३७।२)

garuḍo 'pi tataḥ snātvā sampūjya kanakeśvarīm ||

38.1३८.१

तीर्थं तत्रैव संस्थाप्य जगामाकाशमुत्तमम् । (३८।१)

tīrthaṃ tatraiva saṃsthāpya jagāmākāśamuttamam |

38.2३८.२

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत् पितृदेवताः ॥ (३८।२)

tatra tīrthe tu yaḥ snātvā pūjayet pitṛdevatāḥ ||

39.1३९.१

सर्वकामसमृद्धस्य यज्ञस्य फलमश्नुते । (३९।१)

sarvakāmasamṛddhasya yajñasya phalamaśnute |

39.2३९.२

गन्धपुष्पादिभिर् यस्तु पूजयेत् कनकेश्वरम् ॥ (३९।२)

gandhapuṣpādibhir yastu pūjayet kanakeśvaram ||

40.1४०.१

तस्य योगैश्वर्यसिद्धिर्योगपीठेषु जायते । (४०।१)

tasya yogaiśvaryasiddhiryogapīṭheṣu jāyate |

40.2४०.२

मृतो योगेश्वरं लोकं जयशब्दादिमङ्गलैः । (४०।२)

mṛto yogeśvaraṃ lokaṃ jayaśabdādimaṅgalaiḥ |

40.3४०.३

स गच्छेन्नात्र सन्देहो योगिनीगणसंयुतः ॥ (४०।३)

sa gacchennātra sandeho yoginīgaṇasaṃyutaḥ ||

41.1४१.१

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे कनखलेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम षडशीत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (४१।१)

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe kanakhaleśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma ṣaḍaśītyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SkPur (Rkh), 1, 186

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit