स्कन्दपुराण (रेवाखण्ड)Skandapurāṇa (Revākhaṇḍa)
SkPur (Rkh), 1, 186
Select a line for its word-by-word analysis.
इच्छामि वाहनं विष्णोर्द्विजेन्द्रत्वं सुरेश्वर । (५।२)
icchāmi vāhanaṃ viṣṇordvijendratvaṃ sureśvara |
प्रसन्ने त्वयि मे सर्वं भवत्विति मतिर्मम ॥ (५।३)
prasanne tvayi me sarvaṃ bhavatviti matirmama ||
दुर्लभः प्राणिनां तात यो वरः प्रार्थितो ऽनघ । (६।२)
durlabhaḥ prāṇināṃ tāta yo varaḥ prārthito 'nagha |
देवदेवस्य वाहनं द्विजेन्द्रत्वं सुदुर्लभम् ॥ (६।३)
devadevasya vāhanaṃ dvijendratvaṃ sudurlabham ||
तेनैव स्थापितश्चेन्द्रस्त्रैलोक्ये सचराचरे । (८।१)
tenaiva sthāpitaścendrastrailokye sacarācare |
कथमन्यस्य चेन्द्रत्वं भवतीति सुदुर्लभम् ॥ (८।२)
kathamanyasya cendratvaṃ bhavatīti sudurlabham ||
इन्द्रस्त्वं पक्षिणां मध्ये भविष्यसि न संशयः । (१०।१)
indrastvaṃ pakṣiṇāṃ madhye bhaviṣyasi na saṃśayaḥ |
इति दत्त्वा वरं तस्मा अन्तर्धानं गतो हरः ॥ (१०।२)
iti dattvā varaṃ tasmā antardhānaṃ gato haraḥ ||
योगिनीं योगसंसिद्धां वसामांसासवप्रियाम् ॥ (१२।२)
yoginīṃ yogasaṃsiddhāṃ vasāmāṃsāsavapriyām ||
ध्यातमात्रा तु तेनैव प्रत्यक्षा ह्यभवत् तदा । (१३।१)
dhyātamātrā tu tenaiva pratyakṣā hyabhavat tadā |
जालंधरे च या सिद्धिः कौलीने उड्डिशे परे ॥ (१३।२)
jālaṃdhare ca yā siddhiḥ kaulīne uḍḍiśe pare ||
समग्रा सा भृगुक्षेत्रे सिद्धक्षेत्रे तु संस्थिता । (१४।१)
samagrā sā bhṛgukṣetre siddhakṣetre tu saṃsthitā |
चामुण्डा तत्र सा देवी सिद्धक्षेत्रे व्यवस्थिता ॥ (१४।२)
cāmuṇḍā tatra sā devī siddhakṣetre vyavasthitā ||
संस्तुता ऋषिभिर् देवैर् योगक्षेमार्थसिद्धये । (१५।१)
saṃstutā ṛṣibhir devair yogakṣemārthasiddhaye |
भक्त्या प्रसादयामास स्तोत्रैर्वैदिकलौकिकैः ॥ (१५।३)
bhaktyā prasādayāmāsa stotrairvaidikalaukikaiḥ ||
ॐ या सा क्षुत्क्षामकण्ठा नवरुधिरमुखा प्रेतपद्मासनस्था भूतानां वृन्दवृन्दैः पितृवननिलया क्रीडते शूलहस्ता । (१६।२)
oṃ yā sā kṣutkṣāmakaṇṭhā navarudhiramukhā pretapadmāsanasthā bhūtānāṃ vṛndavṛndaiḥ pitṛvananilayā krīḍate śūlahastā |
शस्त्रध्वस्तप्रवीरव्रजरुधिरगलन्मुण्डमालोत्तरीया देवी श्रीवीरमाता विमलशशिनिभा पातु वश्चर्ममुण्डा ॥ (१६।३)
śastradhvastapravīravrajarudhiragalanmuṇḍamālottarīyā devī śrīvīramātā vimalaśaśinibhā pātu vaścarmamuṇḍā ||
या सा क्षुत्क्षामकण्ठा विकृतभयकरी त्रासिनी दुष्कृतानां मुञ्चज्ज्वालाकलापैर् दशनकसमसैः खादति प्रेतमांसम् । (१७।१)
yā sā kṣutkṣāmakaṇṭhā vikṛtabhayakarī trāsinī duṣkṛtānāṃ muñcajjvālākalāpair daśanakasamasaiḥ khādati pretamāṃsam |
या सा दोर्दण्डचण्डैर् डमरुरणरणाटोपटंकारघण्टैः कल्पान्तोत्पातवाताहतपटुपटहैर् वल्गते भूतमाता । (१७।२)
yā sā dordaṇḍacaṇḍair ḍamaruraṇaraṇāṭopaṭaṃkāraghaṇṭaiḥ kalpāntotpātavātāhatapaṭupaṭahair valgate bhūtamātā |
क्षुत्क्षामा शुष्ककुक्षिः खवरतरनरवरैः क्षोदति प्रेतमांसं मुञ्चन्ती चाट्टहासं घुरघुरितरवा पातु वश्चर्ममुण्डा ॥ (१७।३)
kṣutkṣāmā śuṣkakukṣiḥ khavarataranaravaraiḥ kṣodati pretamāṃsaṃ muñcantī cāṭṭahāsaṃ ghuraghuritaravā pātu vaścarmamuṇḍā ||
या सा निम्नोदराभा विकृतभवभयत्रासिनी शूलहस्ता चामुण्डा मुण्डघाता रणरणितरणझल्लरीनादरम्या । (१८।१)
yā sā nimnodarābhā vikṛtabhavabhayatrāsinī śūlahastā cāmuṇḍā muṇḍaghātā raṇaraṇitaraṇajhallarīnādaramyā |
त्रैलोक्यं त्रासयन्ति ककहकहकहैर् घोररावैर् अनेकैर् नृत्यन्ती मातृमध्ये पितृवननिलया पातु वश्चर्ममुण्डा ॥ (१८।२)
trailokyaṃ trāsayanti kakahakahakahair ghorarāvair anekair nṛtyantī mātṛmadhye pitṛvananilayā pātu vaścarmamuṇḍā ||
या धत्ते विश्वमखिलं निजांशेन महोज्ज्वला । (१९।१)
yā dhatte viśvamakhilaṃ nijāṃśena mahojjvalā |
शिवप्रिया शिवे सक्ता पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२०।२)
śivapriyā śive saktā pātu māṃ kanakeśvarī ||
सावित्री या च गायत्री मृडानी वागथेन्दिरा । (२२।१)
sāvitrī yā ca gāyatrī mṛḍānī vāgathendirā |
स्मर्तॄणां या सुखं दत्ते पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२२।२)
smartṝṇāṃ yā sukhaṃ datte pātu māṃ kanakeśvarī ||
सौम्यासौम्यैः सदा रूपैः सृजत्यवति या जगत् । (२३।१)
saumyāsaumyaiḥ sadā rūpaiḥ sṛjatyavati yā jagat |
परा शक्तिः परा बुद्धिः पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२३।२)
parā śaktiḥ parā buddhiḥ pātu māṃ kanakeśvarī ||
ब्रह्मणः सर्गसमये सृज्यशक्तिः परा तु या । (२४।१)
brahmaṇaḥ sargasamaye sṛjyaśaktiḥ parā tu yā |
जगन्माया जगद्धात्री पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२४।२)
jaganmāyā jagaddhātrī pātu māṃ kanakeśvarī ||
विश्वस्य पालने विष्णोर्या शक्तिः परिपालिका । (२५।१)
viśvasya pālane viṣṇoryā śaktiḥ paripālikā |
विश्वसंलयने मुख्या या रुद्रेण समाश्रिता । (२६।१)
viśvasaṃlayane mukhyā yā rudreṇa samāśritā |
रौद्री शक्तिः शिवानन्ता पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२६।२)
raudrī śaktiḥ śivānantā pātu māṃ kanakeśvarī ||
भस्मकाभिहृता पूर्वं पातु मां कनकेश्वरी ॥ (२७।२)
bhasmakābhihṛtā pūrvaṃ pātu māṃ kanakeśvarī ||
पतिप्रभावमिच्छन्ती त्रस्यन्ती या विना पतिम् । (२८।१)
patiprabhāvamicchantī trasyantī yā vinā patim |
ब्रह्मविष्ण्वीश्वराः शक्त्या शरीरग्रहणं यया । (३०।१)
brahmaviṣṇvīśvarāḥ śaktyā śarīragrahaṇaṃ yayā |
प्रापिताः प्रथमा शक्तिः पातु मां कनकेश्वरी ॥ (३०।२)
prāpitāḥ prathamā śaktiḥ pātu māṃ kanakeśvarī ||
श्रुत्वा तु गरुडेनोक्तं देवीवृत्तचतुष्टयम् । (३१।१)
śrutvā tu garuḍenoktaṃ devīvṛttacatuṣṭayam |
प्रसन्ना संमुखी भूत्वा वाक्यमेतद् उवाच ह ॥ (३१।२)
prasannā saṃmukhī bhūtvā vākyametad uvāca ha ||
प्रसन्ना ते महासत्त्व वरं वरय वाञ्छितम् । (३२।२)
prasannā te mahāsattva varaṃ varaya vāñchitam |
ददामि ते द्विजश्रेष्ठ यत्ते मनसि रोचते ॥ (३२।३)
dadāmi te dvijaśreṣṭha yatte manasi rocate ||
तव प्रसादाच्चैवान्यैरजेयश्च भवाम्यहम् ॥ (३३।३)
tava prasādāccaivānyairajeyaśca bhavāmyaham ||
त्वया चात्र सदा देवि स्थातव्यं तीर्थसन्निधौ । (३४।१)
tvayā cātra sadā devi sthātavyaṃ tīrthasannidhau |
एवं भविष्यतीत्युक्त्वा देवी देवैरभिष्टुता ॥ (३४।३)
evaṃ bhaviṣyatītyuktvā devī devairabhiṣṭutā ||
यदा लक्ष्म्या नृपश्रेष्ठ स्थापितं पुरमुत्तमम् ॥ (३५।२)
yadā lakṣmyā nṛpaśreṣṭha sthāpitaṃ puramuttamam ||
अनुमान्य तदा देवीं कृतं तस्यां समर्पितम् । (३६।१)
anumānya tadā devīṃ kṛtaṃ tasyāṃ samarpitam |
गरुडो ऽपि ततः स्नात्वा सम्पूज्य कनकेश्वरीम् ॥ (३७।२)
garuḍo 'pi tataḥ snātvā sampūjya kanakeśvarīm ||
तीर्थं तत्रैव संस्थाप्य जगामाकाशमुत्तमम् । (३८।१)
tīrthaṃ tatraiva saṃsthāpya jagāmākāśamuttamam |
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत् पितृदेवताः ॥ (३८।२)
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā pūjayet pitṛdevatāḥ ||
गन्धपुष्पादिभिर् यस्तु पूजयेत् कनकेश्वरम् ॥ (३९।२)
gandhapuṣpādibhir yastu pūjayet kanakeśvaram ||
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे कनखलेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम षडशीत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (४१।१)
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe kanakhaleśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma ṣaḍaśītyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.