Rām, 1, 48
Select a line for its word-by-word analysis.
अब्रवीत् त्रस्तवदनः सर्षिसंघान् सचारणान् ॥ (१।२)
abravīt trastavadanaḥ sarṣisaṃghān sacāraṇān ||
क्रोधम् उत्पाद्य हि मया सुरकार्यम् इदं कृतम् ॥ (२।२)
krodham utpādya hi mayā surakāryam idaṃ kṛtam ||
अफलो ऽस्मि कृतस् तेन क्रोधात् सा च निराकृता । (३।१)
aphalo 'smi kṛtas tena krodhāt sā ca nirākṛtā |
तन् मां सुरवराः सर्वे सर्षिसंघाः सचारणाः । (४।१)
tan māṃ suravarāḥ sarve sarṣisaṃghāḥ sacāraṇāḥ |
शतक्रतोर् वचः श्रुत्वा देवाः साग्निपुरोगमाः । (५।१)
śatakrator vacaḥ śrutvā devāḥ sāgnipurogamāḥ |
पितृदेवान् उपेत्याहुः सह सर्वैर् मरुद्गणैः ॥ (५।२)
pitṛdevān upetyāhuḥ saha sarvair marudgaṇaiḥ ||
अफलस् तु कृतो मेषः परां तुष्टिं प्रदास्यति । (७।१)
aphalas tu kṛto meṣaḥ parāṃ tuṣṭiṃ pradāsyati |
भवतां हर्षणार्थाय ये च दास्यन्ति मानवाः ॥ (७।२)
bhavatāṃ harṣaṇārthāya ye ca dāsyanti mānavāḥ ||
अग्नेस् तु वचनं श्रुत्वा पितृदेवाः समागताः । (८।१)
agnes tu vacanaṃ śrutvā pitṛdevāḥ samāgatāḥ |
अफलान् भुञ्जते मेषान् फलैस् तेषाम् अयोजयन् ॥ (९।२)
aphalān bhuñjate meṣān phalais teṣām ayojayan ||
इन्द्रस् तु मेषवृषणस् तदा प्रभृति राघव । (१०।१)
indras tu meṣavṛṣaṇas tadā prabhṛti rāghava |
विश्वामित्रवचः श्रुत्वा राघवः सहलक्ष्मणः । (१२।१)
viśvāmitravacaḥ śrutvā rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ |
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य आश्रमं प्रविवेश ह ॥ (१२।२)
viśvāmitraṃ puraskṛtya āśramaṃ praviveśa ha ||
लोकैर् अपि समागम्य दुर्निरीक्ष्यां सुरासुरैः ॥ (१३।२)
lokair api samāgamya durnirīkṣyāṃ surāsuraiḥ ||
प्रयत्नान् निर्मितां धात्रा दिव्यां मायामयीम् इव । (१४।१)
prayatnān nirmitāṃ dhātrā divyāṃ māyāmayīm iva |
धूमेनाभिपरीताङ्गीं पूर्णचन्द्रप्रभाम् इव ॥ (१४।२)
dhūmenābhiparītāṅgīṃ pūrṇacandraprabhām iva ||
सतुषारावृतां साभ्रां पूर्णचन्द्रप्रभाम् इव । (१५।१)
satuṣārāvṛtāṃ sābhrāṃ pūrṇacandraprabhām iva |
मध्ये ऽम्भसो दुराधर्षां दीप्तां सूर्यप्रभाम् इव ॥ (१५।२)
madhye 'mbhaso durādharṣāṃ dīptāṃ sūryaprabhām iva ||
सा हि गौतमवाक्येन दुर्निरीक्ष्या बभूव ह । (१६।१)
sā hi gautamavākyena durnirīkṣyā babhūva ha |
त्रयाणाम् अपि लोकानां यावद् रामस्य दर्शनम् ॥ (१६।२)
trayāṇām api lokānāṃ yāvad rāmasya darśanam ||
राघवौ तु ततस् तस्याः पादौ जगृहतुस् तदा । (१७।१)
rāghavau tu tatas tasyāḥ pādau jagṛhatus tadā |
स्मरन्ती गौतमवचः प्रतिजग्राह सा च तौ ॥ (१७।२)
smarantī gautamavacaḥ pratijagrāha sā ca tau ||
पाद्यम् अर्घ्यं तथातिथ्यं चकार सुसमाहिता । (१८।१)
pādyam arghyaṃ tathātithyaṃ cakāra susamāhitā |
प्रतिजग्राह काकुत्स्थो विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ (१८।२)
pratijagrāha kākutstho vidhidṛṣṭena karmaṇā ||
पुष्पवृष्टिर् महत्य् आसीद् देवदुन्दुभिनिस्वनैः । (१९।१)
puṣpavṛṣṭir mahaty āsīd devadundubhinisvanaiḥ |
गन्धर्वाप्सरसां चापि महान् आसीत् समागमः ॥ (१९।२)
gandharvāpsarasāṃ cāpi mahān āsīt samāgamaḥ ||
साधु साध्व् इति देवास् ताम् अहल्यां समपूजयन् । (२०।१)
sādhu sādhv iti devās tām ahalyāṃ samapūjayan |
रामं सम्पूज्य विधिवत् तपस् तेपे महातपाः ॥ (२१।२)
rāmaṃ sampūjya vidhivat tapas tepe mahātapāḥ ||
सकाशाद् विधिवत् प्राप्य जगाम मिथिलां ततः ॥ (२२।२)
sakāśād vidhivat prāpya jagāma mithilāṃ tataḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.