Ṛgveda · Maṇḍala 10 · Sūkta 16

Ṛk 10.16.14

Agni · Damana Yāmāyana

The whole sūkta Link

Saṃhitā

शीति॑के॒ शीति॑कावति॒ ह्लादि॑के॒ ह्लादि॑कावति ।
मं॒डू॒क्या॒३॒॑ सु सं ग॑म इ॒मं स्व१॒॑ग्निं ह॑र्षय ॥

शीतिके शीतिकावति ह्लादिके ह्लादिकावति |
मण्डूक्या सु सं गम इमं स्व् अग्निं हर्षय ||

śī́tike śī́tikāvati hlā́dike hlā́dikāvati ǀ
maṇḍūkyā́ sú sám gama imám svágním harṣaya ǁ

śītike śītikāvati hlādike hlādikāvati |
maṇḍūkyā su saṃ gama imaṃ sv agniṃ harṣaya ||

Padapāṭha

शीति॑के । शीति॑काऽवति । ह्लादि॑के । ह्लादि॑काऽवति ।
म॒ण्डू॒क्या॑ । सु । सम् । ग॒मः॒ । इ॒मम् । सु । अ॒ग्निम् । ह॒र्ष॒य॒ ॥

शीतिके । शीतिकाऽवति । ह्लादिके । ह्लादिकाऽवति ।
मण्डूक्या । सु । सम् । गमः । इमम् । सु । अग्निम् । हर्षय ॥

śī́tike ǀ śī́tikā-vati ǀ hlā́dike ǀ hlā́dikā-vati ǀ
maṇḍūkyā́ ǀ sú ǀ sám ǀ gamaḥ ǀ imám ǀ sú ǀ agním ǀ harṣaya ǁ

śītike ǀ śītikā-vati ǀ hlādike ǀ hlādikā-vati ǀ
maṇḍūkyā ǀ su ǀ sam ǀ gamaḥ ǀ imam ǀ su ǀ agnim ǀ harṣaya ǁ

References

Maṇḍala · Sūkta · Ṛk
10.016.14
Aṣṭaka · Adhyāya · Varga · Ṛk
7.6.22.04
Maṇḍala · Anuvāka · Ṛk
10.01.148
Devatā देवता
Agni
Ṛṣi ऋषि
Damana Yāmāyana
Chandas छन्दस्
Triṣṭubh, Anuṣṭubh
Svara स्वरः
गान्धारः

Text and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.

Ṛgveda 10.16.14

Interpretations

Sāyaṇa

द्वितीयेनुवाके त्रयोदशसूक्तानि तत्र त्वष्टादुहित्रइत्येतच्चतुर्दशर्चं प्रथमं सूक्तं यमपुत्रोदे- वश्रवानाम ऋषिः आदितोद्वादशः त्रिष्टुभः त्रयोदशीचतुर्दश्यावनुष्टुभौ यद्वा त्रयोदशी पुर- स्ताद्वृहती आदितोद्वयोः सरण्यूर्देवता पूषात्वेतइत्याद्याश्चतस्रः पूषदेवत्याः सरस्वतीं देवयन्तइत्याद्यास्तिस्रः सरस्वतीदेवताकाः आपोअस्मानित्याद्याः पंचर्चोब्देवताकाः तत्र द्रप्सश्चस्कंदेत्याद्यास्तिस्रः सोमदेवत्यावा । तथाचानुक्रान्त—त्वष्टादेवश्रवा द्वे सरण्यू देवते पौष्ण्यश्चतस्रः सारस्वत्यस्तिस्रः पंचाप्योद्रप्सस्तिस्रः सौम्योवांत्ये अनुष्टुभावुपान्त्यापुरस्ता- द्बृहतीवेति । गतः सूक्तविनियोगः । अत्रेतिहासमाचक्षते—त्वष्टृनामकस्य देवस्य सरण्यूस्त्रि शिराश्चेति स्त्रीपुंसात्मकमपत्यद्वयमभूत् ततस्त्वष्टा सरण्यूनामिकां पुत्रीं विवस्वते प्रायच्छ- त् ततस्तस्यां विवस्वतः सकाशात् यमयम्यौ विजज्ञाते ततः कदाचिदात्मसदृश्यादेवजनि- तायाः स्त्रियः समीपे तदपत्यद्वयं निधाय स्वयमाश्वं रूपं कृत्वा उत्तरान् कुरून् प्रति जगाम । अथ विवस्वानेतां स्त्रियं सरण्यूमिति मन्वानामरंसीत् तस्यां मनुर्नाम राज र्षिरजायत । ततोविवस्वानेषा सरण्यूर्न भवतीति विज्ञाय स्वयमप्यश्वोभूत्वा तामश्वरू- पिणीं प्रायासीत् ततः संक्रीडमानयोस्तयोः स्वभूतं रेतः पृथिव्यां पपात । अथ साग- र्भकामनया तत्पतितं रेतः आजघ्रौ ततः तस्याः सकाशात् नासत्योदस्रश्चेत्युभाश्विनाव- जायेतामिति ।