Rām, 3, 68
Select a line for its word-by-word analysis.
लक्ष्मणस् तु महोल्काभिर् ज्वलिताभिः समन्ततः । (२।१)
lakṣmaṇas tu maholkābhir jvalitābhiḥ samantataḥ |
स विधूय चिताम् आशु विधूमो ऽग्निर् इवोत्थितः । (४।१)
sa vidhūya citām āśu vidhūmo 'gnir ivotthitaḥ |
विमाने भास्वरे तिष्ठन् हंसयुक्ते यशस्करे । (६।१)
vimāne bhāsvare tiṣṭhan haṃsayukte yaśaskare |
सो ऽन्तरिक्षगतो रामं कबन्धो वाक्यम् अब्रवीत् । (७।१)
so 'ntarikṣagato rāmaṃ kabandho vākyam abravīt |
शृणु राघव तत्त्वेन यथा सीमाम् अवाप्स्यसि ॥ (७।२)
śṛṇu rāghava tattvena yathā sīmām avāpsyasi ||
राम षड् युक्तयो लोके याभिः सर्वं विमृश्यते । (८।१)
rāma ṣaḍ yuktayo loke yābhiḥ sarvaṃ vimṛśyate |
यत् कृते व्यसनं प्राप्तं त्वया दारप्रधर्षणम् ॥ (९।२)
yat kṛte vyasanaṃ prāptaṃ tvayā dārapradharṣaṇam ||
तद् अवश्यं त्वया कार्यः स सुहृत् सुहृदां वर । (१०।१)
tad avaśyaṃ tvayā kāryaḥ sa suhṛt suhṛdāṃ vara |
अकृत्वा न हि ते सिद्धिम् अहं पश्यामि चिन्तयन् ॥ (१०।२)
akṛtvā na hi te siddhim ahaṃ paśyāmi cintayan ||
श्रूयतां राम वक्ष्यामि सुग्रीवो नाम वानरः । (११।१)
śrūyatāṃ rāma vakṣyāmi sugrīvo nāma vānaraḥ |
भ्रात्रा निरस्तः क्रुद्धेन वालिना शक्रसूनुना ॥ (११।२)
bhrātrā nirastaḥ kruddhena vālinā śakrasūnunā ||
निवसत्य् आत्मवान् वीरश् चतुर्भिः सह वानरैः ॥ (१२।२)
nivasaty ātmavān vīraś caturbhiḥ saha vānaraiḥ ||
वयस्यं तं कुरु क्षिप्रम् इतो गत्वाद्य राघव । (१३।१)
vayasyaṃ taṃ kuru kṣipram ito gatvādya rāghava |
न च ते सो ऽवमन्तव्यः सुग्रीवो वानराधिपः । (१४।१)
na ca te so 'vamantavyaḥ sugrīvo vānarādhipaḥ |
कृतज्ञः कामरूपी च सहायार्थी च वीर्यवान् ॥ (१४।२)
kṛtajñaḥ kāmarūpī ca sahāyārthī ca vīryavān ||
शक्तौ ह्य् अद्य युवां कर्तुं कार्यं तस्य चिकीर्षितम् । (१५।१)
śaktau hy adya yuvāṃ kartuṃ kāryaṃ tasya cikīrṣitam |
कृतार्थो वाकृतार्थो वा कृत्यं तव करिष्यति ॥ (१५।२)
kṛtārtho vākṛtārtho vā kṛtyaṃ tava kariṣyati ||
स ऋक्षरजसः पुत्रः पम्पाम् अटति शङ्कितः । (१६।१)
sa ṛkṣarajasaḥ putraḥ pampām aṭati śaṅkitaḥ |
भास्करस्यौरसः पुत्रो वालिना कृतकिल्बिषः ॥ (१६।२)
bhāskarasyaurasaḥ putro vālinā kṛtakilbiṣaḥ ||
संनिधायायुधं क्षिप्रम् ऋष्यमूकालयं कपिम् । (१७।१)
saṃnidhāyāyudhaṃ kṣipram ṛṣyamūkālayaṃ kapim |
स हि स्थानानि सर्वाणि कार्त्स्न्येन कपिकुञ्जरः । (१८।१)
sa hi sthānāni sarvāṇi kārtsnyena kapikuñjaraḥ |
नरमांसाशिनां लोके नैपुण्याद् अधिगच्छति ॥ (१८।२)
naramāṃsāśināṃ loke naipuṇyād adhigacchati ||
न तस्याविदितं लोके किंचिद् अस्ति हि राघव । (१९।१)
na tasyāviditaṃ loke kiṃcid asti hi rāghava |
यावत् सूर्यः प्रतपति सहस्रांशुर् अरिंदम ॥ (१९।२)
yāvat sūryaḥ pratapati sahasrāṃśur ariṃdama ||
स नदीर् विपुलाञ् शैलान् गिरिदुर्गाणि कन्दरान् । (२०।१)
sa nadīr vipulāñ śailān giridurgāṇi kandarān |
अन्विष्य वानरैः सार्धं पत्नीं ते ऽधिगमिष्यति ॥ (२०।२)
anviṣya vānaraiḥ sārdhaṃ patnīṃ te 'dhigamiṣyati ||
दिशो विचेतुं तां सीतां त्वद्वियोगेन शोचतीम् ॥ (२१।२)
diśo vicetuṃ tāṃ sītāṃ tvadviyogena śocatīm ||
स मेरुशृङ्गाग्रगताम् अनिन्दितां प्रविश्य पातालतले ऽपि वाश्रिताम् । (२२।१)
sa meruśṛṅgāgragatām aninditāṃ praviśya pātālatale 'pi vāśritām |
प्लवंगमानां प्रवरस् तव प्रियां निहत्य रक्षांसि पुनः प्रदास्यति ॥ (२२।२)
plavaṃgamānāṃ pravaras tava priyāṃ nihatya rakṣāṃsi punaḥ pradāsyati ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.