Rām, 1, 56
Select a line for its word-by-word analysis.
विनिःश्वस्य विनिःश्वस्य कृतवैरो महात्मना ॥ (१।२)
viniḥśvasya viniḥśvasya kṛtavairo mahātmanā ||
अब्रवीन् मधुरं वाक्यं विश्वामित्रं तपोधनम् ॥ (४।२)
abravīn madhuraṃ vākyaṃ viśvāmitraṃ tapodhanam ||
त्रिविष्टपं ब्रह्मलोकं लोकानां परमेश्वरः ॥ (६।२)
triviṣṭapaṃ brahmalokaṃ lokānāṃ parameśvaraḥ ||
विश्वामित्रो ऽपि तच् छ्रुत्वा ह्रिया किंचिद् अवाङ्मुखः । (७।१)
viśvāmitro 'pi tac chrutvā hriyā kiṃcid avāṅmukhaḥ |
दुःखेन महताविष्टः समन्युर् इदम् अब्रवीत् ॥ (७।२)
duḥkhena mahatāviṣṭaḥ samanyur idam abravīt ||
तपश् च सुमहत् तप्तं राजर्षिर् इति मां विदुः । (८।१)
tapaś ca sumahat taptaṃ rājarṣir iti māṃ viduḥ |
देवाः सर्षिगणाः सर्वे नास्ति मन्ये तपःफलम् ॥ (८।२)
devāḥ sarṣigaṇāḥ sarve nāsti manye tapaḥphalam ||
एतस्मिन्न् एव काले तु सत्यवादी जितेन्द्रियः । (१०।१)
etasminn eva kāle tu satyavādī jitendriyaḥ |
त्रिशङ्कुर् इति विख्यात इक्ष्वाकुकुलनन्दनः ॥ (१०।२)
triśaṅkur iti vikhyāta ikṣvākukulanandanaḥ ||
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना यजेयम् इति राघव । (११।१)
tasya buddhiḥ samutpannā yajeyam iti rāghava |
गच्छेयं स्वशरीरेण देवानां परमां गतिम् ॥ (११।२)
gaccheyaṃ svaśarīreṇa devānāṃ paramāṃ gatim ||
अशक्यम् इति चाप्य् उक्तो वसिष्ठेन महात्मना ॥ (१२।२)
aśakyam iti cāpy ukto vasiṣṭhena mahātmanā ||
प्रत्याख्यातो वसिष्ठेन स ययौ दक्षिणां दिशम् । (१३।१)
pratyākhyāto vasiṣṭhena sa yayau dakṣiṇāṃ diśam |
वसिष्ठा दीर्घतपसस् तपो यत्र हि तेपिरे ॥ (१३।२)
vasiṣṭhā dīrghatapasas tapo yatra hi tepire ||
वसिष्ठपुत्रान् ददृशे तप्यमानान् यशस्विनः ॥ (१४।२)
vasiṣṭhaputrān dadṛśe tapyamānān yaśasvinaḥ ||
सो ऽभिगम्य महात्मनः सर्वान् एव गुरोः सुतान् । (१५।१)
so 'bhigamya mahātmanaḥ sarvān eva guroḥ sutān |
अभिवाद्यानुपूर्व्येण ह्रिया किंचिद् अवाङ्मुखः । (१५।२)
abhivādyānupūrvyeṇa hriyā kiṃcid avāṅmukhaḥ |
अब्रवीत् सुमहातेजाः सर्वान् एव कृताञ्जलिः ॥ (१५।३)
abravīt sumahātejāḥ sarvān eva kṛtāñjaliḥ ||
शरणं वः प्रपद्ये ऽहं शरण्याञ् शरणागतः । (१६।१)
śaraṇaṃ vaḥ prapadye 'haṃ śaraṇyāñ śaraṇāgataḥ |
प्रत्याख्यातो ऽस्मि भद्रं वो वसिष्ठेन महात्मना ॥ (१६।२)
pratyākhyāto 'smi bhadraṃ vo vasiṣṭhena mahātmanā ||
यष्टुकामो महायज्ञं तद् अनुज्ञातुम् अर्हथ । (१७।१)
yaṣṭukāmo mahāyajñaṃ tad anujñātum arhatha |
गुरुपुत्रान् अहं सर्वान् नमस्कृत्य प्रसादये ॥ (१७।२)
guruputrān ahaṃ sarvān namaskṛtya prasādaye ||
शिरसा प्रणतो याचे ब्राह्मणांस् तपसि स्थितान् । (१८।१)
śirasā praṇato yāce brāhmaṇāṃs tapasi sthitān |
ते मां भवन्तः सिद्ध्यर्थं याजयन्तु समाहिताः । (१८।२)
te māṃ bhavantaḥ siddhyarthaṃ yājayantu samāhitāḥ |
प्रत्याख्यातो वसिष्ठेन गतिम् अन्यां तपोधनाः । (१९।१)
pratyākhyāto vasiṣṭhena gatim anyāṃ tapodhanāḥ |
गुरुपुत्रान् ऋते सर्वान् नाहं पश्यामि काञ्चन ॥ (१९।२)
guruputrān ṛte sarvān nāhaṃ paśyāmi kāñcana ||
इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां पुरोधाः परमा गतिः । (२०।१)
ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ purodhāḥ paramā gatiḥ |
तस्माद् अनन्तरं सर्वे भवन्तो दैवतं मम ॥ (२०।२)
tasmād anantaraṃ sarve bhavanto daivataṃ mama ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.