रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 45

121 of 606 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तं जाग्रतम् अदम्भेन भ्रातुर् अर्थाय लक्ष्मणम् । (१।१)

taṃ jāgratam adambhena bhrātur arthāya lakṣmaṇam |

1.2१.२

गुहः संतापसंतप्तो राघवं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

guhaḥ saṃtāpasaṃtapto rāghavaṃ vākyam abravīt ||

2.1२.१

इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थम् उपकल्पिता । (२।१)

iyaṃ tāta sukhā śayyā tvadartham upakalpitā |

2.2२.२

प्रत्याश्वसिहि साध्व् अस्यां राजपुत्र यथासुखम् ॥ (२।२)

pratyāśvasihi sādhv asyāṃ rājaputra yathāsukham ||

3.1३.१

उचितो ऽयं जनः सर्वः क्लेशानां त्वं सुखोचितः । (३।१)

ucito 'yaṃ janaḥ sarvaḥ kleśānāṃ tvaṃ sukhocitaḥ |

3.2३.२

गुप्त्यर्थं जागरिष्यामः काकुत्स्थस्य वयं निशाम् ॥ (३।२)

guptyarthaṃ jāgariṣyāmaḥ kākutsthasya vayaṃ niśām ||

4.1४.१

न हि रामात् प्रियतरो ममास्ति भुवि कश्चन । (४।१)

na hi rāmāt priyataro mamāsti bhuvi kaścana |

4.2४.२

ब्रवीम्य् एतद् अहं सत्यं सत्येनैव च ते शपे ॥ (४।२)

bravīmy etad ahaṃ satyaṃ satyenaiva ca te śape ||

5.1५.१

अस्य प्रसादाद् आशंसे लोके ऽस्मिन् सुमहद् यशः । (५।१)

asya prasādād āśaṃse loke 'smin sumahad yaśaḥ |

5.2५.२

धर्मावाप्तिं च विपुलाम् अर्थावाप्तिं च केवलाम् ॥ (५।२)

dharmāvāptiṃ ca vipulām arthāvāptiṃ ca kevalām ||

6.1६.१

सो ऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया । (६।१)

so 'haṃ priyasakhaṃ rāmaṃ śayānaṃ saha sītayā |

6.2६.२

रक्षिष्यामि धनुष्पाणिः सर्वतो ज्ञातिभिः सह ॥ (६।२)

rakṣiṣyāmi dhanuṣpāṇiḥ sarvato jñātibhiḥ saha ||

7.1७.१

न हि मे ऽविदितं किंचिद् वने ऽस्मिंश् चरतः सदा । (७।१)

na hi me 'viditaṃ kiṃcid vane 'smiṃś carataḥ sadā |

7.2७.२

चतुरङ्गं ह्य् अपि बलं सुमहत् प्रसहेमहि ॥ (७।२)

caturaṅgaṃ hy api balaṃ sumahat prasahemahi ||

8.1८.१

लक्ष्मणस् तं तदोवाच रक्ष्यमाणास् त्वयानघ । (८।१)

lakṣmaṇas taṃ tadovāca rakṣyamāṇās tvayānagha |

8.2८.२

नात्र भीता वयं सर्वे धर्मम् एवानुपश्यता ॥ (८।२)

nātra bhītā vayaṃ sarve dharmam evānupaśyatā ||

9.1९.१

कथं दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया । (९।१)

kathaṃ dāśarathau bhūmau śayāne saha sītayā |

9.2९.२

शक्या निद्रा मया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा ॥ (९।२)

śakyā nidrā mayā labdhuṃ jīvitaṃ vā sukhāni vā ||

10.1१०.१

यो न देवासुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुं युधि । (१०।१)

yo na devāsuraiḥ sarvaiḥ śakyaḥ prasahituṃ yudhi |

10.2१०.२

तं पश्य सुखसंविष्टं तृणेषु सह सीतया ॥ (१०।२)

taṃ paśya sukhasaṃviṣṭaṃ tṛṇeṣu saha sītayā ||

11.1११.१

यो मन्त्रतपसा लब्धो विविधैश् च परिश्रमैः । (११।१)

yo mantratapasā labdho vividhaiś ca pariśramaiḥ |

11.2११.२

एको दशरथस्यैष पुत्रः सदृशलक्षणः ॥ (११।२)

eko daśarathasyaiṣa putraḥ sadṛśalakṣaṇaḥ ||

12.1१२.१

अस्मिन् प्रव्रजितो राजा न चिरं वर्तयिष्यति । (१२।१)

asmin pravrajito rājā na ciraṃ vartayiṣyati |

12.2१२.२

विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रम् एव भविष्यति ॥ (१२।२)

vidhavā medinī nūnaṃ kṣipram eva bhaviṣyati ||

13.1१३.१

विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः । (१३।१)

vinadya sumahānādaṃ śrameṇoparatāḥ striyaḥ |

13.2१३.२

निर्घोषोपरतं तात मन्ये राजनिवेशनम् ॥ (१३।२)

nirghoṣoparataṃ tāta manye rājaniveśanam ||

14.1१४.१

कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम । (१४।१)

kausalyā caiva rājā ca tathaiva jananī mama |

14.2१४.२

नाशंसे यदि जीवन्ति सर्वे ते शर्वरीम् इमाम् ॥ (१४।२)

nāśaṃse yadi jīvanti sarve te śarvarīm imām ||

15.1१५.१

जीवेद् अपि हि मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया । (१५।१)

jīved api hi me mātā śatrughnasyānvavekṣayā |

15.2१५.२

तद् दुःखं यत् तु कौसल्या वीरसूर् विनशिष्यति ॥ (१५।२)

tad duḥkhaṃ yat tu kausalyā vīrasūr vinaśiṣyati ||

16.1१६.१

अनुरक्तजनाकीर्णा सुखालोकप्रियावहा । (१६।१)

anuraktajanākīrṇā sukhālokapriyāvahā |

16.2१६.२

राजव्यसनसंसृष्टा सा पुरी विनशिष्यति ॥ (१६।२)

rājavyasanasaṃsṛṣṭā sā purī vinaśiṣyati ||

17.1१७.१

अतिक्रान्तम् अतिक्रान्तम् अनवाप्य मनोरथम् । (१७।१)

atikrāntam atikrāntam anavāpya manoratham |

17.2१७.२

राज्ये रामम् अनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति ॥ (१७।२)

rājye rāmam anikṣipya pitā me vinaśiṣyati ||

18.1१८.१

सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन् काले ह्य् उपस्थिते । (१८।१)

siddhārthāḥ pitaraṃ vṛttaṃ tasmin kāle hy upasthite |

18.2१८.२

प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम् ॥ (१८।२)

pretakāryeṣu sarveṣu saṃskariṣyanti bhūmipam ||

19.1१९.१

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम् । (१९।१)

ramyacatvarasaṃsthānāṃ suvibhaktamahāpathām |

19.2१९.२

हर्म्यप्रासादसम्पन्नां गणिकावरशोभिताम् ॥ (१९।२)

harmyaprāsādasampannāṃ gaṇikāvaraśobhitām ||

20.1२०.१

रथाश्वगजसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम् । (२०।१)

rathāśvagajasambādhāṃ tūryanādavināditām |

20.2२०.२

सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम् ॥ (२०।२)

sarvakalyāṇasampūrṇāṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulām ||

21.1२१.१

आरामोद्यानसम्पन्नां समाजोत्सवशालिनीम् । (२१।१)

ārāmodyānasampannāṃ samājotsavaśālinīm |

21.2२१.२

सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर् मम ॥ (२१।२)

sukhitā vicariṣyanti rājadhānīṃ pitur mama ||

22.1२२.१

अपि सत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयम् । (२२।१)

api satyapratijñena sārdhaṃ kuśalinā vayam |

22.2२२.२

निवृत्ते वनवासे ऽस्मिन्न् अयोध्यां प्रविशेमहि ॥ (२२।२)

nivṛtte vanavāse 'sminn ayodhyāṃ praviśemahi ||

23.1२३.१

परिदेवयमानस्य दुःखार्तस्य महात्मनः । (२३।१)

paridevayamānasya duḥkhārtasya mahātmanaḥ |

23.2२३.२

तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी सात्यवर्तत ॥ (२३।२)

tiṣṭhato rājaputrasya śarvarī sātyavartata ||

24.1२४.१

तथा हि सत्यं ब्रुवति प्रजाहिते नरेन्द्रपुत्रे गुरुसौहृदाद् गुहः । (२४।१)

tathā hi satyaṃ bruvati prajāhite narendraputre gurusauhṛdād guhaḥ |

24.2२४.२

मुमोच बाष्पं व्यसनाभिपीडितो ज्वरातुरो नाग इव व्यथातुरः ॥ (२४।२)

mumoca bāṣpaṃ vyasanābhipīḍito jvarāturo nāga iva vyathāturaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 45

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit