श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

नर्मदादक्षिणे कूले नागतीर्थमनुत्तमम् । (१।२)

यत्र सिद्धा महानागा भये जाते ततो नृप ॥ (१।३)

युधिष्ठिर उवाच । (२।१)

महाभयानां लोकस्य नागानां द्विजसत्तम । (२।२)

कथं जातं भयं तीव्रं येन ते तपसि स्थिताः ॥ (२।३)

भूतं भव्यं भविष्यच्च यत्सुरासुरमानवे । (३।१)

तात ते विदितं सर्वं तेन मे कौतुकं महत् ॥ (३।२)

मम संतापजं दुःखं दुर्योधनसमुद्भवम् । (४।१)

तव वक्त्राम्बुजौघेन प्लावितं निर्वृतिं गतम् ॥ (४।२)

श्रुत्वा तव मुखोद्गीतां कथां पापप्रणाशनीम् । (५।१)

भूयो भूयः स्मृतिर्जाता श्रवणे मम सुव्रत ॥ (५।२)

न क्लेशत्वं द्विजे युक्तं न चान्यो जानते फलम् । (६।१)

विद्यादानस्य महतः श्रावितस्य सुतस्य च ॥ (६।२)

एवं ज्ञात्वा यथान्यायं यः प्रश्नः पृच्छितो मया । (७।१)

कथा तु कथ्यतां विप्र दयां कृत्वा ममोपरि ॥ (७।२)

मार्कण्डेय उवाच । (८।१)

यथा यथा त्वं नृप भाषसे च तथा तथा मे सुखमेति भारती । (८।२)

शैथिल्यभावाज्जरयान्वितस्य त्वत्सौहृदं नश्यति नैव तात ॥ (८।३)

कथयामि यथावृत्तम् इतिहासं पुरातनम् । (९।१)

कथितं पूर्वतो वृद्धैः पारम्पर्येण भारत ॥ (९।२)

द्वे भार्ये कश्यपस्यास्तां सर्वलोकेष्वनुत्तमे । (१०।१)

गरुत्मतो वै विनता सर्पाणां कद्रुरेव च ॥ (१०।२)

अश्वसंदर्शनात् ताभ्यां कलिरूपं व्यवस्थितम् । (११।१)

प्रभातकाले राजेन्द्र भास्कराकारवर्चसम् ॥ (११।२)

तं दृष्ट्वा विनता रूपम् अश्वं सर्वत्र पाण्डुरम् । (१२।१)

अथ तां कद्रूमवोचत्सा पश्य पश्य वरानने ॥ (१२।२)

उच्चैःश्रवसः सादृश्यं पश्य सर्वत्र पाण्डुरम् । (१३।१)

धावमानम् अविश्रान्तं जवेन पवनोपमम् ॥ (१३।२)

तं दृष्ट्वा सहसा यान्तम् ईर्ष्याभावेन मोहिता । (१४।१)

कृष्णं मत्वा तथाजल्पत्तया सह नृपोत्तम ॥ (१४।२)

विनते त्वं मृषा लोके नृशंसे कुलपांसनि । (१५।१)

कृष्णं चैनं वद श्वेतं नरकं यास्यसे परम् ॥ (१५।२)

विनतोवाच । (१६।१)

सत्यानृते तु वचने पणो ऽयं ते ममैव तु । (१६।२)

सहस्रं वत्सरान्दासी भवेयं तव वेश्मनि ॥ (१६।३)

तथेति ते प्रतिज्ञाय रात्रौ गत्वा स्वकं गृहम् । (१७।१)

परित्यज्य उभे ते तु क्रोधमूर्छितमूर्छिते ॥ (१७।२)

बन्धुगर्वस्य गत्वा तु कथयामास तं पणम् । (१८।१)

कद्रूर्विनतया सार्द्धं यद्वृत्तं प्रमदालये ॥ (१८।२)

तच्छ्रुत्वा बान्धवाः सर्वे कद्रूपुत्रास्तथैव च । (१९।१)

न मन्यन्ते हितं कार्यं कृतं मात्रा विगर्हितम् ॥ (१९।२)

अकृष्णः कृष्णताम् अम्ब कथं गच्छेद्धयोत्तमः । (२०।१)

दासत्वं प्राप्स्यसे त्वं हि पणेनानेन सुव्रते ॥ (२०।२)

कद्रूरुवाच । (२१।१)

भवेयं न यथादासी तत्कुरुध्वं हि सत्वरम् । (२१।२)

विशध्वं रोमकूपेषु तस्याश्वस्य मतिर्मम ॥ (२१।३)

क्षणमात्रं कृते कार्ये सा दासी च भवेन्मम । (२२।१)

ततः स्वस्थोरगाः सर्वे भविष्यथ यथासुखम् ॥ (२२।२)

सर्पा ऊचुः । (२३।१)

यथा त्वं जननी देवि पन्नगानां मता भुवि । (२३।२)

तथापि सा विशेषेण वञ्चितव्या न कर्हिचित् ॥ (२३।३)

कद्रूरुवाच । (२४।१)

मम वाक्यमकुर्वाणा ये केचिद्भुवि पन्नगाः । (२४।२)

हव्यवाहमुखं सर्वे ते यास्यन्त्यविचारिताः ॥ (२४।३)

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं घोरं मातृमुखोद्भवम् । (२५।१)

केचित्प्रविष्टा रोमाणि तथान्ये गिरिसंस्थिताः ॥ (२५।२)

केचित्प्रविष्टा जाह्नव्यामन्ये च तपसि स्थिताः ॥ (२६।१)

ततो वर्षसहस्रान्ते तुतोष परमेश्वरः । (२७।१)

महादेवो जगद्धाता ह्युवाच परया गिरा ॥ (२७।२)

भो भोः सर्पा निवर्तध्वं तपसो ऽस्य महत्फलम् । (२८।१)

यमिच्छथ ददाम्यद्य नात्र कार्या विचारणा ॥ (२८।२)

सर्पा ऊचुः । (२९।१)

कद्रूशापभयाद्भीता देवदेव महेश्वर । (२९।२)

तव पार्श्वे वसिष्यामो यावदाभूतसम्प्लवम् ॥ (२९।३)

देवदेव उवाच । (३०।१)

एकश्चायं महाबाहुर्वासुकिर्भुजगोत्तमः । (३०।२)

मम पार्श्वे वसेन्नित्यं सर्वेषां भयरक्षकः ॥ (३०।३)

अन्येषां चैव सर्पाणां भयं नास्ति ममाज्ञया । (३१।१)

आप्लुत्य नर्मदातोये भुजगास्ते च रक्षिताः ॥ (३१।२)

नास्ति मृत्युभयं तेषां वसध्वं यत्र चेप्सितम् । (३२।१)

कद्रूशापभयं नास्ति ह्येष मे विस्तरः परः ॥ (३२।२)

एवं दत्त्वा वरं तेषां देवदेवो महेश्वरः । (३३।१)

जगामाकाशमाविश्य कैलासं धरणीधरम् ॥ (३३।२)

गते चादर्शनं देवे वासुकिप्रमुखा नृप । (३४।१)

स्थापयित्वा तथा जग्मुर्देवदेवं महेश्वरम् ॥ (३४।२)

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित् पञ्चम्यामर्चयेच्छिवम् । (३५।१)

तस्य नागकुलान्यष्टौ न हिंसन्ति कदाचन ॥ (३५।२)

मृतः कालेन महता तत्र तीर्थे नरेश्वर । (३६।१)

शिवस्यानुचरो भूत्वा वसते कालमीप्सितम् ॥ (३६।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे नागेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामैकत्रिंशदधिकशततमो ऽध्यायः ॥ (३७।१)