स्कन्दपुराण (रेवाखण्ड)Skandapurāṇa (Revākhaṇḍa)
SkPur (Rkh), 1, 167
Select a line for its word-by-word analysis.
तीर्थम् एतन् ममाख्याहि सम्भवं च महामुने ॥ (१।३)
tīrtham etan mamākhyāhi sambhavaṃ ca mahāmune ||
ऋषिसङ्घैः कृतातिथ्यो दण्डके न्यवसं चिरम् । (३।१)
ṛṣisaṅghaiḥ kṛtātithyo daṇḍake nyavasaṃ ciram |
ब्रह्मचारिभिराकीर्णं गार्हस्थ्ये सुप्रतिष्ठितैः । (६।१)
brahmacāribhirākīrṇaṃ gārhasthye supratiṣṭhitaiḥ |
वानप्रस्थैश्च यतिभिर्यताहारैर् यतात्मभिः ॥ (६।२)
vānaprasthaiśca yatibhiryatāhārair yatātmabhiḥ ||
प्रत्यक्षौ भास्करौ राजन्नुमाश्रीभ्यां विभूषितौ ॥ (९।२)
pratyakṣau bhāskarau rājannumāśrībhyāṃ vibhūṣitau ||
प्रणम्याहं ततो देवौ भक्तियुक्तो वचो ऽब्रुवम् । (१०।१)
praṇamyāhaṃ tato devau bhaktiyukto vaco 'bruvam |
भवन्तौ प्रार्थयामि स्म वरार्हौ वरदौ शिवौ ॥ (१०।२)
bhavantau prārthayāmi sma varārhau varadau śivau ||
धर्मस्थितिं महाभागौ भक्तिं वानुत्तमां युवाम् । (११।१)
dharmasthitiṃ mahābhāgau bhaktiṃ vānuttamāṃ yuvām |
अस्मिन्स्थाने सदा स्थेयं सह देवैरसंशयम् ॥ (११।३)
asminsthāne sadā stheyaṃ saha devairasaṃśayam ||
एवमुक्तौ मया पार्थ तौ देवौ कृष्णशङ्करौ । (१२।१)
evamuktau mayā pārtha tau devau kṛṣṇaśaṅkarau |
मामूचतुः प्रहृष्टौ तौ निवासार्थं युधिष्ठिर ॥ (१२।२)
māmūcatuḥ prahṛṣṭau tau nivāsārthaṃ yudhiṣṭhira ||
अस्मिन्स्थाने स्थितौ विद्धि सह देवैः सवासवैः । (१३।२)
asminsthāne sthitau viddhi saha devaiḥ savāsavaiḥ |
एवमुक्त्वा ततो देवौ तत्रैवान्तरधीयताम् ॥ (१३।३)
evamuktvā tato devau tatraivāntaradhīyatām ||
अहं च स्थापयित्वा तौ शङ्करं कृष्णमव्ययम् । (१४।१)
ahaṃ ca sthāpayitvā tau śaṅkaraṃ kṛṣṇamavyayam |
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेत् परमेश्वरम् । (१५।१)
tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā pūjayet parameśvaram |
मार्कण्डेश्वरनाम्ना वै विष्णुं त्रिभुवनेश्वरम् ॥ (१५।२)
mārkaṇḍeśvaranāmnā vai viṣṇuṃ tribhuvaneśvaram ||
स गच्छेत्परमं स्थानं वैष्णवं शैवमेव च । (१६।१)
sa gacchetparamaṃ sthānaṃ vaiṣṇavaṃ śaivameva ca |
पुष्पोपहारैश्च तथा नैवेद्यैर् नियतात्मवान् ॥ (१७।२)
puṣpopahāraiśca tathā naivedyair niyatātmavān ||
एवं विष्णोः प्रकुर्वीत जागरं भक्तितत्परः । (१८।१)
evaṃ viṣṇoḥ prakurvīta jāgaraṃ bhaktitatparaḥ |
ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे चतुर्दश्यामुपोषितः । (१९।१)
jyeṣṭhe māsi site pakṣe caturdaśyāmupoṣitaḥ |
द्वादश्यां कारयेद् देवपूजनं वैष्णवो नरः ॥ (१९।२)
dvādaśyāṃ kārayed devapūjanaṃ vaiṣṇavo naraḥ ||
वैष्णवं लोकम् आप्नोति विष्णुतुल्यो भवेन्नरः ॥ (२०।२)
vaiṣṇavaṃ lokam āpnoti viṣṇutulyo bhavennaraḥ ||
श्राद्धं च कुरुते तत्र पितॄन् उद्दिश्य सुस्थिरः ॥ (२१।२)
śrāddhaṃ ca kurute tatra pitṝn uddiśya susthiraḥ ||
तस्य ते ह्यक्षयां तृप्तिं प्राप्नुवन्ति न संशयः । (२२।१)
tasya te hyakṣayāṃ tṛptiṃ prāpnuvanti na saṃśayaḥ |
नर्मदायां द्विजः स्नात्वा मौनी नियतमानसः ॥ (२२।२)
narmadāyāṃ dvijaḥ snātvā maunī niyatamānasaḥ ||
उपास्य सन्ध्यां तत्रस्थो जपं कृत्वा सुशोभनम् । (२३।१)
upāsya sandhyāṃ tatrastho japaṃ kṛtvā suśobhanam |
तर्पयित्वा पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाविधि ॥ (२३।२)
tarpayitvā pitṝndevānmanuṣyāṃśca yathāvidhi ||
कृष्णस्य पुरतः स्थित्वा मार्कण्डेशस्य वा पुनः । (२४।१)
kṛṣṇasya purataḥ sthitvā mārkaṇḍeśasya vā punaḥ |
ऋग्यजुःसाममन्त्रांश्च जपेदत्र प्रयत्नतः ॥ (२४।२)
ṛgyajuḥsāmamantrāṃśca japedatra prayatnataḥ ||
ऋचमेकां जपेद्यस्तु ऋग्वेदस्य फलं लभेत् । (२५।१)
ṛcamekāṃ japedyastu ṛgvedasya phalaṃ labhet |
यजुर्वेदस्य यजुषा साम्ना सामफलं लभेत् ॥ (२५।२)
yajurvedasya yajuṣā sāmnā sāmaphalaṃ labhet ||
मृतप्रजा तु या नारी वन्ध्या स्त्रीजननी तथा ॥ (२६।२)
mṛtaprajā tu yā nārī vandhyā strījananī tathā ||
रुद्रांस्तु विधिवज्जप्त्वा ब्राह्मणो वेदतत्त्ववित् । (२७।१)
rudrāṃstu vidhivajjaptvā brāhmaṇo vedatattvavit |
लिङ्गस्य दक्षिणे पार्श्वे स्थापयेत् कलशं शिवम् ॥ (२७।२)
liṅgasya dakṣiṇe pārśve sthāpayet kalaśaṃ śivam ||
रुद्रैकादशभिर्मन्त्रैः स्नापयेत् कलशाम्भसा । (२८।१)
rudraikādaśabhirmantraiḥ snāpayet kalaśāmbhasā |
पुत्रमाप्नोति राजेन्द्र दीर्घायुषमकल्मषम् ॥ (२८।२)
putramāpnoti rājendra dīrghāyuṣamakalmaṣam ||
मार्कण्डेश्वरवृक्षान्यो दूरस्थान् अपि पश्यति । (२९।१)
mārkaṇḍeśvaravṛkṣānyo dūrasthān api paśyati |
ब्रह्महत्यादिपापेभ्यो मुच्यते शङ्करो ऽब्रवीत् ॥ (२९।२)
brahmahatyādipāpebhyo mucyate śaṅkaro 'bravīt ||
य इदं शृणुयाद्भक्त्या पठेद्वा नृपसत्तम । (३०।१)
ya idaṃ śṛṇuyādbhaktyā paṭhedvā nṛpasattama |
इदं यशस्यमायुष्यं धन्यं दुःखप्रणाशनम् । (३१।१)
idaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ dhanyaṃ duḥkhapraṇāśanam |
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे मार्कण्डेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तषष्ट्युत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (३२।१)
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe mārkaṇḍeśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma saptaṣaṣṭyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.