श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

ततो गच्छेन्महीपाल परं तीर्थचतुष्टयम् । (१।२)

येषां दर्शनमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत् ॥ (१।३)

कौबेरं वारुणं याम्यं वायव्यं तु ततः परम् । (२।१)

यत्र सिद्धा महाप्राज्ञा लोकपाला महाबलाः ॥ (२।२)

युधिष्ठिर उवाच । (३।१)

किमर्थं लोकपालैश्च तपश्चीर्णं पुरानघ । (३।२)

नर्मदातटमाश्रित्य ह्येतन्मे वक्तुमर्हसि ॥ (३।३)

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (४।१)

अधिष्ठानं समिच्छन्ति ह्यचलं निर्बले सति । (४।२)

संसारे सर्वभूतानां तृणबिन्दुवदस्थिरे ॥ (४।३)

कदलीसारनिःसारे मृगतृष्णेव चञ्चले । (५।१)

स्थावरे जङ्गमे सर्वे भूतग्रामे चतुर्विधे ॥ (५।२)

धर्मो माता पिता धर्मो धर्मो बन्धुः सुहृत् तथा । (६।१)

आधारः सर्वभूतानां त्रैलोक्ये सचराचरे ॥ (६।२)

एवं ज्ञात्वा तु ते सर्वे लोकपालाः कृतक्षणाः । (७।१)

तपस्ते चक्रुरतुलं मारुताहारतत्पराः ॥ (७।२)

ततस्तुष्टो महादेवः कृतस्यार्द्धे गते तदा । (८।१)

अनुरूपेण राजेन्द्र युगस्य परमेश्वरः ॥ (८।२)

वरेण छन्दयामास लोकपालान् महाबलान् । (९।१)

यो यमिच्छति कामं वै तं तं तस्य ददाम्यहम् ॥ (९।२)

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य लोकपाला जगद्धिताः । (१०।१)

वरदं प्रार्थयामासुर् देवं वरम् अनुत्तमम् ॥ (१०।२)

कुबेर उवाच । (११।१)

यदि तुष्टो महादेव यदि देयो वरो मम । (११।२)

यक्षाणाम् ईश्वरश्चाहं भवामि धनदस्त्विति ॥ (११।३)

ततः प्रोवाच देवेशं यमः संयमने रतः । (१२।१)

तत्र प्रधानो भगवान् भवेयं सर्वजन्तुषु ॥ (१२।२)

वरुणो ऽनन्तरं प्राह प्रणम्य तु महेश्वरम् । (१३।१)

क्रीडेयं वारुणे लोके यादोगणसमन्वितः ॥ (१३।२)

जगादाशु ततो वायुः प्रणम्य तु महेश्वरम् । (१४।१)

व्यापकत्वं त्रिलोकेषु प्रार्थयामास भारत ॥ (१४।२)

तेषां यदीप्सितं काममुमया सह शङ्करः । (१५।१)

सर्वेषां लोकपालानः दत्त्वा चादर्शनं गतः ॥ (१५।२)

गते महेश्वरे देवे यथास्थानं तु ते स्थिताः । (१६।१)

स्थापना च कृता सर्वैः स्वनाम्नैव पृथक्पृथक् ॥ (१६।२)

कुबेरश्च कुबेरेशं यमश्चैव यमेश्वरम् । (१७।१)

वरुणो वरुणेशं तु वातो वातेश्वरं नृप ॥ (१७।२)

तर्पणं विदधुः सर्वे मन्त्रैश्च विविधैः शुभैः । (१८।१)

सर्वे सर्वेश्वरं देव पूजयित्वा यथाविधि ॥ (१८।२)

आह्वयामासुस् तान् विप्रान्सर्वे सर्वेश्वरा इव । (१९।१)

क्षान्तदान्तजितक्रोधान्सर्वभूताभयप्रदान् ॥ (१९।२)

वेदविद्याव्रतस्नातान् सर्वशास्त्रविशारदान् । (२०।१)

ऋग्यजुःसामसंयुक्तांस् तथाथर्वविभूषितान् ॥ (२०।२)

चातुर्विध्यं तु सर्वेषां दानं दास्याम गृह्णत । (२१।१)

एवमुक्त्वा तु सर्वेषां विप्राणां दानमुत्तमम् ॥ (२१।२)

तत्र स्थाने ददुस् तेषां भूमिदानम् अनुत्तमम् । (२२।१)

यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत् तिष्ठति मेदिनी ॥ (२२।२)

तावद्दानं तु युष्माकं परिपन्थी न कश्चन । (२३।१)

राजा वा राजतुल्यो वा लोकपालैर् अनुत्तमम् ॥ (२३।२)

दत्तं लोपयते मूढः श्रूयतां तस्य यो विधिः । (२४।१)

शोषयेद्धनदो वित्तं तस्य पापस्य भारत ॥ (२४।२)

शरीरं वरुणो देवः संततीं श्वसनस् तथा । (२५।१)

आयुर्नयति तस्याशु यमः संयमनो महान् ॥ (२५।२)

निःशेषं भस्मसात् कृत्वा हुतभुग्याति भारत । (२६।१)

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर । (२६।२)

भक्तिः कार्या नृपैः सर्वैर् इच्छद्भिः श्रेय आत्मनः ॥ (२६।३)

राजा वृक्षो ब्राह्मणास्तस्य मूलं भृत्याः पर्णा मन्त्रिणस्तस्य शाखाः । (२७।१)

तस्मान् मूलं यत्नतो रक्षणीयं मूले गुप्ते नास्ति वृक्षस्य नाशः ॥ (२७।२)

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे तिष्ठति भूमिदः । (२८।१)

आच्छेत्ता चावमन्ता च तान्येव नरके वसेत् ॥ (२८।२)

स्वदत्ता परदत्ता वा पालनीया वसुंधरा । (२९।१)

यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्य तस्य तदा फलम् ॥ (२९।२)

देवताज्ञामनुस्मृत्य राजानो ये ऽपि तां नृप । (३०।१)

पालयिष्यन्ति सततं तेषां वासस्त्रिविष्टपे ॥ (३०।२)

स्वदत्ता परदत्ता वा यत्नाद्रक्ष्या युधिष्ठिर । (३१।१)

मही महीक्षिता नित्यं दानाच्छ्रेयो ऽनुपालनम् ॥ (३१।२)

आयुर्यशो बलं वित्तं संततिश्चाक्षया नृप । (३२।१)

तेषां भविष्यते नूनं ये प्रजापालने रताः ॥ (३२।२)

एवमुक्त्वा तु तान् सर्वांल्लोकपालान् द्विजोत्तमान् । (३३।१)

पूजयित्वा विधानेन प्रणिपत्य व्यसर्जयन् ॥ (३३।२)

गतेषु विप्रमुख्येषु स्नात्वा हुतहुताशनाः । (३४।१)

लोकपालाः क्षुधाविष्टाः पर्यटन्भैक्षमात्मनः ॥ (३४।२)

अस्थिचर्मावशेषाङ्गाः कपालोद्धृतपाणयः । (३५।१)

अलब्धग्रासमर्द्धार्धं निर्ययुर् नगराद्बहिः ॥ (३५।२)

शापं दत्त्वा तदा क्रोधाद् ब्राह्मणाय युधिष्ठिर । (३६।१)

दरिद्राः सततं मूर्खा भवेयुश्च ययुर्गृहान् ॥ (३६।२)

तदाप्रभृति ते सर्वे ब्राह्मणा धनवर्जिताः । (३७।१)

शापदोषेण कौबेर्यां संजाता दुःखभाजनाः ॥ (३७।२)

न धनं पैतृकं पुत्रैर्न पिता पुत्रपौत्रिकम् । (३८।१)

भुञ्जते सकलं कालमित्येवं शङ्करो ऽब्रवीत् ॥ (३८।२)

कुबेरेशो नरः स्नात्वा यस्तु पूजयते शिवम् । (३९।१)

गन्धधूपनमस्कारैः सो ऽश्वमेधफलं लभेत् ॥ (३९।२)

यमतीर्थे तु यः स्नात्वा सम्पश्यति यमेश्वरम् । (४०।१)

सर्वपापैः प्रमुच्येत सप्तजन्मान्तरार्जितैः ॥ (४०।२)

पूर्णमास्याम् अमावास्यां स्नात्वा तु पितृतर्पणम् । (४१।१)

यः करोति तिलैः स्नानं तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ (४१।२)

सुतृप्तास्तेन तोयेन पितरश्च पितामहाः । (४२।१)

स्वर्गस्था द्वादशाब्दानि क्रीडन्ति प्रपितामहाः ॥ (४२।२)

वरुणेशे नरः स्नात्वा ह्यर्चयित्वा महेश्वरम् । (४३।१)

वाजपेयस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति पुष्कलम् ॥ (४३।२)

मृतां कालेन महता लोके यत्र जलेश्वरः । (४४।१)

स गच्छेत् तत्र यानेन गीयमानो ऽप्सरोगणैः ॥ (४४।२)

वातेश्वरे नरः स्नात्वा सम्पूज्य च महेश्वरम् । (४५।१)

जायते कृतकृत्यो ऽसौ लोकपालानवेक्षयन् ॥ (४५।२)

किं तस्य बहुभिर्यज्ञैर्दानैर्वा बहुदक्षिणैः । (४६।१)

स्नात्वा चतुष्टये लोके अवाप्तं जन्मनः फलम् ॥ (४६।२)

ते धन्यास्ते महात्मानस् तेषां जन्म सुजीवितम् । (४७।१)

नित्यं वसन्ति कौरिल्यां लोकपालान्निमन्त्र्य ये ॥ (४७।२)

एतत्पुण्यं पापहरं धन्यमायुर्विवर्धनम् । (४८।१)

पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापक्षयो भवेत् ॥ (४८।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे कुबेरादितीर्थचतुष्टयमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशदधिकशततमो ऽध्यायः ॥ (४९।१)