रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 32

356 of 606 · 79 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनूमान् हरियूथपः । (१।१)

tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanūmān hariyūthapaḥ |

1.2१.२

दुःखाद् दुःखाभिभूतायाः सान्त्वम् उत्तरम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

duḥkhād duḥkhābhibhūtāyāḥ sāntvam uttaram abravīt ||

2.1२.१

अहं रामस्य संदेशाद् देवि दूतस्तवागतः । (२।१)

ahaṃ rāmasya saṃdeśād devi dūtastavāgataḥ |

2.2२.२

वैदेहि कुशली रामस्त्वां च कौशलम् अब्रवीत् ॥ (२।२)

vaidehi kuśalī rāmastvāṃ ca kauśalam abravīt ||

3.1३.१

यो ब्राह्मम् अस्त्रं वेदांश्च वेद वेदविदां वरः । (३।१)

yo brāhmam astraṃ vedāṃśca veda vedavidāṃ varaḥ |

3.2३.२

स त्वां दाशरथी रामो देवि कौशलम् अब्रवीत् ॥ (३।२)

sa tvāṃ dāśarathī rāmo devi kauśalam abravīt ||

4.1४.१

लक्ष्मणश्च महातेजा भर्तुस्ते ऽनुचरः प्रियः । (४।१)

lakṣmaṇaśca mahātejā bhartuste 'nucaraḥ priyaḥ |

4.2४.२

कृतवाञ् शोकसंतप्तः शिरसा ते ऽभिवादनम् ॥ (४।२)

kṛtavāñ śokasaṃtaptaḥ śirasā te 'bhivādanam ||

5.1५.१

सा तयोः कुशलं देवी निशम्य नरसिंहयोः । (५।१)

sā tayoḥ kuśalaṃ devī niśamya narasiṃhayoḥ |

5.2५.२

प्रीतिसंहृष्टसर्वाङ्गी हनूमन्तम् अथाब्रवीत् ॥ (५।२)

prītisaṃhṛṣṭasarvāṅgī hanūmantam athābravīt ||

6.1६.१

कल्याणी बत गाथेयं लौकिकी प्रतिभाति मे । (६।१)

kalyāṇī bata gātheyaṃ laukikī pratibhāti me |

6.2६.२

एहि जीवन्तमानन्दो नरं वर्षशताद् अपि ॥ (६।२)

ehi jīvantamānando naraṃ varṣaśatād api ||

7.1७.१

तयोः समागमे तस्मिन् प्रीतिर् उत्पादिताद्भुता । (७।१)

tayoḥ samāgame tasmin prītir utpāditādbhutā |

7.2७.२

परस्परेण चालापं विश्वस्तौ तौ प्रचक्रतुः ॥ (७।२)

paraspareṇa cālāpaṃ viśvastau tau pracakratuḥ ||

8.1८.१

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनूमान् हरियूथपः । (८।१)

tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanūmān hariyūthapaḥ |

8.2८.२

सीतायाः शोकदीनायाः समीपम् उपचक्रमे ॥ (८।२)

sītāyāḥ śokadīnāyāḥ samīpam upacakrame ||

9.1९.१

यथा यथा समीपं स हनूमान् उपसर्पति । (९।१)

yathā yathā samīpaṃ sa hanūmān upasarpati |

9.2९.२

तथा तथा रावणं सा तं सीता परिशङ्कते ॥ (९।२)

tathā tathā rāvaṇaṃ sā taṃ sītā pariśaṅkate ||

10.1१०.१

अहो धिग् धिक् कृतम् इदं कथितं हि यद् अस्य मे । (१०।१)

aho dhig dhik kṛtam idaṃ kathitaṃ hi yad asya me |

10.2१०.२

रूपान्तरम् उपागम्य स एवायं हि रावणः ॥ (१०।२)

rūpāntaram upāgamya sa evāyaṃ hi rāvaṇaḥ ||

11.1११.१

ताम् अशोकस्य शाखां सा विमुक्त्वा शोककर्शिता । (११।१)

tām aśokasya śākhāṃ sā vimuktvā śokakarśitā |

11.2११.२

तस्याम् एवानवद्याङ्गी धरण्यां समुपाविशत् ॥ (११।२)

tasyām evānavadyāṅgī dharaṇyāṃ samupāviśat ||

12.1१२.१

अवन्दत महाबाहुस्ततस्तां जनकात्मजाम् । (१२।१)

avandata mahābāhustatastāṃ janakātmajām |

12.2१२.२

सा चैनं भयवित्रस्ता भूयो नैवाभ्युदैक्षत ॥ (१२।२)

sā cainaṃ bhayavitrastā bhūyo naivābhyudaikṣata ||

13.1१३.१

तं दृष्ट्वा वन्दमानं तु सीता शशिनिभानना । (१३।१)

taṃ dṛṣṭvā vandamānaṃ tu sītā śaśinibhānanā |

13.2१३.२

अब्रवीद् दीर्घम् उच्छ्वस्य वानरं मधुरस्वरा ॥ (१३।२)

abravīd dīrgham ucchvasya vānaraṃ madhurasvarā ||

14.1१४.१

मायां प्रविष्टो मायावी यदि त्वं रावणः स्वयम् । (१४।१)

māyāṃ praviṣṭo māyāvī yadi tvaṃ rāvaṇaḥ svayam |

14.2१४.२

उत्पादयसि मे भूयः संतापं तन्न शोभनम् ॥ (१४।२)

utpādayasi me bhūyaḥ saṃtāpaṃ tanna śobhanam ||

15.1१५.१

स्वं परित्यज्य रूपं यः परिव्राजकरूपधृत् । (१५।१)

svaṃ parityajya rūpaṃ yaḥ parivrājakarūpadhṛt |

15.2१५.२

जनस्थाने मया दृष्टस्त्वं स एवासि रावणः ॥ (१५।२)

janasthāne mayā dṛṣṭastvaṃ sa evāsi rāvaṇaḥ ||

16.1१६.१

उपवासकृशां दीनां कामरूप निशाचर । (१६।१)

upavāsakṛśāṃ dīnāṃ kāmarūpa niśācara |

16.2१६.२

संतापयसि मां भूयः संतापं तन्न शोभनम् ॥ (१६।२)

saṃtāpayasi māṃ bhūyaḥ saṃtāpaṃ tanna śobhanam ||

17.1१७.१

यदि रामस्य दूतस्त्वम् आगतो भद्रम् अस्तु ते । (१७।१)

yadi rāmasya dūtastvam āgato bhadram astu te |

17.2१७.२

पृच्छामि त्वां हरिश्रेष्ठ प्रिया रामकथा हि मे ॥ (१७।२)

pṛcchāmi tvāṃ hariśreṣṭha priyā rāmakathā hi me ||

18.1१८.१

गुणान् रामस्य कथय प्रियस्य मम वानर । (१८।१)

guṇān rāmasya kathaya priyasya mama vānara |

18.2१८.२

चित्तं हरसि मे सौम्य नदीकूलं यथा रयः ॥ (१८।२)

cittaṃ harasi me saumya nadīkūlaṃ yathā rayaḥ ||

19.1१९.१

अहो स्वप्नस्य सुखता याहम् एवं चिराहृता । (१९।१)

aho svapnasya sukhatā yāham evaṃ cirāhṛtā |

19.2१९.२

प्रेषितं नाम पश्यामि राघवेण वनौकसम् ॥ (१९।२)

preṣitaṃ nāma paśyāmi rāghaveṇa vanaukasam ||

20.1२०.१

स्वप्ने ऽपि यद्यहं वीरं राघवं सहलक्ष्मणम् । (२०।१)

svapne 'pi yadyahaṃ vīraṃ rāghavaṃ sahalakṣmaṇam |

20.2२०.२

पश्येयं नावसीदेयं स्वप्नो ऽपि मम मत्सरी ॥ (२०।२)

paśyeyaṃ nāvasīdeyaṃ svapno 'pi mama matsarī ||

21.1२१.१

नाहं स्वप्नम् इमं मन्ये स्वप्ने दृष्ट्वा हि वानरम् । (२१।१)

nāhaṃ svapnam imaṃ manye svapne dṛṣṭvā hi vānaram |

21.2२१.२

न शक्यो ऽभ्युदयः प्राप्तुं प्राप्तश्चाभ्युदयो मम ॥ (२१।२)

na śakyo 'bhyudayaḥ prāptuṃ prāptaścābhyudayo mama ||

22.1२२.१

किं नु स्याच्चित्तमोहो ऽयं भवेद् वातगतिस्त्वियम् । (२२।१)

kiṃ nu syāccittamoho 'yaṃ bhaved vātagatistviyam |

22.2२२.२

उन्मादजो विकारो वा स्याद् इयं मृगतृष्णिका ॥ (२२।२)

unmādajo vikāro vā syād iyaṃ mṛgatṛṣṇikā ||

23.1२३.१

अथ वा नायम् उन्मादो मोहो ऽप्युन्मादलक्ष्मणः । (२३।१)

atha vā nāyam unmādo moho 'pyunmādalakṣmaṇaḥ |

23.2२३.२

संबुध्ये चाहम् आत्मानम् इमं चापि वनौकसम् ॥ (२३।२)

saṃbudhye cāham ātmānam imaṃ cāpi vanaukasam ||

24.1२४.१

इत्येवं बहुधा सीता सम्प्रधार्य बलाबलम् । (२४।१)

ityevaṃ bahudhā sītā sampradhārya balābalam |

24.2२४.२

रक्षसां कामरूपत्वान्मेने तं राक्षसाधिपम् ॥ (२४।२)

rakṣasāṃ kāmarūpatvānmene taṃ rākṣasādhipam ||

25.1२५.१

एतां बुद्धिं तदा कृत्वा सीता सा तनुमध्यमा । (२५।१)

etāṃ buddhiṃ tadā kṛtvā sītā sā tanumadhyamā |

25.2२५.२

न प्रतिव्याजहाराथ वानरं जनकात्मजा ॥ (२५।२)

na prativyājahārātha vānaraṃ janakātmajā ||

26.1२६.१

सीतायाश्चिन्तितं बुद्ध्वा हनूमान्मारुतात्मजः । (२६।१)

sītāyāścintitaṃ buddhvā hanūmānmārutātmajaḥ |

26.2२६.२

श्रोत्रानुकूलैर् वचनैस्तदा तां संप्रहर्षयत् ॥ (२६।२)

śrotrānukūlair vacanaistadā tāṃ saṃpraharṣayat ||

27.1२७.१

आदित्य इव तेजस्वी लोककान्तः शशी यथा । (२७।१)

āditya iva tejasvī lokakāntaḥ śaśī yathā |

27.2२७.२

राजा सर्वस्य लोकस्य देवो वैश्रवणो यथा ॥ (२७।२)

rājā sarvasya lokasya devo vaiśravaṇo yathā ||

28.1२८.१

विक्रमेणोपपन्नश्च यथा विष्णुर् महायशाः । (२८।१)

vikrameṇopapannaśca yathā viṣṇur mahāyaśāḥ |

28.2२८.२

सत्यवादी मधुरवाग् देवो वाचस्पतिर् यथा ॥ (२८।२)

satyavādī madhuravāg devo vācaspatir yathā ||

29.1२९.१

रूपवान् सुभगः श्रीमान् कन्दर्प इव मूर्तिमान् । (२९।१)

rūpavān subhagaḥ śrīmān kandarpa iva mūrtimān |

29.2२९.२

स्थानक्रोधप्रहर्ता च श्रेष्ठो लोके महारथः । (२९।२)

sthānakrodhaprahartā ca śreṣṭho loke mahārathaḥ |

29.3२९.३

बाहुच्छायाम् अवष्टब्धो यस्य लोको महात्मनः ॥ (२९।३)

bāhucchāyām avaṣṭabdho yasya loko mahātmanaḥ ||

30.1३०.१

अपकृष्याश्रमपदान्मृगरूपेण राघवम् । (३०।१)

apakṛṣyāśramapadānmṛgarūpeṇa rāghavam |

30.2३०.२

शून्ये येनापनीतासि तस्य द्रक्ष्यसि यत् फलम् ॥ (३०।२)

śūnye yenāpanītāsi tasya drakṣyasi yat phalam ||

31.1३१.१

नचिराद् रावणं संख्ये यो वधिष्यति वीर्यवान् । (३१।१)

nacirād rāvaṇaṃ saṃkhye yo vadhiṣyati vīryavān |

31.2३१.२

रोषप्रमुक्तैर् इषुभिर् ज्वलद्भिर् इव पावकैः ॥ (३१।२)

roṣapramuktair iṣubhir jvaladbhir iva pāvakaiḥ ||

32.1३२.१

तेनाहं प्रेषितो दूतस्त्वत्सकाशम् इहागतः । (३२।१)

tenāhaṃ preṣito dūtastvatsakāśam ihāgataḥ |

32.2३२.२

त्वद्वियोगेन दुःखार्तः स त्वां कौशलम् अब्रवीत् ॥ (३२।२)

tvadviyogena duḥkhārtaḥ sa tvāṃ kauśalam abravīt ||

33.1३३.१

लक्ष्मणश्च महातेजाः सुमित्रानन्दवर्धनः । (३३।१)

lakṣmaṇaśca mahātejāḥ sumitrānandavardhanaḥ |

33.2३३.२

अभिवाद्य महाबाहुः सो ऽपि कौशलम् अब्रवीत् ॥ (३३।२)

abhivādya mahābāhuḥ so 'pi kauśalam abravīt ||

34.1३४.१

रामस्य च सखा देवि सुग्रीवो नाम वानरः । (३४।१)

rāmasya ca sakhā devi sugrīvo nāma vānaraḥ |

34.2३४.२

राजा वानरमुख्यानां स त्वां कौशलम् अब्रवीत् ॥ (३४।२)

rājā vānaramukhyānāṃ sa tvāṃ kauśalam abravīt ||

35.1३५.१

नित्यं स्मरति रामस्त्वां ससुग्रीवः सलक्ष्मणः । (३५।१)

nityaṃ smarati rāmastvāṃ sasugrīvaḥ salakṣmaṇaḥ |

35.2३५.२

दिष्ट्या जीवसि वैदेहि राक्षसीवशम् आगता ॥ (३५।२)

diṣṭyā jīvasi vaidehi rākṣasīvaśam āgatā ||

36.1३६.१

नचिराद् द्रक्ष्यसे रामं लक्ष्मणं च महारथम् । (३६।१)

nacirād drakṣyase rāmaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahāratham |

36.2३६.२

मध्ये वानरकोटीनां सुग्रीवं चामितौजसम् ॥ (३६।२)

madhye vānarakoṭīnāṃ sugrīvaṃ cāmitaujasam ||

37.1३७.१

अहं सुग्रीवसचिवो हनूमान्नाम वानरः । (३७।१)

ahaṃ sugrīvasacivo hanūmānnāma vānaraḥ |

37.2३७.२

प्रविष्टो नगरीं लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम् ॥ (३७।२)

praviṣṭo nagarīṃ laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim ||

38.1३८.१

कृत्वा मूर्ध्नि पदन्यासं रावणस्य दुरात्मनः । (३८।१)

kṛtvā mūrdhni padanyāsaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ |

38.2३८.२

त्वां द्रष्टुम् उपयातो ऽहं समाश्रित्य पराक्रमम् ॥ (३८।२)

tvāṃ draṣṭum upayāto 'haṃ samāśritya parākramam ||

39.1३९.१

नाहम् अस्मि तथा देवि यथा माम् अवगच्छसि । (३९।१)

nāham asmi tathā devi yathā mām avagacchasi |

39.2३९.२

विशङ्का त्यज्यताम् एषा श्रद्धत्स्व वदतो मम ॥ (३९।२)

viśaṅkā tyajyatām eṣā śraddhatsva vadato mama ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 32

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit