Rām, 7, 73
Select a line for its word-by-word analysis.
ऋषेर् वचनम् आज्ञाय रामः संध्याम् उपासितुम् । (१।१)
ṛṣer vacanam ājñāya rāmaḥ saṃdhyām upāsitum |
उपाक्रामत् सरः पुण्यम् अप्सरोभिर् निषेवितम् ॥ (१।२)
upākrāmat saraḥ puṇyam apsarobhir niṣevitam ||
तत्रोदकम् उपस्पृश्य संध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् । (२।१)
tatrodakam upaspṛśya saṃdhyām anvāsya paścimām |
आश्रमं प्राविशद् रामः कुम्भयोनेर् महात्मनः ॥ (२।२)
āśramaṃ prāviśad rāmaḥ kumbhayoner mahātmanaḥ ||
स भुक्तवान्नरश्रेष्ठस्तद् अन्नम् अमृतोपमम् । (४।१)
sa bhuktavānnaraśreṣṭhastad annam amṛtopamam |
प्रीतश्च परितुष्टश्च तां रात्रिं समुपावसत् ॥ (४।२)
prītaśca parituṣṭaśca tāṃ rātriṃ samupāvasat ||
प्रभाते काल्यम् उत्थाय कृत्वाह्निकम् अरिंदमः । (५।१)
prabhāte kālyam utthāya kṛtvāhnikam ariṃdamaḥ |
अभिवाद्याब्रवीद् रामो महर्षिं कुम्भसंभवम् । (६।१)
abhivādyābravīd rāmo maharṣiṃ kumbhasaṃbhavam |
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि माम् अनुज्ञातुम् अर्हसि ॥ (६।२)
āpṛcche tvāṃ gamiṣyāmi mām anujñātum arhasi ||
धन्यो ऽस्म्यनुगृहीतो ऽस्मि दर्शनेन महात्मनः । (७।१)
dhanyo 'smyanugṛhīto 'smi darśanena mahātmanaḥ |
द्रष्टुं चैवागमिष्यामि पावनार्थम् इहात्मनः ॥ (७।२)
draṣṭuṃ caivāgamiṣyāmi pāvanārtham ihātmanaḥ ||
तथा वदति काकुत्स्थे वाक्यम् अद्भुतदर्शनम् । (८।१)
tathā vadati kākutsthe vākyam adbhutadarśanam |
अत्यद्भुतम् इदं वाक्यं तव राम शुभाक्षरम् । (९।१)
atyadbhutam idaṃ vākyaṃ tava rāma śubhākṣaram |
मुहूर्तम् अपि राम त्वां ये नु पश्यन्ति केचन । (१०।१)
muhūrtam api rāma tvāṃ ye nu paśyanti kecana |
पाविताः स्वर्गभूतास्ते पूज्यन्ते दिवि दैवतैः ॥ (१०।२)
pāvitāḥ svargabhūtāste pūjyante divi daivataiḥ ||
ये च त्वां घोरचक्षुर्भिर् ईक्षन्ते प्राणिनो भुवि । (११।१)
ye ca tvāṃ ghoracakṣurbhir īkṣante prāṇino bhuvi |
गच्छ चारिष्टम् अव्यग्रः पन्थानम् अकुतोभयम् । (१२।१)
gaccha cāriṣṭam avyagraḥ panthānam akutobhayam |
प्रशाधि राज्यं धर्मेण गतिर् हि जगतो भवान् ॥ (१२।२)
praśādhi rājyaṃ dharmeṇa gatir hi jagato bhavān ||
एवम् उक्तस्तु मुनिना प्राञ्जलिः प्रग्रहो नृपः । (१३।१)
evam uktastu muninā prāñjaliḥ pragraho nṛpaḥ |
अभ्यवादयत प्राज्ञस्तम् ऋषिं पुण्यशीलिनम् ॥ (१३।२)
abhyavādayata prājñastam ṛṣiṃ puṇyaśīlinam ||
अभिवाद्य मुनिश्रेष्ठं तांश्च सर्वांस्तपोधनान् । (१४।१)
abhivādya muniśreṣṭhaṃ tāṃśca sarvāṃstapodhanān |
अध्यारोहत् तद् अव्यग्रः पुष्पकं हेमभूषितम् ॥ (१४।२)
adhyārohat tad avyagraḥ puṣpakaṃ hemabhūṣitam ||
तं प्रयान्तं मुनिगणा आशीर्वादैः समन्ततः । (१५।१)
taṃ prayāntaṃ munigaṇā āśīrvādaiḥ samantataḥ |
स्वस्थः स ददृशे रामः पुष्पके हेमभूषिते । (१६।१)
svasthaḥ sa dadṛśe rāmaḥ puṣpake hemabhūṣite |
ततो ऽर्धदिवसे प्राप्ते पूज्यमानस्ततस्ततः । (१७।१)
tato 'rdhadivase prāpte pūjyamānastatastataḥ |
अयोध्यां प्राप्य काकुत्स्थो विमानाद् अवरोहत ॥ (१७।२)
ayodhyāṃ prāpya kākutstho vimānād avarohata ||
कक्ष्यान्तरविनिक्षिप्तं द्वाःस्थं रामो ऽब्रवीद् वचः ॥ (१८।२)
kakṣyāntaravinikṣiptaṃ dvāḥsthaṃ rāmo 'bravīd vacaḥ ||
लक्ष्मणं भरतं चैव गत्वा तौ लघुविक्रमौ । (१९।१)
lakṣmaṇaṃ bharataṃ caiva gatvā tau laghuvikramau |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.