रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 4

262 of 606 · 53 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः प्रहृष्टो हनुमान् कृत्यवान् इति तद् वचः । (१।१)

tataḥ prahṛṣṭo hanumān kṛtyavān iti tad vacaḥ |

1.2१.२

श्रुत्वा मधुरसम्भाषं सुग्रीवं मनसा गतः ॥ (१।२)

śrutvā madhurasambhāṣaṃ sugrīvaṃ manasā gataḥ ||

2.1२.१

भव्यो राज्यागमस् तस्य सुग्रीवस्य महात्मनः । (२।१)

bhavyo rājyāgamas tasya sugrīvasya mahātmanaḥ |

2.2२.२

यद् अयं कृत्यवान् प्राप्तः कृत्यं चैतद् उपागतम् ॥ (२।२)

yad ayaṃ kṛtyavān prāptaḥ kṛtyaṃ caitad upāgatam ||

3.1३.१

ततः परमसंहृष्टो हनुमान् प्लवगर्षभः । (३।१)

tataḥ paramasaṃhṛṣṭo hanumān plavagarṣabhaḥ |

3.2३.२

प्रत्युवाच ततो वाक्यं रामं वाक्यविशारदः ॥ (३।२)

pratyuvāca tato vākyaṃ rāmaṃ vākyaviśāradaḥ ||

4.1४.१

किमर्थं त्वं वनं घोरं पम्पाकाननमण्डितम् । (४।१)

kimarthaṃ tvaṃ vanaṃ ghoraṃ pampākānanamaṇḍitam |

4.2४.२

आगतः सानुजो दुर्गं नानाव्यालमृगायुतम् ॥ (४।२)

āgataḥ sānujo durgaṃ nānāvyālamṛgāyutam ||

5.1५.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणो रामचोदितः । (५।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā lakṣmaṇo rāmacoditaḥ |

5.2५.२

आचचक्षे महात्मानं रामं दशरथात्मजम् ॥ (५।२)

ācacakṣe mahātmānaṃ rāmaṃ daśarathātmajam ||

6.1६.१

राजा दशरथो नाम द्युतिमान् धर्मवत्सलः । (६।१)

rājā daśaratho nāma dyutimān dharmavatsalaḥ |

6.2६.२

तस्यायं पूर्वजः पुत्रो रामो नाम जनैः श्रुतः ॥ (६।२)

tasyāyaṃ pūrvajaḥ putro rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ ||

7.1७.१

शरण्यः सर्वभूतानां पितुर् निर्देशपारगः । (७।१)

śaraṇyaḥ sarvabhūtānāṃ pitur nirdeśapāragaḥ |

7.2७.२

वीरो दशरथस्यायं पुत्राणां गुणवत्तरः ॥ (७।२)

vīro daśarathasyāyaṃ putrāṇāṃ guṇavattaraḥ ||

8.1८.१

राज्याद् भ्रष्टो वने वस्तुं मया सार्धम् इहागतः । (८।१)

rājyād bhraṣṭo vane vastuṃ mayā sārdham ihāgataḥ |

8.2८.२

भार्यया च महातेजाः सीतयानुगतो वशी । (८।२)

bhāryayā ca mahātejāḥ sītayānugato vaśī |

8.3८.३

दिनक्षये महातेजाः प्रभयेव दिवाकरः ॥ (८।३)

dinakṣaye mahātejāḥ prabhayeva divākaraḥ ||

9.1९.१

अहम् अस्यावरो भ्राता गुणैर् दास्यम् उपागतः । (९।१)

aham asyāvaro bhrātā guṇair dāsyam upāgataḥ |

9.2९.२

कृतज्ञस्य बहुज्ञस्य लक्ष्मणो नाम नामतः ॥ (९।२)

kṛtajñasya bahujñasya lakṣmaṇo nāma nāmataḥ ||

10.1१०.१

सुखार्हस्य महार्हस्य सर्वभूतहितात्मनः । (१०।१)

sukhārhasya mahārhasya sarvabhūtahitātmanaḥ |

10.2१०.२

ऐश्वर्येण विहीनस्य वनवासाश्रितस्य च ॥ (१०।२)

aiśvaryeṇa vihīnasya vanavāsāśritasya ca ||

11.1११.१

रक्षसापहृता भार्या रहिते कामरूपिणा । (११।१)

rakṣasāpahṛtā bhāryā rahite kāmarūpiṇā |

11.2११.२

तच् च न ज्ञायते रक्षः पत्नी येनास्य सा हृता ॥ (११।२)

tac ca na jñāyate rakṣaḥ patnī yenāsya sā hṛtā ||

12.1१२.१

दनुर् नाम श्रियः पुत्रः शापाद् राक्षसतां गतः । (१२।१)

danur nāma śriyaḥ putraḥ śāpād rākṣasatāṃ gataḥ |

12.2१२.२

आख्यातस् तेन सुग्रीवः समर्थो वानराधिपः ॥ (१२।२)

ākhyātas tena sugrīvaḥ samartho vānarādhipaḥ ||

13.1१३.१

स ज्ञास्यति महावीर्यस् तव भार्यापहारिणम् । (१३।१)

sa jñāsyati mahāvīryas tava bhāryāpahāriṇam |

13.2१३.२

एवम् उक्त्वा दनुः स्वर्गं भ्राजमानो गतः सुखम् ॥ (१३।२)

evam uktvā danuḥ svargaṃ bhrājamāno gataḥ sukham ||

14.1१४.१

एतत् ते सर्वम् आख्यातं याथातथ्येन पृच्छतः । (१४।१)

etat te sarvam ākhyātaṃ yāthātathyena pṛcchataḥ |

14.2१४.२

अहं चैव हि रामश् च सुग्रीवं शरणं गतौ ॥ (१४।२)

ahaṃ caiva hi rāmaś ca sugrīvaṃ śaraṇaṃ gatau ||

15.1१५.१

एष दत्त्वा च वित्तानि प्राप्य चानुत्तमं यशः । (१५।१)

eṣa dattvā ca vittāni prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ |

15.2१५.२

लोकनाथः पुरा भूत्वा सुग्रीवं नाथम् इच्छति ॥ (१५।२)

lokanāthaḥ purā bhūtvā sugrīvaṃ nātham icchati ||

16.1१६.१

शोकाभिभूते रामे तु शोकार्ते शरणं गते । (१६।१)

śokābhibhūte rāme tu śokārte śaraṇaṃ gate |

16.2१६.२

कर्तुम् अर्हति सुग्रीवः प्रसादं सह यूथपैः ॥ (१६।२)

kartum arhati sugrīvaḥ prasādaṃ saha yūthapaiḥ ||

17.1१७.१

एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं करुणं साश्रुपातनम् । (१७।१)

evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ karuṇaṃ sāśrupātanam |

17.2१७.२

हनुमान् प्रत्युवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ (१७।२)

hanumān pratyuvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ ||

18.1१८.१

ईदृशा बुद्धिसम्पन्ना जितक्रोधा जितेन्द्रियाः । (१८।१)

īdṛśā buddhisampannā jitakrodhā jitendriyāḥ |

18.2१८.२

द्रष्टव्या वानरेन्द्रेण दिष्ट्या दर्शनम् आगताः ॥ (१८।२)

draṣṭavyā vānarendreṇa diṣṭyā darśanam āgatāḥ ||

19.1१९.१

स हि राज्याच् च विभ्रष्टः कृतवैरश् च वालिना । (१९।१)

sa hi rājyāc ca vibhraṣṭaḥ kṛtavairaś ca vālinā |

19.2१९.२

हृतदारो वने त्रस्तो भ्रात्रा विनिकृतो भृशम् ॥ (१९।२)

hṛtadāro vane trasto bhrātrā vinikṛto bhṛśam ||

20.1२०.१

करिष्यति स साहाय्यं युवयोर् भास्करात्मजः । (२०।१)

kariṣyati sa sāhāyyaṃ yuvayor bhāskarātmajaḥ |

20.2२०.२

सुग्रीवः सह चास्माभिः सीतायाः परिमार्गणे ॥ (२०।२)

sugrīvaḥ saha cāsmābhiḥ sītāyāḥ parimārgaṇe ||

21.1२१.१

इत्य् एवम् उक्त्वा हनुमाञ् श्लक्ष्णं मधुरया गिरा । (२१।१)

ity evam uktvā hanumāñ ślakṣṇaṃ madhurayā girā |

21.2२१.२

बभाषे सो ऽभिगच्छामः सुग्रीवम् इति राघवम् ॥ (२१।२)

babhāṣe so 'bhigacchāmaḥ sugrīvam iti rāghavam ||

22.1२२.१

एवं ब्रुवाणं धर्मात्मा हनूमन्तं स लक्ष्मणः । (२२।१)

evaṃ bruvāṇaṃ dharmātmā hanūmantaṃ sa lakṣmaṇaḥ |

22.2२२.२

प्रतिपूज्य यथान्यायम् इदं प्रोवाच राघवम् ॥ (२२।२)

pratipūjya yathānyāyam idaṃ provāca rāghavam ||

23.1२३.१

कपिः कथयते हृष्टो यथायं मारुतात्मजः । (२३।१)

kapiḥ kathayate hṛṣṭo yathāyaṃ mārutātmajaḥ |

23.2२३.२

कृत्यवान् सो ऽपि सम्प्राप्तः कृतकृत्यो ऽसि राघव ॥ (२३।२)

kṛtyavān so 'pi samprāptaḥ kṛtakṛtyo 'si rāghava ||

24.1२४.१

प्रसन्नमुखवर्णश् च व्यक्तं हृष्टश् च भाषते । (२४।१)

prasannamukhavarṇaś ca vyaktaṃ hṛṣṭaś ca bhāṣate |

24.2२४.२

नानृतं वक्ष्यते वीरो हनुमान् मारुतात्मजः ॥ (२४।२)

nānṛtaṃ vakṣyate vīro hanumān mārutātmajaḥ ||

25.1२५.१

ततः स तु महाप्राज्ञो हनूमान् मारुतात्मजः । (२५।१)

tataḥ sa tu mahāprājño hanūmān mārutātmajaḥ |

25.2२५.२

जगामादाय तौ वीरौ हरिराजाय राघवौ ॥ (२५।२)

jagāmādāya tau vīrau harirājāya rāghavau ||

26.1२६.१

स तु विपुलयशाः कपिप्रवीरः पवनसुतः कृतकृत्यवत् प्रहृष्टः । (२६।१)

sa tu vipulayaśāḥ kapipravīraḥ pavanasutaḥ kṛtakṛtyavat prahṛṣṭaḥ |

26.2२६.२

गिरिवरम् उरुविक्रमः प्रयातः स शुभमतिः सह रामलक्ष्मणाभ्याम् ॥ (२६।२)

girivaram uruvikramaḥ prayātaḥ sa śubhamatiḥ saha rāmalakṣmaṇābhyām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit