Rām, 6, 27
Select a line for its word-by-word analysis.
तत् तु माल्यवतो वाक्यं हितम् उक्तं दशाननः । (१।१)
tat tu mālyavato vākyaṃ hitam uktaṃ daśānanaḥ |
स बद्ध्वा भ्रुकुटिं वक्त्रे क्रोधस्य वशम् आगतः । (२।१)
sa baddhvā bhrukuṭiṃ vaktre krodhasya vaśam āgataḥ |
अमर्षात् परिवृत्ताक्षो माल्यवन्तम् अथाब्रवीत् ॥ (२।२)
amarṣāt parivṛttākṣo mālyavantam athābravīt ||
परपक्षं प्रविश्यैव नैतच्छ्रोत्रगतं मम ॥ (३।२)
parapakṣaṃ praviśyaiva naitacchrotragataṃ mama ||
समर्थं मन्यसे केन त्यक्तं पित्रा वनालयम् ॥ (४।२)
samarthaṃ manyase kena tyaktaṃ pitrā vanālayam ||
प्रभवन्तं पदस्थं हि परुषं को ऽभिधास्यति । (७।१)
prabhavantaṃ padasthaṃ hi paruṣaṃ ko 'bhidhāsyati |
पण्डितः शास्त्रतत्त्वज्ञो विना प्रोत्साहनाद् रिपोः ॥ (७।२)
paṇḍitaḥ śāstratattvajño vinā protsāhanād ripoḥ ||
किमर्थं प्रतिदास्यामि राघवस्य भयाद् अहम् ॥ (८।२)
kimarthaṃ pratidāsyāmi rāghavasya bhayād aham ||
पश्य कैश्चिद् अहोभिस्त्वं राघवं निहतं मया ॥ (९।२)
paśya kaiścid ahobhistvaṃ rāghavaṃ nihataṃ mayā ||
द्वन्द्वे यस्य न तिष्ठन्ति दैवतान्यपि संयुगे । (१०।१)
dvandve yasya na tiṣṭhanti daivatānyapi saṃyuge |
स कस्माद् रावणो युद्धे भयम् आहारयिष्यति ॥ (१०।२)
sa kasmād rāvaṇo yuddhe bhayam āhārayiṣyati ||
द्विधा भज्येयम् अप्येवं न नमेयं तु कस्यचित् । (११।१)
dvidhā bhajyeyam apyevaṃ na nameyaṃ tu kasyacit |
यदि तावत् समुद्रे तु सेतुर् बद्धो यदृच्छया । (१२।१)
yadi tāvat samudre tu setur baddho yadṛcchayā |
रामेण विस्मयः को ऽत्र येन ते भयम् आगतम् ॥ (१२।२)
rāmeṇa vismayaḥ ko 'tra yena te bhayam āgatam ||
प्रतिजानामि ते सत्यं न जीवन् प्रतियास्यति ॥ (१३।२)
pratijānāmi te satyaṃ na jīvan pratiyāsyati ||
एवं ब्रुवाणं संरब्धं रुष्टं विज्ञाय रावणम् । (१४।१)
evaṃ bruvāṇaṃ saṃrabdhaṃ ruṣṭaṃ vijñāya rāvaṇam |
व्रीडितो माल्यवान् वाक्यं नोत्तरं प्रत्यपद्यत ॥ (१४।२)
vrīḍito mālyavān vākyaṃ nottaraṃ pratyapadyata ||
माल्यवान् अभ्यनुज्ञातो जगाम स्वं निवेशनम् ॥ (१५।२)
mālyavān abhyanujñāto jagāma svaṃ niveśanam ||
रावणस्तु सहामात्यो मन्त्रयित्वा विमृश्य च । (१६।१)
rāvaṇastu sahāmātyo mantrayitvā vimṛśya ca |
लङ्कायाम् अतुलां गुप्तिं कारयामास राक्षसः ॥ (१६।२)
laṅkāyām atulāṃ guptiṃ kārayāmāsa rākṣasaḥ ||
व्यादिदेश च पूर्वस्यां प्रहस्तं द्वारि राक्षसम् । (१७।१)
vyādideśa ca pūrvasyāṃ prahastaṃ dvāri rākṣasam |
दक्षिणस्यां महावीर्यौ महापार्श्वमहोदरौ ॥ (१७।२)
dakṣiṇasyāṃ mahāvīryau mahāpārśvamahodarau ||
पश्चिमायाम् अथो द्वारि पुत्रम् इन्द्रजितं तथा । (१८।१)
paścimāyām atho dvāri putram indrajitaṃ tathā |
व्यादिदेश महामायं राक्षसैर् बहुभिर् वृतम् ॥ (१८।२)
vyādideśa mahāmāyaṃ rākṣasair bahubhir vṛtam ||
स्वयं चात्र भविष्यामि मन्त्रिणस्तान् उवाच ह ॥ (१९।२)
svayaṃ cātra bhaviṣyāmi mantriṇastān uvāca ha ||
राक्षसं तु विरूपाक्षं महावीर्यपराक्रमम् । (२०।१)
rākṣasaṃ tu virūpākṣaṃ mahāvīryaparākramam |
मध्यमे ऽस्थापयद् गुल्मे बहुभिः सह राक्षसैः ॥ (२०।२)
madhyame 'sthāpayad gulme bahubhiḥ saha rākṣasaiḥ ||
एवंविधानं लङ्कायां कृत्वा राक्षसपुंगवः । (२१।१)
evaṃvidhānaṃ laṅkāyāṃ kṛtvā rākṣasapuṃgavaḥ |
मेने कृतार्थम् आत्मानं कृतान्तवशम् आगतः ॥ (२१।२)
mene kṛtārtham ātmānaṃ kṛtāntavaśam āgataḥ ||
विसर्जयामास ततः स मन्त्रिणो विधानम् आज्ञाप्य पुरस्य पुष्कलम् । (२२।१)
visarjayāmāsa tataḥ sa mantriṇo vidhānam ājñāpya purasya puṣkalam |
जयाशिषा मन्त्रगणेन पूजितो विवेश सो ऽन्तःपुरम् ऋद्धिमन्महत् ॥ (२२।२)
jayāśiṣā mantragaṇena pūjito viveśa so 'ntaḥpuram ṛddhimanmahat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.