Rām, 2, 84
Select a line for its word-by-word analysis.
भरद्वाजाश्रमं दृष्ट्वा क्रोशाद् एव नरर्षभः । (१।१)
bharadvājāśramaṃ dṛṣṭvā krośād eva nararṣabhaḥ |
बलं सर्वम् अवस्थाप्य जगाम सह मन्त्रिभिः ॥ (१।२)
balaṃ sarvam avasthāpya jagāma saha mantribhiḥ ||
पद्भ्याम् एव हि धर्मज्ञो न्यस्तशस्त्रपरिच्छदः । (२।१)
padbhyām eva hi dharmajño nyastaśastraparicchadaḥ |
मन्त्रिणस् तान् अवस्थाप्य जगामानु पुरोहितम् ॥ (३।२)
mantriṇas tān avasthāpya jagāmānu purohitam ||
संचचालासनात् तूर्णं शिष्यान् अर्घ्यम् इति ब्रुवन् ॥ (४।२)
saṃcacālāsanāt tūrṇaṃ śiṣyān arghyam iti bruvan ||
ताभ्याम् अर्घ्यं च पाद्यं च दत्त्वा पश्चात् फलानि च । (६।१)
tābhyām arghyaṃ ca pādyaṃ ca dattvā paścāt phalāni ca |
आनुपूर्व्याच् च धर्मज्ञः पप्रच्छ कुशलं कुले ॥ (६।२)
ānupūrvyāc ca dharmajñaḥ papraccha kuśalaṃ kule ||
अयोध्यायां बले कोशे मित्रेष्व् अपि च मन्त्रिषु । (७।१)
ayodhyāyāṃ bale kośe mitreṣv api ca mantriṣu |
वसिष्ठो भरतश् चैनं पप्रच्छतुर् अनामयम् । (८।१)
vasiṣṭho bharataś cainaṃ papracchatur anāmayam |
शरीरे ऽग्निषु वृक्षेषु शिष्येषु मृगपक्षिषु ॥ (८।२)
śarīre 'gniṣu vṛkṣeṣu śiṣyeṣu mṛgapakṣiṣu ||
किम् इहागमने कार्यं तव राज्यं प्रशासतः । (१०।१)
kim ihāgamane kāryaṃ tava rājyaṃ praśāsataḥ |
एतद् आचक्ष्व मे सर्वं न हि मे शुध्यते मनः ॥ (१०।२)
etad ācakṣva me sarvaṃ na hi me śudhyate manaḥ ||
सुषुवे यममित्रघ्नं कौसल्यानन्दवर्धनम् । (११।१)
suṣuve yamamitraghnaṃ kausalyānandavardhanam |
भ्रात्रा सह सभार्यो यश् चिरं प्रव्राजितो वनम् ॥ (११।२)
bhrātrā saha sabhāryo yaś ciraṃ pravrājito vanam ||
नियुक्तः स्त्रीनियुक्तेन पित्रा यो ऽसौ महायशाः । (१२।१)
niyuktaḥ strīniyuktena pitrā yo 'sau mahāyaśāḥ |
कच्चिन् न तस्यापापस्य पापं कर्तुम् इहेच्छसि । (१३।१)
kaccin na tasyāpāpasya pāpaṃ kartum ihecchasi |
अकण्टकं भोक्तुमना राज्यं तस्यानुजस्य च ॥ (१३।२)
akaṇṭakaṃ bhoktumanā rājyaṃ tasyānujasya ca ||
एवम् उक्तो भरद्वाजं भरतः प्रत्युवाच ह । (१४।१)
evam ukto bharadvājaṃ bharataḥ pratyuvāca ha |
हतो ऽस्मि यदि माम् एवं भगवान् अपि मन्यते । (१५।१)
hato 'smi yadi mām evaṃ bhagavān api manyate |
मत्तो न दोषम् आशङ्केर् नैवं माम् अनुशाधि हि ॥ (१५।२)
matto na doṣam āśaṅker naivaṃ mām anuśādhi hi ||
न चैतद् इष्टं माता मे यद् अवोचन् मदन्तरे । (१६।१)
na caitad iṣṭaṃ mātā me yad avocan madantare |
अहं तु तं नरव्याघ्रम् उपयातः प्रसादकः । (१७।१)
ahaṃ tu taṃ naravyāghram upayātaḥ prasādakaḥ |
प्रतिनेतुम् अयोध्यां च पादौ तस्याभिवन्दितुम् ॥ (१७।२)
pratinetum ayodhyāṃ ca pādau tasyābhivanditum ||
त्वं माम् एवं गतं मत्वा प्रसादं कर्तुम् अर्हसि । (१८।१)
tvaṃ mām evaṃ gataṃ matvā prasādaṃ kartum arhasi |
शंस मे भगवन् रामः क्व सम्प्रति महीपतिः ॥ (१८।२)
śaṃsa me bhagavan rāmaḥ kva samprati mahīpatiḥ ||
त्वय्य् एतत् पुरुषव्याघ्र युक्तं राघववंशजे । (१९।२)
tvayy etat puruṣavyāghra yuktaṃ rāghavavaṃśaje |
गुरुवृत्तिर् दमश् चैव साधूनां चानुयायिता ॥ (१९।३)
guruvṛttir damaś caiva sādhūnāṃ cānuyāyitā ||
जाने चैतन् मनःस्थं ते दृढीकरणम् अस्त्व् इति । (२०।१)
jāne caitan manaḥsthaṃ te dṛḍhīkaraṇam astv iti |
अपृच्छं त्वां तवात्यर्थं कीर्तिं समभिवर्धयन् ॥ (२०।२)
apṛcchaṃ tvāṃ tavātyarthaṃ kīrtiṃ samabhivardhayan ||
श्वस् तु गन्तासि तं देशं वसाद्य सह मन्त्रिभिः । (२१।२)
śvas tu gantāsi taṃ deśaṃ vasādya saha mantribhiḥ |
एतं मे कुरु सुप्राज्ञ कामं कामार्थकोविद ॥ (२१।३)
etaṃ me kuru suprājña kāmaṃ kāmārthakovida ||
ततस् तथेत्य् एवम् उदारदर्शनः प्रतीतरूपो भरतो ऽब्रवीद् वचः । (२२।१)
tatas tathety evam udāradarśanaḥ pratītarūpo bharato 'bravīd vacaḥ |
चकार बुद्धिं च तदा महाश्रमे निशानिवासाय नराधिपात्मजः ॥ (२२।२)
cakāra buddhiṃ ca tadā mahāśrame niśānivāsāya narādhipātmajaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.