तपःस्वाध्यायनिरतं तपस्वी वाग्विदां वरम् । (१।१)

नारदं परिपप्रच्छ वाल्मीकिर् मुनिपुंगवम् ॥ (१।२)

को न्व् अस्मिन् साम्प्रतं लोके गुणवान् कश् च वीर्यवान् । (२।१)

धर्मज्ञश् च कृतज्ञश् च सत्यवाक्यो दृढव्रतः ॥ (२।२)

चारित्रेण च को युक्तः सर्वभूतेषु को हितः । (३।१)

विद्वान् कः कः समर्थश् च कश् चैकप्रियदर्शनः ॥ (३।२)

आत्मवान् को जितक्रोधो मतिमान् को ऽनसूयकः । (४।१)

कस्य बिभ्यति देवाश् च जातरोषस्य संयुगे ॥ (४।२)

एतद् इच्छाम्य् अहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे । (५।१)

महर्षे त्वं समर्थो ऽसि ज्ञातुम् एवंविधं नरम् ॥ (५।२)

श्रुत्वा चैतत् त्रिलोकज्ञो वाल्मीकेर् नारदो वचः । (६।१)

श्रूयताम् इति चामन्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (६।२)

बहवो दुर्लभाश् चैव ये त्वया कीर्तिता गुणाः । (७।१)

मुने वक्ष्याम्य् अहं बुद्ध्वा तैर् युक्तः श्रूयतां नरः ॥ (७।२)

इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रामो नाम जनैः श्रुतः । (८।१)

नियतात्मा महावीर्यो द्युतिमान् धृतिमान् वशी ॥ (८।२)

बुद्धिमान् नीतिमान् वाग्मी श्रीमाञ् शत्रुनिबर्हणः । (९।१)

विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवो महाहनुः ॥ (९।२)

महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुर् अरिंदमः । (१०।१)

आजानुबाहुः सुशिराः सुललाटः सुविक्रमः ॥ (१०।२)

समः समविभक्ताङ्गः स्निग्धवर्णः प्रतापवान् । (११।१)

पीनवक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवाञ् शुभलक्षणः ॥ (११।२)

धर्मज्ञः सत्यसंधश् च प्रजानां च हिते रतः । (१२।१)

यशस्वी ज्ञानसम्पन्नः शुचिर् वश्यः समाधिमान् ॥ (१२।२)

रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता । (१३।१)

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो धनुर्वेदे च निष्ठितः ॥ (१३।२)

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः स्मृतिमान् प्रतिभानवान् । (१४।१)

सर्वलोकप्रियः साधुर् अदीनात्मा विचक्षणः ॥ (१४।२)

सर्वदाभिगतः सद्भिः समुद्र इव सिन्धुभिः । (१५।१)

आर्यः सर्वसमश् चैव सदैकप्रियदर्शनः ॥ (१५।२)

स च सर्वगुणोपेतः कौसल्यानन्दवर्धनः । (१६।१)

समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवान् इव ॥ (१६।२)

विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत् प्रियदर्शनः । (१७।१)

कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ॥ (१७।२)

धनदेन समस् त्यागे सत्ये धर्म इवापरः । (१८।१)

तम् एवंगुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ॥ (१८।२)

ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर् युक्तं प्रियं दशरथः सुतम् । (१९।१)

यौवराज्येन संयोक्तुम् ऐच्छत् प्रीत्या महीपतिः ॥ (१९।२)

तस्याभिषेकसम्भारान् दृष्ट्वा भार्याथ कैकयी । (२०।१)

पूर्वं दत्तवरा देवी वरम् एनम् अयाचत । (२०।२)

विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ॥ (२०।३)

स सत्यवचनाद् राजा धर्मपाशेन संयतः । (२१।१)

विवासयामास सुतं रामं दशरथः प्रियम् ॥ (२१।२)

स जगाम वनं वीरः प्रतिज्ञाम् अनुपालयन् । (२२।१)

पितुर् वचननिर्देशात् कैकेय्याः प्रियकारणात् ॥ (२२।२)

तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणो ऽनुजगाम ह । (२३।१)

स्नेहाद् विनयसम्पन्नः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ (२३।२)

सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणाम् उत्तमा वधूः । (२४।१)

सीताप्य् अनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ॥ (२४।२)

पौरैर् अनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च । (२५।१)

शृङ्गवेरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् ॥ (२५।२)

ते वनेन वनं गत्वा नदीस् तीर्त्वा बहूदकाः । (२६।१)

चित्रकूटम् अनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ॥ (२६।२)

रम्यम् आवसथं कृत्वा रममाणा वने त्रयः । (२७।१)

देवगन्धर्वसंकाशास् तत्र ते न्यवसन् सुखम् ॥ (२७।२)

चित्रकूटं गते रामे पुत्रशोकातुरस् तदा । (२८।१)

राजा दशरथः स्वर्गं जगाम विलपन् सुतम् ॥ (२८।२)

मृते तु तस्मिन् भरतो वसिष्ठप्रमुखैर् द्विजैः । (२९।१)

नियुज्यमानो राज्याय नैच्छद् राज्यं महाबलः । (२९।२)

स जगाम वनं वीरो रामपादप्रसादकः ॥ (२९।३)

पादुके चास्य राज्याय न्यासं दत्त्वा पुनः पुनः । (३०।१)

निवर्तयामास ततो भरतं भरताग्रजः ॥ (३०।२)

स कामम् अनवाप्यैव रामपादाव् उपस्पृशन् । (३१।१)

नन्दिग्रामे ऽकरोद् राज्यं रामागमनकाङ्क्षया ॥ (३१।२)

रामस् तु पुनर् आलक्ष्य नागरस्य जनस्य च । (३२।१)

तत्रागमनम् एकाग्रे दण्डकान् प्रविवेश ह ॥ (३२।२)

विराधं राक्षसं हत्वा शरभङ्गं ददर्श ह । (३३।१)

सुतीक्ष्णं चाप्य् अगस्त्यं च अगस्त्यभ्रातरं तथा ॥ (३३।२)

अगस्त्यवचनाच् चैव जग्राहैन्द्रं शरासनम् । (३४।१)

खड्गं च परमप्रीतस् तूणी चाक्षयसायकौ ॥ (३४।२)

वसतस् तस्य रामस्य वने वनचरैः सह । (३५।१)

ऋषयो ऽभ्यागमन् सर्वे वधायासुररक्षसाम् ॥ (३५।२)

तेन तत्रैव वसता जनस्थाननिवासिनी । (३६।१)

विरूपिता शूर्पणखा राक्षसी कामरूपिणी ॥ (३६।२)

ततः शूर्पणखावाक्याद् उद्युक्तान् सर्वराक्षसान् । (३७।१)

खरं त्रिशिरसं चैव दूषणं चैव राक्षसम् ॥ (३७।२)

निजघान रणे रामस् तेषां चैव पदानुगान् । (३८।१)

रक्षसां निहतान्य् आसन् सहस्राणि चतुर्दश ॥ (३८।२)

ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः क्रोधमूर्छितः । (३९।१)

सहायं वरयामास मारीचं नाम राक्षसम् ॥ (३९।२)

वार्यमाणः सुबहुशो मारीचेन स रावणः । (४०।१)

न विरोधो बलवता क्षमो रावण तेन ते ॥ (४०।२)

अनादृत्य तु तद् वाक्यं रावणः कालचोदितः । (४१।१)

जगाम सहमरीचस् तस्याश्रमपदं तदा ॥ (४१।२)

तेन मायाविना दूरम् अपवाह्य नृपात्मजौ । (४२।१)

जहार भार्यां रामस्य गृध्रं हत्वा जटायुषम् ॥ (४२।२)

गृध्रं च निहतं दृष्ट्वा हृतां श्रुत्वा च मैथिलीम् । (४३।१)

राघवः शोकसंतप्तो विललापाकुलेन्द्रियः ॥ (४३।२)

ततस् तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् । (४४।१)

मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं संददर्श ह ॥ (४४।२)

कबन्धं नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् । (४५।१)

तं निहत्य महाबाहुर् ददाह स्वर्गतश् च सः ॥ (४५।२)

स चास्य कथयामास शबरीं धर्मचारिणीम् । (४६।१)

श्रमणीं धर्मनिपुणाम् अभिगच्छेति राघव । (४६।२)

सो ऽभ्यगच्छन् महातेजाः शबरीं शत्रुसूदनः ॥ (४६।३)

शबर्या पूजितः सम्यग् रामो दशरथात्मजः । (४७।१)

पम्पातीरे हनुमता संगतो वानरेण ह ॥ (४७।२)

हनुमद्वचनाच् चैव सुग्रीवेण समागतः । (४८।१)

सुग्रीवाय च तत् सर्वं शंसद् रामो महाबलः ॥ (४८।२)

ततो वानरराजेन वैरानुकथनं प्रति । (४९।१)

रामायावेदितं सर्वं प्रणयाद् दुःखितेन च । (४९।२)

वालिनश् च बलं तत्र कथयामास वानरः ॥ (४९।३)

प्रतिज्ञातं च रामेण तदा वालिवधं प्रति । (५०।१)

सुग्रीवः शङ्कितश् चासीन् नित्यं वीर्येण राघवे ॥ (५०।२)

राघवः प्रत्ययार्थं तु दुन्दुभेः कायम् उत्तमम् । (५१।१)

पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप सम्पूर्णं दशयोजनम् ॥ (५१।२)

बिभेद च पुनः सालान् सप्तैकेन महेषुणा । (५२।१)

गिरिं रसातलं चैव जनयन् प्रत्ययं तदा ॥ (५२।२)

ततः प्रीतमनास् तेन विश्वस्तः स महाकपिः । (५३।१)

किष्किन्धां रामसहितो जगाम च गुहां तदा ॥ (५३।२)

ततो ऽगर्जद्धरिवरः सुग्रीवो हेमपिङ्गलः । (५४।१)

तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वरः ॥ (५४।२)

ततः सुग्रीववचनाद्धत्वा वालिनम् आहवे । (५५।१)

सुग्रीवम् एव तद् राज्ये राघवः प्रत्यपादयत् ॥ (५५।२)

स च सर्वान् समानीय वानरान् वानरर्षभः । (५६।१)

दिशः प्रस्थापयामास दिदृक्षुर् जनकात्मजाम् ॥ (५६।२)

ततो गृध्रस्य वचनात् सम्पातेर् हनुमान् बली । (५७।१)

शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे लवणार्णवम् ॥ (५७।२)

तत्र लङ्कां समासाद्य पुरीं रावणपालिताम् । (५८।१)

ददर्श सीतां ध्यायन्तीम् अशोकवनिकां गताम् ॥ (५८।२)

निवेदयित्वाभिज्ञानं प्रवृत्तिं च निवेद्य च । (५९।१)

समाश्वास्य च वैदेहीं मर्दयामास तोरणम् ॥ (५९।२)

पञ्च सेनाग्रगान् हत्वा सप्त मन्त्रिसुतान् अपि । (६०।१)

शूरम् अक्षं च निष्पिष्य ग्रहणं समुपागमत् ॥ (६०।२)

अस्त्रेणोन्मुहम् आत्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद् वरात् । (६१।१)

मर्षयन् राक्षसान् वीरो यन्त्रिणस् तान् यदृच्छया ॥ (६१।२)

ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्काम् ऋते सीतां च मैथिलीम् । (६२।१)

रामाय प्रियम् आख्यातुं पुनर् आयान् महाकपिः ॥ (६२।२)

सो ऽभिगम्य महात्मानं कृत्वा रामं प्रदक्षिणम् । (६३।१)

न्यवेदयद् अमेयात्मा दृष्टा सीतेति तत्त्वतः ॥ (६३।२)

ततः सुग्रीवसहितो गत्वा तीरं महोदधेः । (६४।१)

समुद्रं क्षोभयामास शरैर् आदित्यसंनिभैः ॥ (६४।२)

दर्शयामास चात्मानं समुद्रः सरितां पतिः । (६५।१)

समुद्रवचनाच् चैव नलं सेतुम् अकारयत् ॥ (६५।२)

तेन गत्वा पुरीं लङ्कां हत्वा रावणम् आहवे । (६६।१)

अभ्यषिञ्चत् स लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ॥ (६६।२)

कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यं सचराचरम् । (६७।१)

सदेवर्षिगणं तुष्टं राघवस्य महात्मनः ॥ (६७।२)

तथा परमसंतुष्टैः पूजितः सर्वदैवतैः । (६८।१)

कृतकृत्यस् तदा रामो विज्वरः प्रमुमोद ह ॥ (६८।२)

देवताभ्यो वरान् प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् । (६९।१)

पुष्पकं तत् समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ॥ (६९।२)

नन्दिग्रामे जटां हित्वा भ्रातृभिः सहितो ऽनघः । (७०।१)

रामः सीताम् अनुप्राप्य राज्यं पुनर् अवाप्तवान् ॥ (७०।२)

प्रहृष्टमुदितो लोकस् तुष्टः पुष्टः सुधार्मिकः । (७१।१)

निरायमो अरोगश् च दुर्भिक्षभयवर्जितः ॥ (७१।२)

न पुत्रमरणं केचिद् द्रक्ष्यन्ति पुरुषाः क्वचित् । (७२।१)

नार्यश् चाविधवा नित्यं भविष्यन्ति पतिव्रताः ॥ (७२।२)

न वातजं भयं किंचिन् नाप्सु मज्जन्ति जन्तवः । (७३।१)

न चाग्रिजं भयं किंचिद् यथा कृतयुगे तथा ॥ (७३।२)

अश्वमेधशतैर् इष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकैः । (७४।१)

गवां कोट्ययुतं दत्त्वा विद्वद्भ्यो विधिपूर्वकम् ॥ (७४।२)

राजवंशाञ् शतगुणान् स्थापयिष्यति राघवः । (७५।१)

चातुर्वर्ण्यं च लोके ऽस्मिन् स्वे स्वे धर्मे नियोक्ष्यति ॥ (७५।२)

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । (७६।१)

रामो राज्यम् उपासित्वा ब्रह्मलोकं गमिष्यति ॥ (७६।२)

इदं पवित्रं पापघ्नं पुण्यं वेदैश् च संमितम् । (७७।१)

यः पठेद् रामचरितं सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (७७।२)

एतद् आख्यानम् आयुष्यं पठन् रामायणं नरः । (७८।१)

सपुत्रपौत्रः सगणः प्रेत्य स्वर्गे महीयते ॥ (७८।२)

पठन् द्विजो वागृषभत्वम् ईयात् स्यात् क्षत्रियो भूमिपतित्वम् ईयात् । (७९।१)

वणिग्जनः पण्यफलत्वम् ईयाज् जनश् च शूद्रो ऽपि महत्त्वम् ईयात् ॥ (७९।२)