श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र नर्मदायाः पुरातनम् । (१।२)

ब्रह्महत्याहरं तीर्थं वाराणस्या समं हि तत् ॥ (१।३)

युधिष्ठिर उवाच । (२।१)

आश्चर्यं कथ्यतां ब्रह्मन्यद्वृत्तं नर्मदातटे । (२।२)

वाराणस्या समं कस्माद् एतत् कथय मे प्रभो ॥ (२।३)

निमग्नो दुःखसंसारे हृतराज्यो द्विजोत्तम । (३।१)

युष्मद्वाणीजलस्नातो निर्दुःखः सह बान्धवैः ॥ (३।२)

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (४।१)

साधु साधु महाबाहो सोमवंशविभूषण । (४।२)

पृष्टो ऽस्मि दुर्लभं तीर्थं गुह्याद्गुह्यतरं परम् ॥ (४।३)

आदौ पितामहस् तावत् समस्तजगतः प्रभुः । (५।१)

मनसा तस्य संजाता दशैव ऋषिपुंगवाः ॥ (५।२)

मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । (६।१)

प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च ॥ (६।२)

जज्ञे प्राचेतसं दक्षं महातेजाः प्रजापतिः । (७।१)

दक्षस्यापि तथा जाताः पञ्चाशद्दुहिताः किल ॥ (७।२)

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । (८।१)

तथैव स महाभागः सप्तविंशतिमिन्दवे ॥ (८।२)

रोहिणी नाम या तासामभीष्टा साभवद्विधोः । (९।१)

शेषासु करुणां कृत्वा शप्तो दक्षेण चन्द्रमाः ॥ (९।२)

क्षयरोग्यभवच्चन्द्रो दक्षस्यायं प्रजापतेः । (१०।१)

स च शापप्रभावेण निस्तेजाः शर्वरीपतिः ॥ (१०।२)

गतः पितामहं सोमो वेपमानो ऽमृतांशुमान् । (११।१)

पद्मयोने नमस्तुभ्यं वेदगर्भ नमो ऽस्तु ते । (११।२)

शरणं त्वां प्रसन्नो ऽस्मि पाहि मां कमलासन ॥ (११।३)

ब्रह्मोवाच । (१२।१)

निस्तेजाः शर्वरीनाथ कलाहीनश्च दृश्यसे । (१२।२)

उद्विग्नमानसस्तात संजातः केन हेतुना ॥ (१२।३)

सोम उवाच । (१३।१)

दक्षशापेन मे ब्रह्मन्निस्तेजस्त्वं जगत्पते । (१३।२)

निर्हारश्चास्य शापस्य कथ्यतां मे पितामह ॥ (१३।३)

ब्रह्मोवाच । (१४।१)

सर्वत्र सुलभा रेवा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा । (१४।२)

ओङ्कारे ऽथ भृगुक्षेत्रे तथा चैवौर्वसंगमे ॥ (१४।३)

तत्र गच्छ क्षपानाथ यत्र रेवान्तरं तटम् । (१५।१)

त्वरितो ऽसौ गतस्तत्र यत्र रेवौर्विसंगमः ॥ (१५।२)

काष्ठावस्थः स्थितः सोमो दध्यौ त्रिपुरवैरिणम् । (१६।१)

यावद् वर्षशतं पूर्णं तावत् तुष्टो महेश्वरः ॥ (१६।२)

प्रत्यक्षः सोमराजस्य वृषासन उमापतिः । (१७।१)

साष्टाङ्गं प्रणिपत्योच्चैर्जय शम्भो नमो ऽस्तु ते ॥ (१७।२)

जय शङ्कर पापहराय नमो जय ईश्वर ते जगदीश नमः । (१८।१)

जय वासुकिभूषणधार नमो जय शूलकपालधराय नमः ॥ (१८।२)

जय अन्धकदेहविनाश नमो जय दानववृन्दवधाय नमः । (१९।१)

जय निष्कलरूप सकलाय नमो जय काल कामदहाय नमः ॥ (१९।२)

जय मेचककण्ठधराय नमो जय सूक्ष्मनिरञ्जनशब्द नमः । (२०।१)

जय आदिरनादिरनन्त नमो जय शङ्कर किंकरमीश भज ॥ (२०।२)

एवं स्तुतो महादेवः सोमराजेन पाण्डव । (२१।१)

तुष्टस्तस्य नृपश्रेष्ठ शिवया शङ्करो ऽब्रवीत् ॥ (२१।२)

ईश्वर उवाच । (२२।१)

वरं प्रार्थय मे भद्र यत्ते मनसि वर्तते । (२२।२)

साधु साधु महासत्त्व तुष्टो ऽहं तपसा तव ॥ (२२।३)

सोम उवाच । (२३।१)

दक्षशापेन दग्धो ऽहं क्षीणसत्त्वो महेश्वर । (२३।२)

शापस्योपशमं देव कुरु शर्म मम प्रभो ॥ (२३।३)

ईश्वर उवाच । (२४।१)

तव भक्तिगृहीतो ऽहमुमया सह तोषितः । (२४।२)

निष्पापः सोमनाथस्त्वं संजातस्तीर्थसेवनात् ॥ (२४।३)

इत्यूचे देवदेवेशः क्षणं ध्यात्वेन्दुना ततः । (२५।१)

स्थापितं परमं लिङ्गं कामदं प्राणिनां भुवि । (२५।२)

सर्वदुःखहरं तत् तु ब्रह्महत्याविनाशनम् ॥ (२५।३)

युधिष्ठिर उवाच । (२६।१)

सोमनाथप्रभावं मे संक्षेपात्कथय प्रभो । (२६।२)

दुःखार्णवनिमग्नानां त्राता प्राप्तो द्विजोत्तम ॥ (२६।३)

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (२७।१)

शृणु तीर्थप्रभावं ते संक्षेपात्कथयाम्य् अहम् । (२७।२)

यद्वृत्तमुत्तरे कूले रेवाया उरिसंगमे ॥ (२७।३)

शम्बरो नाम राजाभूत्तस्य पुत्रस्त्रिलोचनः । (२८।१)

त्रिलोचनसुतः कण्वः स पापर्द्धिपरो ऽभवत् ॥ (२८।२)

वने नित्यं भ्रमन्सो ऽथ मृगयूथं ददर्श ह । (२९।१)

मृगयूथं हतं तत् तु त्रिलोचनसुतेन च ॥ (२९।२)

मृगरूपी द्विजो मध्ये चरते निर्जने वने । (३०।१)

स हतस्तेन सङ्गेन कण्वेन मुनिसत्तम ॥ (३०।२)

ब्रह्महत्यान्वितः कण्वो निस्तेजा व्यचरन्महीम् । (३१।१)

व्यचरंश्चैव सम्प्राप्तो नर्मदाम् उरिसंगमे ॥ (३१।२)

किंशुकाशोकबहले जम्बीरपनसाकुले । (३२।१)

कदम्बपाटलाकीर्णे बिल्वनारङ्गशोभिते ॥ (३२।२)

चिञ्चिणीचम्पकोपेते ह्यगस्तितरुछादिते । (३३।१)

प्रभूतभूतसंयुक्तं वनं सर्वत्र शोभितम् ॥ (३३।२)

चित्रकैर् मृगमार्जारैर् हिंस्रैः शम्बरशूकरैः । (३४।१)

शशैर्गवयसंयुक्तैः शिखण्डिखरमण्डितम् ॥ (३४।२)

प्रविष्टस्तु वने कण्वस्तृषार्तः श्रमपीडितः । (३५।१)

स्नातो रेवाजले पुण्ये सङ्गमे पापनाशने ॥ (३५।२)

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो युधिष्ठिर । (३६।१)

पपौ सुविमलं तोयं सर्वपापक्षयंकरम् ॥ (३६।२)

फलानि च विचित्राणि चखाद सह किंकरैः । (३७।१)

सुप्तः पादपच्छायायां श्रान्तो मृगवधेन च ॥ (३७।२)

तावत्तीर्थवरं विप्रः स्नानार्थं सङ्गमं गतः । (३८।१)

मार्गगो ब्राह्मणो हर्षोद्युक्तस्तद्गतमानसः ॥ (३८।२)

अबला तमुवाचेदं तिष्ठ तिष्ठ द्विजोत्तम । (३९।१)

त्रस्तो निरीक्षते यावद्दिशः सर्वा नरेश्वर ॥ (३९।२)

तावद्वृक्षसमारूढां स्त्रियं रक्ताम्बरावृताम् । (४०।१)

रक्तमाल्यां तदा बालां रक्तचन्दनचर्चिताम् । (४०।२)

रक्ताभरणशोभाढ्यां पाशहस्तां ददर्श ह ॥ (४०।३)

स्त्र्युवाच । (४१।१)

संदेशं श्रूयतां विप्र यदि गच्छसि सङ्गमे । (४१।२)

मद्भर्ता तिष्ठते तत्र शीघ्रमेव विसर्जय ॥ (४१।३)

एकाकिनी च ते भार्या तिष्ठते वनमध्यगा । (४२।१)

इत्याकर्ण्य गतो विप्रः सङ्गमं सुरदुर्लभे ॥ (४२।२)

वृक्षच्छायान्वितः कण्वो ब्राह्मणेनावलोकितः । (४३।१)

उवाच तं प्रति तदा वचनं ब्राह्मणोत्तमः ॥ (४३।२)

ब्राह्मण उवाच । (४४।१)

वनान्तरे मया दृष्टा बाला कमललोचना । (४४।२)

रक्ताम्बरधरा तन्वी रक्तचन्दनचर्चिता ॥ (४४।३)

रक्तमाल्या सुशोभाढ्या पाशहस्ता मृगेक्षणा । (४५।१)

वृक्षारूढावदद्वाक्यं मद्भर्ता प्रेष्यतामिति ॥ (४५।२)

कण्व उवाच । (४६।१)

कस्मिन्स्थाने तु विप्रेन्द्र विद्यते मृगलोचना । (४६।२)

कस्य सा केन कार्येण सर्वमेतद्वदाशु मे ॥ (४६।३)

ब्राह्मण उवाच । (४७।१)

सङ्गमाद् अर्धक्रोशे सा उद्यानान्ते हि विद्यते । (४७।२)

वचनाद् ब्रह्मणस्यैषा न ज्ञाता पार्थिवेन तु ॥ (४७।३)

तदा स कण्वभूपालः स्वकं दूतं समादिशत् । (४८।१)

कण्व उवाच । (४८।२)

गच्छ त्वं पृच्छतां तां क्वागता क्वच गमिष्यसि । (४८।३)

प्रेषितस्त्वरितो दूतो गतो नारीसमीपतः ॥ (४८।४)

वृक्षस्थां ददृशो बालामुवाच नृपसत्तम । (४९।१)

मन्नाथः पृच्छति त्वां तु कासि त्वं क्व गमिष्यसि ॥ (४९।२)

कन्योवाच । (५०।१)

गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् । (५०।२)

इह प्रच्छन् न पापानां शास्ता वैवस्वतो यमः ॥ (५०।३)

ब्रह्महत्या च संजाता मृगरूपधरद्विजात् । (५१।१)

मया युक्तो ऽपि ते राजा मुक्तस्तीर्थप्रभावतः ॥ (५१।२)

अर्धक्रोशान्तरान् मध्ये ब्रह्महत्या न संविशेत् । (५२।१)

सोमनाथप्रभावो ऽयं वाराणस्याः समः स्मृतः ॥ (५२।२)

गच्छ त्वं प्रेष्यतां राजा शीघ्रम् अत्र न संशयः । (५३।१)

गतो भृत्यस्ततः शीघ्रं वेपमानः सुविह्वलः ॥ (५३।२)

समस्तं कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् । (५४।१)

तस्य वाक्यादसौ राजा पतितो धरणीतले ॥ (५४।२)

भृत्य उवाच । (५५।१)

कस्मात् त्वं शोचसे नाथ पूर्वोपात्तं शुभाशुभम् । (५५।२)

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य राजा वचनम् अब्रवीत् ॥ (५५।३)

प्राणत्यागं करिष्यामि सोमनाथसमीपतः । (५६।१)

शीघ्रमानीयतां वह्निरिन्धनानि बहूनि च ॥ (५६।२)

आनीतं तत्क्षणात्सर्वं भृत्यैस् तद्वशवर्तिभिः । (५७।१)

स्नानं कृत्वा शुभे तोये सङ्गमे पापनाशने ॥ (५७।२)

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो महीभृता । (५८।१)

त्रिःप्रदक्षिणतः कृत्वा ज्वलन्तं जातवेदसम् ॥ (५८।२)

प्रविष्टः कण्वराजासौ हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । (५९।१)

पीताम्बरधरं देवं जटामुकुटधारिणम् ॥ (५९।२)

श्रिया युक्तं सुपर्णस्थं शङ्खचक्रगदाधरम् । (६०।१)

सुरारिसूदनं दध्यौ सुगतिर् मे भवत्विति ॥ (६०।२)

पपात पुष्पवृष्टिस्तु साधु साधु नृपात्मज । (६१।१)

आश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा निरीक्ष्य च परस्परम् ॥ (६१।२)

मृतं तैः पावके भृत्यैर्हृदि ध्यात्वा गदाधरम् । (६२।१)

विमानस्थास् ततः सर्वे संजाताः पाण्डुनन्दन ॥ (६२।२)

निष्पापास्ते दिवं याताः सोमनाथप्रभावतः । (६३।१)

ब्राह्मणे सङ्गमे तत्र ध्यायमाने वृषध्वजम् ॥ (६३।२)

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (६४।१)

सोमनाथप्रभावो ऽयं शृणुष्वैकमना विधिम् । (६४।२)

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां सर्वकालं रवेर्दिने ॥ (६४।३)

विशेषाच्छुक्लपक्षे चेत्सूर्यवारेण सप्तमी । (६५।१)

उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम् ॥ (६५।२)

पञ्चामृतेन गव्येन स्नापयेत् परमेश्वरम् । (६६।१)

श्रीखण्डेन ततो गुण्ठ्य पुष्पधूपादिकं ददेत् ॥ (६६।२)

घृतेन बोधयेद् दीपं नृत्यं गीतं च कारयेत् । (६७।१)

सोमवारे तथाष्टम्यां प्रभाते पूजयेद् द्विजान् ॥ (६७।२)

जितक्रोधानात्मवतः परनिन्दाविवर्जितान् । (६८।१)

सर्वाङ्गरुचिराञ्छस्तान् स्वदारपरिपालकान् ॥ (६८।२)

गायत्रीपाठमात्रांश्च विकर्मविरतान् सदा । (६९।१)

पुनर्भूवृषलीशूद्री चरेयुर् यस्य मन्दिरे ॥ (६९।२)

दूरतो ऽसौ द्विजस्त्याज्य आत्मनः श्रेय इच्छता । (७०।१)

हीनाङ्गान् अतिरिक्ताङ्गान् येषां पूर्वापरं न हि ॥ (७०।२)

व्रते श्राद्धे तथा दाने दूरतस्तान् विवर्जयेत् । (७१।१)

आयसी तरुणी तुल्या द्विजाः स्वाध्यायवर्जिताः ॥ (७१।२)

आत्मानं सह याज्येन पातयन्ति न संशयः । (७२।१)

शाल्मलीनावतुल्याः स्युः षट्कर्मनिरता द्विजाः ॥ (७२।२)

दातारं च तथात्मानं तारयन्ति तरन्ति च । (७३।१)

श्राद्धं सोमेश्वरे पार्थ यः कुर्याद्गतमत्सरः ॥ (७३।२)

प्रेतास्तस्य हि सुप्रीता यावद् आभूतसम्प्लवम् । (७४।१)

अन्नं वस्त्रं हिरण्यं च यो दद्याद् अग्रजन्मने ॥ (७४।२)

स याति शाङ्करे लोक इति मे सत्यभाषितम् । (७५।१)

हयं यो यच्छते तत्र सम्पूर्णं तरुणं सितम् ॥ (७५।२)

रक्तं वा पीतवर्णं वा सर्वलक्षणसंयुतम् । (७६।१)

कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गावग्रजन्महयावपि ॥ (७६।२)

स्रग्दामभूषितौ कार्यौ सितवस्त्रावगुण्ठितौ । (७७।१)

अङ्घ्रिः प्रदीयतां स्कन्धे मदीये हयमारुह ॥ (७७।२)

आरूढे ब्राह्मणे ब्रूयाद् भास्करः प्रीयतामिति । (७८।१)

स याति शांकरं लोकं सर्वपापविवर्जितः ॥ (७८।२)

उपरागे तु सोमस्य तीर्थं गत्वा जितेन्द्रियः । (७९।१)

सत्यलोकाच् च्युतश्चापि राजा भवति धार्मिकः ॥ (७९।२)

तस्य वासः सदा राजन्न नश्यति कदाचन । (८०।१)

दीर्घायुर्जायते पुत्रो भार्या च वशवर्तिनी ॥ (८०।२)

जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वदुःखविवर्जितः । (८१।१)

सोपवासो जितक्रोधो धेनुं दद्याद्द्विजन्मने ॥ (८१।२)

सवत्सां क्षीरसंयुक्तां श्वेतवस्त्रावलोकिताम् । (८२।१)

शबलां पीतवर्णां च धूम्रां वा नीलकर्बुराम् ॥ (८२।२)

कपिलां वा सवत्सां च घण्टाभरणभूषिताम् । (८३।१)

रूप्यखुरां कांस्यदोहां स्वर्णशृङ्गीं नरेश्वर ॥ (८३।२)

श्वेतया वर्धते वंशो रक्ता सौभाग्यवर्धिनी । (८४।१)

शबला पीतवर्णा च दुःखघ्न्यौ संप्रकीर्तिते ॥ (८४।२)

कपिला नाशयेत् पापं सप्तजन्मसमुद्भवम् । (८५।१)

सत्यलोकमवाप्नोति गोप्रदायी नरेश्वर ॥ (८५।२)

पक्षान्ते ऽथ व्यतीपाते वै धृतौ रविसंक्रमे । (८६।१)

दिनक्षये गजच्छायां ग्रहणे भास्करस्य च ॥ (८६।२)

ये व्रजन्ति महात्मानः सङ्गमे सुरदुर्लभे । (८७।१)

मृदावगुण्ठयित्वा तु चात्मानं सङ्गमे विशेत् ॥ (८७।२)

हृदयान्तर्जले जाप्या प्राणायामो ऽथवा नृप । (८८।१)

गायत्री वैष्णवी चैव सौरी शैवी यदृच्छया । (८८।२)

ते ऽपि पापैः प्रमुच्यन्त इत्येवं शङ्करो ऽब्रवीत् ॥ (८८।३)

जगतीं सोमनाथस्य यस्तु कुर्यात् प्रदक्षिणाम् । (८९।१)

प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा ॥ (८९।२)

ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम् । (९०।१)

भ्रूणहा स्वर्णहर्ता च मुच्यन्ते नात्र संशयः ॥ (९०।२)

तीर्थाख्यानमिदं पुण्यं यः शृणोति जितेन्द्रियः । (९१।१)

व्याधितो मुच्यते रोगी चारोगी सुखमाप्नुयात् ॥ (९१।२)

यत्ते संदह्यते चेतः शृणु तन्मे युधिष्ठिर । (९२।१)

नैकापि नृप लोके ऽस्मिन् भ्रूणहत्या सुदुस्त्यजा ॥ (९२।२)

किमु षड्विंशतिं पार्थ प्राप याः क्षणदाकरः । (९३।१)

सो ऽपि तीर्थमिदं प्राप्य तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम् ॥ (९३।२)

विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शीतरश्मिरभूत्सुखी । (९४।१)

श्रूयते नृप पौराणी गाथा गीता महर्षिभिः ॥ (९४।२)

लिङ्गं प्रतिष्ठितं ह्येकं दशभ्रूणहनं भवेत् । (९५।१)

अतो लिङ्गत्रयं सोमः स्थापयामास भारत ॥ (९५।२)

रेवौरिसंगमे ह्याद्यं द्वितीयं भृगुकच्छके । (९६।१)

ततः सिद्धिं परां प्राप्य प्रभासे तु तृतीयकम् ॥ (९६।२)

इति ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । (९७।१)

धर्म्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं संशुद्धिकृन्नृणाम् ॥ (९७।२)

पुत्रार्थी लभते पुत्रान्निष्कामः स्वर्गमाप्नुयात् । (९८।१)

मुच्यते सर्वपापेभ्यस् तीर्थं कृत्वा परं नृप ॥ (९८।२)

एतत्ते सर्वमाख्यातं सोमनाथस्य यत्फलम् । (९९।१)

श्रुत्वा पुत्रमवाप्नोति स्नात्वा चाष्टौ न संशयः ॥ (९९।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे सोमनाथतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम पञ्चाशीतितमो ऽध्यायः ॥ (१००।१)