रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 23

347 of 606 · 40 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तथा तासां वदन्तीनां परुषं दारुणं बहु । (१।१)

tathā tāsāṃ vadantīnāṃ paruṣaṃ dāruṇaṃ bahu |

1.2१.२

राक्षसीनाम् असौम्यानां रुरोद जनकात्मजा ॥ (१।२)

rākṣasīnām asaumyānāṃ ruroda janakātmajā ||

2.1२.१

एवम् उक्ता तु वैदेही राक्षसीभिर् मनस्विनी । (२।१)

evam uktā tu vaidehī rākṣasībhir manasvinī |

2.2२.२

उवाच परमत्रस्ता बाष्पगद्गदया गिरा ॥ (२।२)

uvāca paramatrastā bāṣpagadgadayā girā ||

3.1३.१

न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुम् अर्हति । (३।१)

na mānuṣī rākṣasasya bhāryā bhavitum arhati |

3.2३.२

कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः ॥ (३।२)

kāmaṃ khādata māṃ sarvā na kariṣyāmi vo vacaḥ ||

4.1४.१

सा राक्षसीमध्यगता सीता सुरसुतोपमा । (४।१)

sā rākṣasīmadhyagatā sītā surasutopamā |

4.2४.२

न शर्म लेभे दुःखार्ता रावणेन च तर्जिता ॥ (४।२)

na śarma lebhe duḥkhārtā rāvaṇena ca tarjitā ||

5.1५.१

वेपते स्माधिकं सीता विशन्तीवाङ्गम् आत्मनः । (५।१)

vepate smādhikaṃ sītā viśantīvāṅgam ātmanaḥ |

5.2५.२

वने यूथपरिभ्रष्टा मृगी कोकैर् इवार्दिता ॥ (५।२)

vane yūthaparibhraṣṭā mṛgī kokair ivārditā ||

6.1६.१

सा त्वशोकस्य विपुलां शाखाम् आलम्ब्य पुष्पिताम् । (६।१)

sā tvaśokasya vipulāṃ śākhām ālambya puṣpitām |

6.2६.२

चिन्तयामास शोकेन भर्तारं भग्नमानसा ॥ (६।२)

cintayāmāsa śokena bhartāraṃ bhagnamānasā ||

7.1७.१

सा स्नापयन्ती विपुलौ स्तनौ नेत्रजलस्रवैः । (७।१)

sā snāpayantī vipulau stanau netrajalasravaiḥ |

7.2७.२

चिन्तयन्ती न शोकस्य तदान्तम् अधिगच्छति ॥ (७।२)

cintayantī na śokasya tadāntam adhigacchati ||

8.1८.१

सा वेपमाना पतिता प्रवाते कदली यथा । (८।१)

sā vepamānā patitā pravāte kadalī yathā |

8.2८.२

राक्षसीनां भयत्रस्ता विवर्णवदनाभवत् ॥ (८।२)

rākṣasīnāṃ bhayatrastā vivarṇavadanābhavat ||

9.1९.१

तस्याः सा दीर्घविपुला वेपन्त्याः सीतया तदा । (९।१)

tasyāḥ sā dīrghavipulā vepantyāḥ sītayā tadā |

9.2९.२

ददृशे कम्पिनी वेणी व्यालीव परिसर्पती ॥ (९।२)

dadṛśe kampinī veṇī vyālīva parisarpatī ||

10.1१०.१

सा निःश्वसन्ती दुःखार्ता शोकोपहतचेतना । (१०।१)

sā niḥśvasantī duḥkhārtā śokopahatacetanā |

10.2१०.२

आर्ता व्यसृजद् अश्रूणि मैथिली विललाप ह ॥ (१०।२)

ārtā vyasṛjad aśrūṇi maithilī vilalāpa ha ||

11.1११.१

हा रामेति च दुःखार्ता पुनर् हा लक्ष्मणेति च । (११।१)

hā rāmeti ca duḥkhārtā punar hā lakṣmaṇeti ca |

11.2११.२

हा श्वश्रु मम कौसल्ये हा सुमित्रेति भाविनि ॥ (११।२)

hā śvaśru mama kausalye hā sumitreti bhāvini ||

12.1१२.१

लोकप्रवादः सत्यो ऽयं पण्डितैः समुदाहृतः । (१२।१)

lokapravādaḥ satyo 'yaṃ paṇḍitaiḥ samudāhṛtaḥ |

12.2१२.२

अकाले दुर्लभो मृत्युः स्त्रिया वा पुरुषस्य वा ॥ (१२।२)

akāle durlabho mṛtyuḥ striyā vā puruṣasya vā ||

13.1१३.१

यत्राहम् आभिः क्रूराभी राक्षसीभिर् इहार्दिता । (१३।१)

yatrāham ābhiḥ krūrābhī rākṣasībhir ihārditā |

13.2१३.२

जीवामि हीना रामेण मुहूर्तम् अपि दुःखिता ॥ (१३।२)

jīvāmi hīnā rāmeṇa muhūrtam api duḥkhitā ||

14.1१४.१

एषाल्पपुण्या कृपणा विनशिष्याम्यनाथवत् । (१४।१)

eṣālpapuṇyā kṛpaṇā vinaśiṣyāmyanāthavat |

14.2१४.२

समुद्रमध्ये नौः पूर्णा वायुवेगैर् इवाहता ॥ (१४।२)

samudramadhye nauḥ pūrṇā vāyuvegair ivāhatā ||

15.1१५.१

भर्तारं तम् अपश्यन्ती राक्षसीवशम् आगता । (१५।१)

bhartāraṃ tam apaśyantī rākṣasīvaśam āgatā |

15.2१५.२

सीदामि खलु शोकेन कूलं तोयहतं यथा ॥ (१५।२)

sīdāmi khalu śokena kūlaṃ toyahataṃ yathā ||

16.1१६.१

तं पद्मदलपत्राक्षं सिंहविक्रान्तगामिनम् । (१६।१)

taṃ padmadalapatrākṣaṃ siṃhavikrāntagāminam |

16.2१६.२

धन्याः पश्यन्ति मे नाथं कृतज्ञं प्रियवादिनम् ॥ (१६।२)

dhanyāḥ paśyanti me nāthaṃ kṛtajñaṃ priyavādinam ||

17.1१७.१

सर्वथा तेन हीनाया रामेण विदितात्मना । (१७।१)

sarvathā tena hīnāyā rāmeṇa viditātmanā |

17.2१७.२

तीक्ष्णं विषम् इवास्वाद्य दुर्लभं मम जीवितम् ॥ (१७।२)

tīkṣṇaṃ viṣam ivāsvādya durlabhaṃ mama jīvitam ||

18.1१८.१

कीदृशं तु मया पापं पुरा देहान्तरे कृतम् । (१८।१)

kīdṛśaṃ tu mayā pāpaṃ purā dehāntare kṛtam |

18.2१८.२

येनेदं प्राप्यते दुःखं मया घोरं सुदारुणम् ॥ (१८।२)

yenedaṃ prāpyate duḥkhaṃ mayā ghoraṃ sudāruṇam ||

19.1१९.१

जीवितं त्यक्तुम् इच्छामि शोकेन महता वृता । (१९।१)

jīvitaṃ tyaktum icchāmi śokena mahatā vṛtā |

19.2१९.२

राक्षसीभिश्च रक्षन्त्या रामो नासाद्यते मया ॥ (१९।२)

rākṣasībhiśca rakṣantyā rāmo nāsādyate mayā ||

20.1२०.१

धिग् अस्तु खलु मानुष्यं धिग् अस्तु परवश्यताम् । (२०।१)

dhig astu khalu mānuṣyaṃ dhig astu paravaśyatām |

20.2२०.२

न शक्यं यत् परित्यक्तुम् आत्मच्छन्देन जीवितम् ॥ (२०।२)

na śakyaṃ yat parityaktum ātmacchandena jīvitam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 23

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit