रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 38

362 of 606 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

श्रुत्वा तु वचनं तस्य वायुसूनोर् महात्मनः । (१।१)

śrutvā tu vacanaṃ tasya vāyusūnor mahātmanaḥ |

1.2१.२

उवाचात्महितं वाक्यं सीता सुरसुतोपमा ॥ (१।२)

uvācātmahitaṃ vākyaṃ sītā surasutopamā ||

2.1२.१

त्वां दृष्ट्वा प्रियवक्तारं सम्प्रहृष्यामि वानर । (२।१)

tvāṃ dṛṣṭvā priyavaktāraṃ samprahṛṣyāmi vānara |

2.2२.२

अर्धसंजातसस्येव वृष्टिं प्राप्य वसुंधरा ॥ (२।२)

ardhasaṃjātasasyeva vṛṣṭiṃ prāpya vasuṃdharā ||

3.1३.१

यथा तं पुरुषव्याघ्रं गात्रैः शोकाभिकर्शितैः । (३।१)

yathā taṃ puruṣavyāghraṃ gātraiḥ śokābhikarśitaiḥ |

3.2३.२

संस्पृशेयं सकामाहं तथा कुरु दयां मयि ॥ (३।२)

saṃspṛśeyaṃ sakāmāhaṃ tathā kuru dayāṃ mayi ||

4.1४.१

अभिज्ञानं च रामस्य दत्तं हरिगणोत्तम । (४।१)

abhijñānaṃ ca rāmasya dattaṃ harigaṇottama |

4.2४.२

क्षिप्ताम् ईषिकां काकस्य कोपाद् एकाक्षिशातनीम् ॥ (४।२)

kṣiptām īṣikāṃ kākasya kopād ekākṣiśātanīm ||

5.1५.१

मनःशिलायास्तिलको गण्डपार्श्वे निवेशितः । (५।१)

manaḥśilāyāstilako gaṇḍapārśve niveśitaḥ |

5.2५.२

त्वया प्रनष्टे तिलके तं किल स्मर्तुम् अर्हसि ॥ (५।२)

tvayā pranaṣṭe tilake taṃ kila smartum arhasi ||

6.1६.१

स वीर्यवान् कथं सीतां हृतां समनुमन्यसे । (६।१)

sa vīryavān kathaṃ sītāṃ hṛtāṃ samanumanyase |

6.2६.२

वसन्तीं रक्षसां मध्ये महेन्द्रवरुणोपम ॥ (६।२)

vasantīṃ rakṣasāṃ madhye mahendravaruṇopama ||

7.1७.१

एष चूडामणिर् दिव्यो मया सुपरिरक्षितः । (७।१)

eṣa cūḍāmaṇir divyo mayā suparirakṣitaḥ |

7.2७.२

एतं दृष्ट्वा प्रहृष्यामि व्यसने त्वाम् इवानघ ॥ (७।२)

etaṃ dṛṣṭvā prahṛṣyāmi vyasane tvām ivānagha ||

8.1८.१

एष निर्यातितः श्रीमान्मया ते वारिसंभवः । (८।१)

eṣa niryātitaḥ śrīmānmayā te vārisaṃbhavaḥ |

8.2८.२

अतः परं न शक्ष्यामि जीवितुं शोकलालसा ॥ (८।२)

ataḥ paraṃ na śakṣyāmi jīvituṃ śokalālasā ||

9.1९.१

असह्यानि च दुःखानि वाचश्च हृदयच्छिदः । (९।१)

asahyāni ca duḥkhāni vācaśca hṛdayacchidaḥ |

9.2९.२

राक्षसीनां सुघोराणां त्वत्कृते मर्षयाम्यहम् ॥ (९।२)

rākṣasīnāṃ sughorāṇāṃ tvatkṛte marṣayāmyaham ||

10.1१०.१

धारयिष्यामि मासं तु जीवितं शत्रुसूदन । (१०।१)

dhārayiṣyāmi māsaṃ tu jīvitaṃ śatrusūdana |

10.2१०.२

मासाद् ऊर्ध्वं न जीविष्ये त्वया हीना नृपात्मज ॥ (१०।२)

māsād ūrdhvaṃ na jīviṣye tvayā hīnā nṛpātmaja ||

11.1११.१

घोरो राक्षसराजो ऽयं दृष्टिश्च न सुखा मयि । (११।१)

ghoro rākṣasarājo 'yaṃ dṛṣṭiśca na sukhā mayi |

11.2११.२

त्वां च श्रुत्वा विपद्यन्तं न जीवेयम् अहं क्षणम् ॥ (११।२)

tvāṃ ca śrutvā vipadyantaṃ na jīveyam ahaṃ kṣaṇam ||

12.1१२.१

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रुभाषितम् । (१२।१)

vaidehyā vacanaṃ śrutvā karuṇaṃ sāśrubhāṣitam |

12.2१२.२

अथाब्रवीन्महातेजा हनुमान्मारुतात्मजः ॥ (१२।२)

athābravīnmahātejā hanumānmārutātmajaḥ ||

13.1१३.१

त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे । (१३।१)

tvacchokavimukho rāmo devi satyena te śape |

13.2१३.२

रामे शोकाभिभूते तु लक्ष्मणः परितप्यते ॥ (१३।२)

rāme śokābhibhūte tu lakṣmaṇaḥ paritapyate ||

14.1१४.१

दृष्टा कथंचिद् भवती न कालः परिशोचितुम् । (१४।१)

dṛṣṭā kathaṃcid bhavatī na kālaḥ pariśocitum |

14.2१४.२

इमं मुहूर्तं दुःखानाम् अन्तं द्रक्ष्यसि भामिनि ॥ (१४।२)

imaṃ muhūrtaṃ duḥkhānām antaṃ drakṣyasi bhāmini ||

15.1१५.१

तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रावनिन्दितौ । (१५।१)

tāvubhau puruṣavyāghrau rājaputrāvaninditau |

15.2१५.२

त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः ॥ (१५।२)

tvaddarśanakṛtotsāhau laṅkāṃ bhasmīkariṣyataḥ ||

16.1१६.१

हत्वा तु समरे क्रूरं रावणं सहबान्धवम् । (१६।१)

hatvā tu samare krūraṃ rāvaṇaṃ sahabāndhavam |

16.2१६.२

राघवौ त्वां विशालाक्षि स्वां पुरीं प्रापयिष्यतः ॥ (१६।२)

rāghavau tvāṃ viśālākṣi svāṃ purīṃ prāpayiṣyataḥ ||

17.1१७.१

यत् तु रामो विजानीयाद् अभिज्ञानम् अनिन्दिते । (१७।१)

yat tu rāmo vijānīyād abhijñānam anindite |

17.2१७.२

प्रीतिसंजननं तस्य भूयस्त्वं दातुम् अर्हसि ॥ (१७।२)

prītisaṃjananaṃ tasya bhūyastvaṃ dātum arhasi ||

18.1१८.१

साब्रवीद् दत्तम् एवेह मयाभिज्ञानम् उत्तमम् । (१८।१)

sābravīd dattam eveha mayābhijñānam uttamam |

18.2१८.२

एतद् एव हि रामस्य दृष्ट्वा मत्केशभूषणम् । (१८।२)

etad eva hi rāmasya dṛṣṭvā matkeśabhūṣaṇam |

18.3१८.३

श्रद्धेयं हनुमन् वाक्यं तव वीर भविष्यति ॥ (१८।३)

śraddheyaṃ hanuman vākyaṃ tava vīra bhaviṣyati ||

19.1१९.१

स तं मणिवरं गृह्य श्रीमान् प्लवगसत्तमः । (१९।१)

sa taṃ maṇivaraṃ gṛhya śrīmān plavagasattamaḥ |

19.2१९.२

प्रणम्य शिरसा देवीं गमनायोपचक्रमे ॥ (१९।२)

praṇamya śirasā devīṃ gamanāyopacakrame ||

20.1२०.१

तम् उत्पातकृतोत्साहम् अवेक्ष्य हरिपुंगवम् । (२०।१)

tam utpātakṛtotsāham avekṣya haripuṃgavam |

20.2२०.२

वर्धमानं महावेगम् उवाच जनकात्मजा । (२०।२)

vardhamānaṃ mahāvegam uvāca janakātmajā |

20.3२०.३

अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पगद्गदया गिरा ॥ (२०।३)

aśrupūrṇamukhī dīnā bāṣpagadgadayā girā ||

21.1२१.१

हनूमन् सिंहसंकाशौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । (२१।१)

hanūman siṃhasaṃkāśau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |

21.2२१.२

सुग्रीवं च सहामात्यं सर्वान् ब्रूया अनामयम् ॥ (२१।२)

sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ sarvān brūyā anāmayam ||

22.1२२.१

यथा च स महाबाहुर् मां तारयति राघवः । (२२।१)

yathā ca sa mahābāhur māṃ tārayati rāghavaḥ |

22.2२२.२

अस्माद् दुःखाम्बुसंरोधात् तत् समाधातुम् अर्हसि ॥ (२२।२)

asmād duḥkhāmbusaṃrodhāt tat samādhātum arhasi ||

23.1२३.१

इमं च तीव्रं मम शोकवेगं रक्षोभिर् एभिः परिभर्त्सनं च । (२३।१)

imaṃ ca tīvraṃ mama śokavegaṃ rakṣobhir ebhiḥ paribhartsanaṃ ca |

23.2२३.२

ब्रूयास्तु रामस्य गतः समीपं शिवश्च ते ऽध्वास्तु हरिप्रवीर ॥ (२३।२)

brūyāstu rāmasya gataḥ samīpaṃ śivaśca te 'dhvāstu haripravīra ||

24.1२४.१

स राजपुत्र्या प्रतिवेदितार्थः कपिः कृतार्थः परिहृष्टचेताः । (२४।१)

sa rājaputryā prativeditārthaḥ kapiḥ kṛtārthaḥ parihṛṣṭacetāḥ |

24.2२४.२

तद् अल्पशेषं प्रसमीक्ष्य कार्यं दिशं ह्युदीचीं मनसा जगाम ॥ (२४।२)

tad alpaśeṣaṃ prasamīkṣya kāryaṃ diśaṃ hyudīcīṃ manasā jagāma ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 38

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit