श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र रेवाया दक्षिणे तटे । (१।२)

क्रोशद्वयान्तरे तीर्थं मतृतीर्थाद् अनुत्तमम् ॥ (१।३)

नाम्ना हंसेश्वरं पुण्यं वैमनस्यविनाशनम् । (२।१)

कश्यपस्य कुले जातो हंसो दाक्षायणीसुतः ॥ (२।२)

ब्रह्मणो वाहनं जातः पुरा तप्त्वा तपो महत् । (३।१)

सैकदा विधिनिर्देशं विना वैयग्र्यमास्थितः ॥ (३।२)

अभिभूतः शिवगणैः प्रणनाश युधिष्ठिर । (४।१)

दक्षयज्ञप्रमथने कांदिशीको विधिं विना ॥ (४।२)

ब्रह्मणा संसृतो ऽप्याशु नायाति स यदा खगः । (५।१)

तदा तं शप्तवान्ब्रह्मा पातयामास वै पदात् ॥ (५।२)

ततः स शप्तमात्मानं मत्वा हंसस्त्वरान्वितः । (६।१)

पितामहमुपागम्य प्रणिपत्येदम् अब्रवीत् ॥ (६।२)

हंस उवाच । (७।१)

तिर्यग्योनिसमुत्पन्नं भवाञ्छप्तुं न चार्हति । (७।२)

स्वभाव एव तिर्यक्षु विवेकविकलं मनः ॥ (७।३)

तथापि देव पापो ऽस्मि यदहं स्वामिनं त्यजे । (८।१)

किं तु धावद्भिर् अत्युग्रैर्गणैः शार्वैः पितामह । (८।२)

सहसाहं भयाक्रान्तस्त्रस्तस्त्यक्त्वा पलायितः ॥ (८।३)

अद्यापि भयमेवाहं पश्यन्नस्मि विभो पुरः । (९।१)

तेन स्मृतो ऽपि भवता नाव्रजं भवदन्तिके ॥ (९।२)

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१०।१)

इति ब्रुवन्नेव हि धातुरग्रे हंसः श्वसत्यक्षिपूज्यः सुदीनः । (१०।२)

तिर्यञ्चं मां पापिनं मूढबुद्धिं प्रभो पुरः पतितं पाहि पाहि ॥ (१०।३)

एको देवस्त्वं हि सर्गस्य कर्ता नानाविधं सृष्टमेतत्त्वयैव । (११।१)

अहं सृष्टस्त्वीदृशो यत्त्वया वै सो ऽयं दोषो धातर् अद्धा तवैव ॥ (११।२)

शापस्य वानुग्रहस्यापि शक्तस्त्वत्तो नान्यः शरणं कं व्रजामि । (१२।१)

सेवाधर्माद्विच्युतं दासभूतं चपेटैर्हन्तव्यं वै तात मां त्राहि भक्तम् ॥ (१२।२)

विद्याविद्ये त्वत्त एवाविरास्तां धर्माधर्मौ सदसद् द्युर्निशे च । (१३।१)

नानाभावाञ्जगतस्त्वं विधत्सेस् तं त्वामेकं शरणं वै प्रपद्ये ॥ (१३।२)

एको ऽसि बहुरूपो ऽसि नानाचित्रैककर्मतः । (१४।१)

निष्कर्माखिलकर्मासि त्वामतः शरणं व्रजे ॥ (१४।२)

नमोनमो वरेण्याय वरदाय नमोनमः । (१५।१)

नमो धात्रे विधात्रे च शरण्याय नमोनमः ॥ (१५।२)

शिक्षाक्षरवियुक्तेयं वाणी मे स्तौति किं विभो । (१६।१)

का शक्तिः किं परिज्ञानमिदमुक्तं क्षमस्व मे ॥ (१६।२)

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१७।१)

एवं वदति हंसे वै ब्रह्मा प्राह प्रसन्नधीः । (१७।२)

शिक्षा दत्ता तवैवेयं मा विषादं कृथाः खग ॥ (१७।३)

तपसा शोधयात्मानं यथा शापान्तमाप्नुयाः । (१८।१)

रेवासेवां कुरु स्नात्वा स्थापयित्वा महेश्वरम् । (१८।२)

अचिरेणैव कालेन ततः संस्थानमाप्स्यसि ॥ (१८।३)

यच्चेष्ट्वा बहुभिर् यज्ञैः समाप्तवरदक्षिणैः । (१९।१)

गोस्वर्णकोटिदानैश्च तत्फलं स्थापिते शिवे ॥ (१९।२)

ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा स्वर्णहृद् गुरुतल्पगः । (२०।१)

रेवातीरे शिवं स्थाप्य मुच्यते सर्वपातकैः ॥ (२०।२)

तस्माद्भर्गसरित्तीरे स्थापयित्वा त्रियम्बकम् । (२१।१)

वियुक्तः सर्वदोषैस्त्वं यास्यसे पदमुत्तमम् ॥ (२१।२)

एवमुक्तः स विधिना हृष्टतुष्टः खगोत्तमः । (२२।१)

तथेत्युक्त्वा जगामाशु नर्मदातीरमुत्तमम् ॥ (२२।२)

तपस्तप्त्वा कियत्कालं स्थापयामास शङ्करम् ॥ (२३।१)

स्वनाम्ना भरतश्रेष्ठ हंसेश्वरमनुत्तमम् । (२४।१)

पूजयित्वा परं स्थानं प्राप्तवान्खगसत्तमः ॥ (२४।२)

तत्र हंसेश्वरे तीर्थे गत्वा स्नात्वा युधिष्ठिर । (२५।१)

पूजयेत्परमेशानं स पापैः परिमुच्यते ॥ (२५।२)

स्तुवन्नेकमना देवं न दैन्यं प्राप्नुयात् क्वचित् । (२६।१)

श्राद्धं दीपप्रदानं च ब्राह्मणानां च भोजनम् । (२६।२)

दत्त्वा शक्त्या नृपश्रेष्ठ स्वर्गलोके महीयते ॥ (२६।३)

त्रिकालम् एककालं वा यो भक्त्या पूजयेच्छिवम् । (२७।१)

नवप्रसूतां धेनुं च दत्त्वा पार्थ द्विजोत्तमे । (२७।२)

षष्टिवर्षसहस्राणि शिवलोके महीयते ॥ (२७।३)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे हंसेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामैकविंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ (२८।१)