स तदा वालिनं हत्वा सुग्रीवम् अभिषिच्य च । (१।१)

वसन् माल्यवतः पृष्ठे रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

अयं स कालः सम्प्राप्तः समयो ऽद्य जलागमः । (२।१)

संपश्य त्वं नभो मेघैः संवृतं गिरिसंनिभैः ॥ (२।२)

नवमासधृतं गर्भं भास्करस्य गभस्तिभिः । (३।१)

पीत्वा रसं समुद्राणां द्यौः प्रसूते रसायनम् ॥ (३।२)

शक्यम् अम्बरम् आरुह्य मेघसोपानपङ्क्तिभिः । (४।१)

कुटजार्जुनमालाभिर् अलंकर्तुं दिवाकरम् ॥ (४।२)

संध्यारागोत्थितैस् ताम्रैर् अन्तेष्व् अधिकपाण्डुरैः । (५।१)

स्निग्धैर् अभ्रपटच्छदैर् बद्धव्रणम् इवाम्बरम् ॥ (५।२)

मन्दमारुतनिःश्वासं संध्याचन्दनरञ्जितम् । (६।१)

आपाण्डुजलदं भाति कामातुरम् इवाम्बरम् ॥ (६।२)

एषा धर्मपरिक्लिष्टा नववारिपरिप्लुता । (७।१)

सीतेव शोकसंतप्ता मही बाष्पं विमुञ्चति ॥ (७।२)

मेघोदरविनिर्मुक्ताः कह्लारसुखशीतलाः । (८।१)

शक्यम् अञ्जलिभिः पातुं वाताः केतकीगन्धिनः ॥ (८।२)

एष फुल्लार्जुनः शैलः केतकैर् अधिवासितः । (९।१)

सुग्रीव इव शान्तारिर् धाराभिर् अभिषिच्यते ॥ (९।२)

मेघकृष्णाजिनधरा धारायज्ञोपवीतिनः । (१०।१)

मारुतापूरितगुहाः प्राधीता इव पर्वताः ॥ (१०।२)

कशाभिर् इव हैमीभिर् विद्युद्भिर् इव ताडितम् । (११।१)

अन्तःस्तनितनिर्घोषं सवेदनम् इवाम्बरम् ॥ (११।२)

नीलमेघाश्रिता विद्युत् स्फुरन्ती प्रतिभाति मे । (१२।१)

स्फुरन्ती रावणस्याङ्के वैदेहीव तपस्विनी ॥ (१२।२)

इमास् ता मन्मथवतां हिताः प्रतिहता दिशः । (१३।१)

अनुलिप्ता इव घनैर् नष्टग्रहनिशाकराः ॥ (१३।२)

क्वचिद् बाष्पाभिसंरुद्धान् वर्षागमसमुत्सुकान् । (१४।१)

कुटजान् पश्य सौमित्रे पुष्पितान् गिरिसानुषु । (१४।२)

मम शोकाभिभूतस्य कामसंदीपनान् स्थितान् ॥ (१४।३)

रजः प्रशान्तं सहिमो ऽद्य वायुर् निदाघदोषप्रसराः प्रशान्ताः । (१५।१)

स्थिता हि यात्रा वसुधाधिपानां प्रवासिनो यान्ति नराः स्वदेशान् ॥ (१५।२)

सम्प्रस्थिता मानसवासलुब्धाः प्रियान्विताः सम्प्रति चक्रवाकाः । (१६।१)

अभीक्ष्णवर्षोदकविक्षतेषु यानानि मार्गेषु न संपतन्ति ॥ (१६।२)

क्वचित् प्रकाशं क्वचिद् अप्रकाशं नभः प्रकीर्णाम्बुधरं विभाति । (१७।१)

क्वचित् क्वचित् पर्वतसंनिरुद्धं रूपं यथा शान्तमहार्णवस्य ॥ (१७।२)

व्यामिश्रितं सर्जकदम्बपुष्पैर् नवं जलं पर्वतधातुताम्रम् । (१८।१)

मयूरकेकाभिर् अनुप्रयातं शैलापगाः शीघ्रतरं वहन्ति ॥ (१८।२)

रसाकुलं षट्पदसंनिकाशं प्रभुज्यते जम्बुफलं प्रकामम् । (१९।१)

अनेकवर्णं पवनावधूतं भूमौ पतत्य् आम्रफलं विपक्वम् ॥ (१९।२)

विद्युत्पताकाः सबलाकमालाः शैलेन्द्रकूटाकृतिसंनिकाशाः । (२०।१)

गर्जन्ति मेघाः समुदीर्णनादा मत्तगजेन्द्रा इव संयुगस्थाः ॥ (२०।२)

मेघाभिकामा परिसंपतन्ती संमोदिता भाति बलाकपङ्क्तिः । (२१।१)

वातावधूता वरपौण्डरीकी लम्बेव माला रचिताम्बरस्य ॥ (२१।२)

निद्रा शनैः केशवम् अभ्युपैति द्रुतं नदी सागरम् अभ्युपैति । (२२।१)

हृष्टा बलाका घनम् अभ्युपैति कान्ता सकामा प्रियम् अभ्युपैति ॥ (२२।२)

जाता वनान्ताः शिखिसुप्रनृत्ता जाताः कदम्बाः सकदम्बशाखाः । (२३।१)

जाता वृषा गोषु समानकामा जाता मही सस्यवनाभिरामा ॥ (२३।२)

वहन्ति वर्षन्ति नदन्ति भान्ति ध्यायन्ति नृत्यन्ति समाश्वसन्ति । (२४।१)

नद्यो घना मत्तगजा वनान्ताः प्रियाविहीनाः शिखिनः प्लवंगाः ॥ (२४।२)

प्रहर्षिताः केतकपुष्पगन्धम् आघ्राय हृष्टा वननिर्झरेषु । (२५।१)

प्रपातशब्दाकुलिता गजेन्द्राः सार्धं मयूरैः समदा नदन्ति ॥ (२५।२)

धारानिपातैर् अभिहन्यमानाः कदम्बशाखासु विलम्बमानाः । (२६।१)

क्षणार्जितं पुष्परसावगाढं शनैर् मदं षट्चरणास् त्यजन्ति ॥ (२६।२)

अङ्गारचूर्णोत्करसंनिकाशैः फलैः सुपर्याप्तरसैः समृद्धैः । (२७।१)

जम्बूद्रुमाणां प्रविभान्ति शाखा निलीयमाना इव षट्पदौघैः ॥ (२७।२)

तडित्पताकाभिर् अलंकृतानाम् उदीर्णगम्भीरमहारवाणाम् । (२८।१)

विभान्ति रूपाणि बलाहकानां रणोद्यतानाम् इव वारणानाम् ॥ (२८।२)

मार्गानुगः शैलवनानुसारी सम्प्रस्थितो मेघरवं निशम्य । (२९।१)

युद्धाभिकामः प्रतिनागशङ्की मत्तो गजेन्द्रः प्रतिसंनिवृत्तः ॥ (२९।२)

मुक्तासकाशं सलिलं पतद् वै सुनिर्मलं पत्त्रपुटेषु लग्नम् । (३०।१)

हृष्टा विवर्णच्छदना विहंगाः सुरेन्द्रदत्तं तृषिताः पिबन्ति ॥ (३०।२)

नीलेषु नीला नववारिपूर्णा मेघेषु मेघाः प्रविभान्ति सक्ताः । (३१।१)

दवाग्निदग्धेषु दवाग्निदग्धाः शैलेषु शैला इव बद्धमूलाः ॥ (३१।२)

मत्ता गजेन्द्रा मुदिता गवेन्द्रा वनेषु विश्रान्ततरा मृगेन्द्राः । (३२।१)

रम्या नगेन्द्रा निभृता नगेन्द्राः प्रक्रीडितो वारिधरैः सुरेन्द्रः ॥ (३२।२)

वृत्ता यात्रा नरेन्द्राणां सेना प्रतिनिवर्तते । (३३।१)

वैराणि चैव मार्गाश् च सलिलेन समीकृताः ॥ (३३।२)

मासि प्रौष्ठपदे ब्रह्म ब्राह्मणानां विवक्षताम् । (३४।१)

अयम् अध्यायसमयः सामगानाम् उपस्थितः ॥ (३४।२)

निवृत्तकर्मायतनो नूनं संचितसंचयः । (३५।१)

आषाढीम् अभ्युपगतो भरतः कोसलाधिपः ॥ (३५।२)

नूनम् आपूर्यमाणायाः सरय्वा वधते रयः । (३६।१)

मां समीक्ष्य समायान्तम् अयोध्याया इव स्वनः ॥ (३६।२)

इमाः स्फीतगुणा वर्षाः सुग्रीवः सुखम् अश्नुते । (३७।१)

विजितारिः सदारश् च राज्ये महति च स्थितः ॥ (३७।२)

अहं तु हृतदारश् च राज्याच् च महतश् च्युतः । (३८।१)

नदीकूलम् इव क्लिन्नम् अवसीदामि लक्ष्मण ॥ (३८।२)

शोकश् च मम विस्तीर्णो वर्षाश् च भृशदुर्गमाः । (३९।१)

रावणश् च महाञ् शत्रुर् अपारं प्रतिभाति मे ॥ (३९।२)

अयात्रां चैव दृष्ट्वेमां मार्गांश् च भृशदुर्गमान् । (४०।१)

प्रणते चैव सुग्रीवे न मया किंचिद् ईरितम् ॥ (४०।२)

अपि चातिपरिक्लिष्टं चिराद् दारैः समागतम् । (४१।१)

आत्मकार्यगरीयस्त्वाद् वक्तुं नेच्छामि वानरम् ॥ (४१।२)

स्वयम् एव हि विश्रम्य ज्ञात्वा कालम् उपागतम् । (४२।१)

उपकारं च सुग्रीवो वेत्स्यते नात्र संशयः ॥ (४२।२)

तस्मात् कालप्रतीक्षो ऽहं स्थितो ऽस्मि शुभलक्षण । (४३।१)

सुग्रीवस्य नदीनां च प्रसादम् अनुपालयन् ॥ (४३।२)

उपकारेण वीरो हि प्रतिकारेण युज्यते । (४४।१)

अकृतज्ञो ऽप्रतिकृतो हन्ति सत्त्ववतां मनः ॥ (४४।२)

अथैवम् उक्तः प्रणिधाय लक्ष्मणः कृताञ्जलिस् तत् प्रतिपूज्य भाषितम् । (४५।१)

उवाच रामं स्वभिरामदर्शनं प्रदर्शयन् दर्शनम् आत्मनः शुभम् ॥ (४५।२)

यथोक्तम् एतत् तव सर्वम् ईप्सितं नरेन्द्र कर्ता नचिराद्धरीश्वरः । (४६।१)

शरत्प्रतीक्षः क्षमताम् इमं भवाञ् जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः ॥ (४६।२)