Rām, 5, 23
Select a line for its word-by-word analysis.
कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः ॥ (३।२)
kāmaṃ khādata māṃ sarvā na kariṣyāmi vo vacaḥ ||
वेपते स्माधिकं सीता विशन्तीवाङ्गम् आत्मनः । (५।१)
vepate smādhikaṃ sītā viśantīvāṅgam ātmanaḥ |
सा त्वशोकस्य विपुलां शाखाम् आलम्ब्य पुष्पिताम् । (६।१)
sā tvaśokasya vipulāṃ śākhām ālambya puṣpitām |
सा स्नापयन्ती विपुलौ स्तनौ नेत्रजलस्रवैः । (७।१)
sā snāpayantī vipulau stanau netrajalasravaiḥ |
तस्याः सा दीर्घविपुला वेपन्त्याः सीतया तदा । (९।१)
tasyāḥ sā dīrghavipulā vepantyāḥ sītayā tadā |
हा रामेति च दुःखार्ता पुनर् हा लक्ष्मणेति च । (११।१)
hā rāmeti ca duḥkhārtā punar hā lakṣmaṇeti ca |
हा श्वश्रु मम कौसल्ये हा सुमित्रेति भाविनि ॥ (११।२)
hā śvaśru mama kausalye hā sumitreti bhāvini ||
लोकप्रवादः सत्यो ऽयं पण्डितैः समुदाहृतः । (१२।१)
lokapravādaḥ satyo 'yaṃ paṇḍitaiḥ samudāhṛtaḥ |
अकाले दुर्लभो मृत्युः स्त्रिया वा पुरुषस्य वा ॥ (१२।२)
akāle durlabho mṛtyuḥ striyā vā puruṣasya vā ||
यत्राहम् आभिः क्रूराभी राक्षसीभिर् इहार्दिता । (१३।१)
yatrāham ābhiḥ krūrābhī rākṣasībhir ihārditā |
समुद्रमध्ये नौः पूर्णा वायुवेगैर् इवाहता ॥ (१४।२)
samudramadhye nauḥ pūrṇā vāyuvegair ivāhatā ||
तं पद्मदलपत्राक्षं सिंहविक्रान्तगामिनम् । (१६।१)
taṃ padmadalapatrākṣaṃ siṃhavikrāntagāminam |
धन्याः पश्यन्ति मे नाथं कृतज्ञं प्रियवादिनम् ॥ (१६।२)
dhanyāḥ paśyanti me nāthaṃ kṛtajñaṃ priyavādinam ||
तीक्ष्णं विषम् इवास्वाद्य दुर्लभं मम जीवितम् ॥ (१७।२)
tīkṣṇaṃ viṣam ivāsvādya durlabhaṃ mama jīvitam ||
कीदृशं तु मया पापं पुरा देहान्तरे कृतम् । (१८।१)
kīdṛśaṃ tu mayā pāpaṃ purā dehāntare kṛtam |
येनेदं प्राप्यते दुःखं मया घोरं सुदारुणम् ॥ (१८।२)
yenedaṃ prāpyate duḥkhaṃ mayā ghoraṃ sudāruṇam ||
जीवितं त्यक्तुम् इच्छामि शोकेन महता वृता । (१९।१)
jīvitaṃ tyaktum icchāmi śokena mahatā vṛtā |
राक्षसीभिश्च रक्षन्त्या रामो नासाद्यते मया ॥ (१९।२)
rākṣasībhiśca rakṣantyā rāmo nāsādyate mayā ||
धिग् अस्तु खलु मानुष्यं धिग् अस्तु परवश्यताम् । (२०।१)
dhig astu khalu mānuṣyaṃ dhig astu paravaśyatām |
न शक्यं यत् परित्यक्तुम् आत्मच्छन्देन जीवितम् ॥ (२०।२)
na śakyaṃ yat parityaktum ātmacchandena jīvitam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.