श्रीसूत उवाच । (१।१)

तथैव तीर्थस्तबकान् वक्ष्येऽहम् ऋषिसत्तमाः । (१।२)

यैस्तु तीर्थावलीगुम्फः पूर्वोक्तैरेकतः कृतः ॥ (१।३)

विभक्तो भक्तलोकानामानन्दप्रथनः शुभः । (२।१)

मृकण्डतनयः पूर्वं प्राह पार्थाय पृच्छते ॥ (२।२)

यथा तथाहं वक्ष्यामि तीर्थानां स्तबकानिह । (३।१)

शिवाम्बुपानजा पुण्या रेवा कल्पलता किल ॥ (३।२)

तीरद्वयोद्भूततीर्थप्रसूनैः पुष्पिता शुभा । (४।१)

यत्पुण्यगन्धलक्ष्म्या वै त्रैलोक्यं सुरभीकृतम् ॥ (४।२)

तत्पुष्पमकरन्दस्य रसास्वादविदुत्तमः । (५।१)

भ्रमरः खलु मार्कण्डो मुनिर्मतिमतां वरः ॥ (५।२)

तत्पुष्पमालां हृदये तीर्थस्तबकचित्रिताम् । (६।१)

दधाति सततं पुण्यां मुनिर्भृगुकुलोद्वहः । (६।२)

तस्याः स्तबकसंस्थानं वक्ष्ये ऽहम् ऋषिसत्तमाः ॥ (६।३)

ओङ्कारतीर्थमारभ्य यावत्पश्चिमसागरम् । (७।१)

संगमाः पञ्चत्रिंशद्वै नदीनां पापनाशनाः ॥ (७।२)

दशैकमुत्तरे तीरे सत्रिविंशति दक्षिणे । (८।१)

पञ्चत्रिंशत्तमः श्रेष्ठो रेवासागरसङ्गमः ॥ (८।२)

सङ्गमः सहितान्येवं रेवातीरद्वये ऽपि च । (९।१)

चतुःशतानि तीर्थानि प्रसिद्धानि द्विजोत्तमाः ॥ (९।२)

त्रिशतं शिवतीर्थानि त्रयीस्त्रिंशत्समन्वितम् । (१०।१)

तत्रापि व्यक्तितो वक्ष्ये शृणुध्वं तानि सत्तमाः ॥ (१०।२)

मार्कण्डेश्वरतीर्थानि दश तेषु मुनीश्वराः । (११।१)

दशादित्यभवान्यत्र नवैव कपिलेश्वराः ॥ (११।२)

सोमसंस्थापितान्यष्टौ तावन्तो नर्मदेश्वराः । (१२।१)

कोटितीर्थान्यथाष्टौ च सप्त सिद्धेश्वरास्तथा ॥ (१२।२)

नागेश्वराश्च सप्तैव रेवातीरद्वये ऽपि तु । (१३।१)

सप्तैव वह्निविहितान्यथाप्यावर्तसप्तकम् ॥ (१३।२)

केदारेश्वरतीर्थानि पञ्च पञ्चेन्द्रजानि च । (१४।१)

वरुणेशाश्च पञ्चैव पञ्चैव धनदेश्वराः ॥ (१४।२)

देवतीर्थानि पञ्चैव चत्वारो वै यमेश्वराः । (१५।१)

वैद्यनाथाश्च चत्वारश्चत्वारो वानरेश्वराः ॥ (१५।२)

अङ्गारेश्वरतीर्थानि तावन्त्येव मुनीश्वराः । (१६।१)

सारस्वतानि चत्वारि चत्वारो दारुकेश्वराः ॥ (१६।२)

गौतमेश्वरतीर्थानि त्रीणि रामेश्वरास्त्रयः । (१७।१)

कपालेश्वरतीर्थानि त्रीणि हंसकृतानि च ॥ (१७।२)

त्रीण्येव मोक्षतीर्थानि त्रयो वै विमलेश्वराः । (१८।१)

सहस्रयज्ञतीर्थानि त्रीण्येव मुनिरब्रवीत् ॥ (१८।२)

भीमेश्वरास्त्रयः ख्याताः स्वर्णतीर्थानि त्रीणि च । (१९।१)

धौतपापद्वयं प्रोक्तं करञ्जेशद्वयं तथा ॥ (१९।२)

ऋणमोचनतीर्थे द्वे तथा स्कन्देश्वरद्वयम् । (२०।१)

दशाश्वमेधतीर्थे द्वे नन्दीतीर्थद्वयं द्विजाः ॥ (२०।२)

मन्मथेशद्वयं चैव भृगुतीर्थद्वयं तथा । (२१।१)

पराशरेश्वरौ द्वौ च अयोनीसंभवद्वयम् ॥ (२१।२)

व्यासेश्वरद्वयं प्रोक्तं पितृतीर्थद्वयं तथा । (२२।१)

नन्दिकेश्वरतीर्थे द्वे द्वौ च गोपेश्वरौ स्मृतौ ॥ (२२।२)

मारुतेशद्वयं तद्वद् द्वौ च ज्वालेश्वरौ स्मृतौ । (२३।१)

शुक्लतीर्थद्वयं पुण्यम् अप्सरेशद्वयं तथा ॥ (२३।२)

पिप्पलेश्वरतीर्थे द्वे माण्डव्येश्वरसंज्ञिते । (२४।१)

द्वीपेश्वरद्वयं चैव प्राह तद्वद्भृगूद्वहः । (२४।२)

उत्तरेश्वरतीर्थे द्वे अशोकेशद्वयी तथा ॥ (२४।३)

द्वे योधनपुरे चैव रोहिणीतीर्थकद्वयम् । (२५।१)

लुङ्केश्वरद्वयं ख्यातमाख्यानं मुनिना तथा ॥ (२५।२)

सैकोनविंशतिशतं तीर्थान्येकैकशो द्विजाः । (२६।१)

स्तबकेषु कृतं तीर्थं द्विशतं सचतुर्दशम् ॥ (२६।२)

शैवान्येतानि तीर्थानि वैष्णवानि च सत्तमाः । (२७।१)

शृणुध्वं प्रोच्यमानानि ब्राह्मशाक्तानि च क्रमात् ॥ (२७।२)

अष्टविंशतितीर्थानि वैष्णवान्यब्रवीन्मुनिः । (२८।१)

तेषु वाराहतीर्थानि षडेव मुनिसत्तमाः ॥ (२८।२)

चत्वारि चक्रतीर्थानि शेषाण्यष्टादशैव हि । (२९।१)

विष्णुनाधिष्ठितान्य् एव प्राह पूर्वं मृकण्डजः ॥ (२९।२)

तथैव ब्रह्मणा सिद्ध्यै सप्ततीर्थान्यवीवदत् । (३०।१)

त्रिषु च ब्रह्मणः पूजा ब्रह्मेशाश्चतुरो ऽपरे । (३०।२)

अष्टाविंशन्मया ख्याता यथासङ्ख्यं यथाक्रमम् ॥ (३०।३)

एतत्पवित्रमतुलं ह्येतत् पापहरं परम् । (३१।१)

नर्मदाचरितं पुण्यं माहात्म्यं मुनिभाषितम् ॥ (३१।२)

सूत उवाच । (३२।१)

एवमुद्देशतः प्रोक्तो रेवातीर्थक्रमो मया । (३२।२)

यथा पार्थाय संक्षेपान् मार्कण्डो मुनिरब्रवीत् ॥ (३२।३)

अवान्तराणि तीर्थानि तेषु गुप्तान्यनेकशः । (३३।१)

यत्र यावत्प्रमाणानि तान्याकर्णयतानघाः ॥ (३३।२)

ओङ्कारतीर्थपरितः पर्वताद् अमरकण्टात् । (३४।१)

क्रोशद्वये सर्वदिक्षु सार्धकोटीत्रयी मता ॥ (३४।२)

तीर्थानां संख्यया गुप्तप्रकटानां द्विजोत्तमाः । (३५।१)

कोटिरेका तु तीर्थानां कपिलासङ्गमे पृथक् ॥ (३५।२)

अशोकवनिकायाश्च तीर्थं लक्षं प्रतिष्ठितम् । (३६।१)

शतमं गारगर्तायाः सङ्गमे मुनिसत्तमाः ॥ (३६।२)

तीर्थानामयुतं तद्वत्कुब्जायाः सङ्गमे स्थितम् । (३७।१)

शतं हिरण्यगर्भायाः सङ्गमे समवस्थितम् ॥ (३७।२)

तीर्थानामष्टषष्टिश्च विशोकासङ्गमे स्थिता । (३८।१)

तथा सहस्रं तीर्थानां संस्थितं वागुसङ्गमे ॥ (३८।२)

शतं सरस्वतीसङ्गे शुक्लतीर्थे शतद्वयम् । (३९।१)

सहस्रं विष्णुतीर्थेषु महिष्मत्यामथायुतम् ॥ (३९।२)

शूलभेदे च तीर्थानां साग्रं लक्षं स्थितं द्विजाः । (४०।१)

देवग्रामे सहस्रं च तीर्थानां मुनिरब्रवीत् ॥ (४०।२)

लुङ्केश्वरे च तीर्थानां साग्रा सप्तशती स्थिता । (४१।१)

तीर्थान्यष्टोत्तरशतं मणिनद्याश्च सङ्गमे । (४१।२)

वैद्यनाथे च तीर्थानां शतमष्टाधिकं विदुः ॥ (४१।३)

एवं तावत्प्रमाणानि तीर्थे कुम्भेश्वरे द्विजाः । (४२।१)

साग्रं लक्षं च तीर्थानां स्थितं रेवोरसङ्गमे ॥ (४२।२)

ततश्चाप्यधिकानि स्युरिति मार्कण्डभाषितम् । (४३।१)

अष्टाशीतिसहस्राणि व्यासद्वीपाश्रितानि च ॥ (४३।२)

सङ्गमे च करञ्जायाः स्थितमष्टोत्तरायुतम् । (४४।१)

एरण्डीसङ्गमे तद्वत्तीर्थान्यष्टाधिकं शतम् ॥ (४४।२)

धूतपापे च तीर्थानां षष्टिरष्टाधिका स्थिता । (४५।१)

स्कन्दतीर्थे शतं पुण्यं तीर्थानां मुनिरुक्तवान् ॥ (४५।२)

कोहनेश च तीर्थानां षष्टिरष्टाधिका स्थिता । (४६।१)

सार्धकोटी च तीर्थानां स्थिता वै कोरिलापुरे ॥ (४६।२)

रामकेशवतीर्थे च सहस्रं साग्रमुक्तवान् । (४७।१)

अस्माहके सहस्रं च तीर्थानि निवसन्ति हि ॥ (४७।२)

लक्षाष्टकं सहस्रे द्वे शुक्लतीर्थे द्विजोत्तमाः । (४८।१)

तीर्थानि कथयामास पुरा पार्थाय भार्गवः ॥ (४८।२)

शतमष्टाधिकं प्राह प्रत्येकं सङ्गमेषु च । (४९।१)

नदीनामवशिष्टानां कावेरीसङ्गमं विना ॥ (४९।२)

कावेर्याः सङ्गमे विप्राः स्थिता पञ्चशती तथा । (५०।१)

तीर्थानां पर्वसु तथा विशेषो मुनिनोदितः ॥ (५०।२)

मोक्षतीर्थं हि सत्प्राहुः पुराणपुरुषाश्रितम् । (५१।१)

भृगोः क्षेत्रे च तीर्थानां कोटिरेका समाश्रिता ॥ (५१।२)

साधिकानामृषिश्रेष्ठा वक्तुं शक्तो हि को भवेत् । (५२।१)

सर्वामराश्रयं प्रोक्तं सर्वतीर्थाश्रयं तथा ॥ (५२।२)

त्रिषु लोकेषु विख्यातं पूजितं सिद्धिसाधनम् । (५३।१)

भारभूत्यां च तीर्थानां स्थितमष्टोत्तरं शतम् ॥ (५३।२)

अक्रूरेश्वरतीर्थे च सार्धं तीर्थशतं स्थितम् । (५४।१)

विमलेश्वरतीर्थे तु रेवासागरसङ्गमे । (५४।२)

दशायुतानि तीर्थानां साधिकान्यब्रवीन्मुनिः ॥ (५४।३)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे तीर्थसंख्यापरिगणनवर्णनं नामैकत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ (५५।१)