रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 56

56 of 606 · 43 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः संतप्तहृदयः स्मरन् निग्रहम् आत्मनः । (१।१)

tataḥ saṃtaptahṛdayaḥ smaran nigraham ātmanaḥ |

1.2१.२

विनिःश्वस्य विनिःश्वस्य कृतवैरो महात्मना ॥ (१।२)

viniḥśvasya viniḥśvasya kṛtavairo mahātmanā ||

2.1२.१

स दक्षिणां दिशं गत्वा महिष्या सह राघव । (२।१)

sa dakṣiṇāṃ diśaṃ gatvā mahiṣyā saha rāghava |

2.2२.२

तताप परमं घोरं विश्वामित्रो महातपाः । (२।२)

tatāpa paramaṃ ghoraṃ viśvāmitro mahātapāḥ |

2.3२.३

फलमूलाशनो दान्तश् चचार परमं तपः ॥ (२।३)

phalamūlāśano dāntaś cacāra paramaṃ tapaḥ ||

3.1३.१

अथास्य जज्ञिरे पुत्राः सत्यधर्मपरायणाः । (३।१)

athāsya jajñire putrāḥ satyadharmaparāyaṇāḥ |

3.2३.२

हविष्यन्दो मधुष्यन्दो दृढनेत्रो महारथः ॥ (३।२)

haviṣyando madhuṣyando dṛḍhanetro mahārathaḥ ||

4.1४.१

पूर्णे वर्षसहस्रे तु ब्रह्मा लोकपितामहः । (४।१)

pūrṇe varṣasahasre tu brahmā lokapitāmahaḥ |

4.2४.२

अब्रवीन् मधुरं वाक्यं विश्वामित्रं तपोधनम् ॥ (४।२)

abravīn madhuraṃ vākyaṃ viśvāmitraṃ tapodhanam ||

5.1५.१

जिता राजर्षिलोकास् ते तपसा कुशिकात्मज । (५।१)

jitā rājarṣilokās te tapasā kuśikātmaja |

5.2५.२

अनेन तपसा त्वां हि राजर्षिर् इति विद्महे ॥ (५।२)

anena tapasā tvāṃ hi rājarṣir iti vidmahe ||

6.1६.१

एवम् उक्त्वा महातेजा जगाम सह दैवतैः । (६।१)

evam uktvā mahātejā jagāma saha daivataiḥ |

6.2६.२

त्रिविष्टपं ब्रह्मलोकं लोकानां परमेश्वरः ॥ (६।२)

triviṣṭapaṃ brahmalokaṃ lokānāṃ parameśvaraḥ ||

7.1७.१

विश्वामित्रो ऽपि तच् छ्रुत्वा ह्रिया किंचिद् अवाङ्मुखः । (७।१)

viśvāmitro 'pi tac chrutvā hriyā kiṃcid avāṅmukhaḥ |

7.2७.२

दुःखेन महताविष्टः समन्युर् इदम् अब्रवीत् ॥ (७।२)

duḥkhena mahatāviṣṭaḥ samanyur idam abravīt ||

8.1८.१

तपश् च सुमहत् तप्तं राजर्षिर् इति मां विदुः । (८।१)

tapaś ca sumahat taptaṃ rājarṣir iti māṃ viduḥ |

8.2८.२

देवाः सर्षिगणाः सर्वे नास्ति मन्ये तपःफलम् ॥ (८।२)

devāḥ sarṣigaṇāḥ sarve nāsti manye tapaḥphalam ||

9.1९.१

एवं निश्चित्य मनसा भूय एव महातपाः । (९।१)

evaṃ niścitya manasā bhūya eva mahātapāḥ |

9.2९.२

तपश् चचार काकुत्स्थ परमं परमात्मवान् ॥ (९।२)

tapaś cacāra kākutstha paramaṃ paramātmavān ||

10.1१०.१

एतस्मिन्न् एव काले तु सत्यवादी जितेन्द्रियः । (१०।१)

etasminn eva kāle tu satyavādī jitendriyaḥ |

10.2१०.२

त्रिशङ्कुर् इति विख्यात इक्ष्वाकुकुलनन्दनः ॥ (१०।२)

triśaṅkur iti vikhyāta ikṣvākukulanandanaḥ ||

11.1११.१

तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना यजेयम् इति राघव । (११।१)

tasya buddhiḥ samutpannā yajeyam iti rāghava |

11.2११.२

गच्छेयं स्वशरीरेण देवानां परमां गतिम् ॥ (११।२)

gaccheyaṃ svaśarīreṇa devānāṃ paramāṃ gatim ||

12.1१२.१

स वसिष्ठं समाहूय कथयामास चिन्तितम् । (१२।१)

sa vasiṣṭhaṃ samāhūya kathayāmāsa cintitam |

12.2१२.२

अशक्यम् इति चाप्य् उक्तो वसिष्ठेन महात्मना ॥ (१२।२)

aśakyam iti cāpy ukto vasiṣṭhena mahātmanā ||

13.1१३.१

प्रत्याख्यातो वसिष्ठेन स ययौ दक्षिणां दिशम् । (१३।१)

pratyākhyāto vasiṣṭhena sa yayau dakṣiṇāṃ diśam |

13.2१३.२

वसिष्ठा दीर्घतपसस् तपो यत्र हि तेपिरे ॥ (१३।२)

vasiṣṭhā dīrghatapasas tapo yatra hi tepire ||

14.1१४.१

त्रिशङ्कुः सुमहातेजाः शतं परमभास्वरम् । (१४।१)

triśaṅkuḥ sumahātejāḥ śataṃ paramabhāsvaram |

14.2१४.२

वसिष्ठपुत्रान् ददृशे तप्यमानान् यशस्विनः ॥ (१४।२)

vasiṣṭhaputrān dadṛśe tapyamānān yaśasvinaḥ ||

15.1१५.१

सो ऽभिगम्य महात्मनः सर्वान् एव गुरोः सुतान् । (१५।१)

so 'bhigamya mahātmanaḥ sarvān eva guroḥ sutān |

15.2१५.२

अभिवाद्यानुपूर्व्येण ह्रिया किंचिद् अवाङ्मुखः । (१५।२)

abhivādyānupūrvyeṇa hriyā kiṃcid avāṅmukhaḥ |

15.3१५.३

अब्रवीत् सुमहातेजाः सर्वान् एव कृताञ्जलिः ॥ (१५।३)

abravīt sumahātejāḥ sarvān eva kṛtāñjaliḥ ||

16.1१६.१

शरणं वः प्रपद्ये ऽहं शरण्याञ् शरणागतः । (१६।१)

śaraṇaṃ vaḥ prapadye 'haṃ śaraṇyāñ śaraṇāgataḥ |

16.2१६.२

प्रत्याख्यातो ऽस्मि भद्रं वो वसिष्ठेन महात्मना ॥ (१६।२)

pratyākhyāto 'smi bhadraṃ vo vasiṣṭhena mahātmanā ||

17.1१७.१

यष्टुकामो महायज्ञं तद् अनुज्ञातुम् अर्हथ । (१७।१)

yaṣṭukāmo mahāyajñaṃ tad anujñātum arhatha |

17.2१७.२

गुरुपुत्रान् अहं सर्वान् नमस्कृत्य प्रसादये ॥ (१७।२)

guruputrān ahaṃ sarvān namaskṛtya prasādaye ||

18.1१८.१

शिरसा प्रणतो याचे ब्राह्मणांस् तपसि स्थितान् । (१८।१)

śirasā praṇato yāce brāhmaṇāṃs tapasi sthitān |

18.2१८.२

ते मां भवन्तः सिद्ध्यर्थं याजयन्तु समाहिताः । (१८।२)

te māṃ bhavantaḥ siddhyarthaṃ yājayantu samāhitāḥ |

18.3१८.३

सशरीरो यथाहं हि देवलोकम् अवाप्नुयाम् ॥ (१८।३)

saśarīro yathāhaṃ hi devalokam avāpnuyām ||

19.1१९.१

प्रत्याख्यातो वसिष्ठेन गतिम् अन्यां तपोधनाः । (१९।१)

pratyākhyāto vasiṣṭhena gatim anyāṃ tapodhanāḥ |

19.2१९.२

गुरुपुत्रान् ऋते सर्वान् नाहं पश्यामि काञ्चन ॥ (१९।२)

guruputrān ṛte sarvān nāhaṃ paśyāmi kāñcana ||

20.1२०.१

इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां पुरोधाः परमा गतिः । (२०।१)

ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ purodhāḥ paramā gatiḥ |

20.2२०.२

तस्माद् अनन्तरं सर्वे भवन्तो दैवतं मम ॥ (२०।२)

tasmād anantaraṃ sarve bhavanto daivataṃ mama ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 56

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit