रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 90

596 of 606 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

कस्यचित्त्वथ कालस्य युधाजित् केकयो नृपः । (१।१)

kasyacittvatha kālasya yudhājit kekayo nṛpaḥ |

1.2१.२

स्वगुरुं प्रेषयामास राघवाय महात्मने ॥ (१।२)

svaguruṃ preṣayāmāsa rāghavāya mahātmane ||

2.1२.१

गार्ग्यम् अङ्गिरसः पुत्रं ब्रह्मर्षिम् अमितप्रभम् । (२।१)

gārgyam aṅgirasaḥ putraṃ brahmarṣim amitaprabham |

2.2२.२

दश चाश्वसहस्राणि प्रीतिदानम् अनुत्तमम् ॥ (२।२)

daśa cāśvasahasrāṇi prītidānam anuttamam ||

3.1३.१

कम्बलानि च रत्नानि चित्रवस्त्रम् अथोत्तमम् । (३।१)

kambalāni ca ratnāni citravastram athottamam |

3.2३.२

रामाय प्रददौ राजा बहून्याभरणानि च ॥ (३।२)

rāmāya pradadau rājā bahūnyābharaṇāni ca ||

4.1४.१

श्रुत्वा तु राघवो गार्ग्यं महर्षिं समुपागतम् । (४।१)

śrutvā tu rāghavo gārgyaṃ maharṣiṃ samupāgatam |

4.2४.२

मातुलस्याश्वपतिनः प्रियं दूतम् उपागतम् ॥ (४।२)

mātulasyāśvapatinaḥ priyaṃ dūtam upāgatam ||

5.1५.१

प्रत्युद्गम्य च काकुत्स्थः क्रोशमात्रं सहानुगः । (५।१)

pratyudgamya ca kākutsthaḥ krośamātraṃ sahānugaḥ |

5.2५.२

गार्ग्यं संपूजयामास धनं तत् प्रतिगृह्य च ॥ (५।२)

gārgyaṃ saṃpūjayāmāsa dhanaṃ tat pratigṛhya ca ||

6.1६.१

पृष्ट्वा च प्रीतिदं सर्वं कुशलं मातुलस्य च । (६।१)

pṛṣṭvā ca prītidaṃ sarvaṃ kuśalaṃ mātulasya ca |

6.2६.२

उपविष्टं महाभागं रामः प्रष्टुं प्रचक्रमे ॥ (६।२)

upaviṣṭaṃ mahābhāgaṃ rāmaḥ praṣṭuṃ pracakrame ||

7.1७.१

किम् आह मातुलो वाक्यं यदर्थं भगवान् इह । (७।१)

kim āha mātulo vākyaṃ yadarthaṃ bhagavān iha |

7.2७.२

प्राप्तो वाक्यविदां श्रेष्ठ साक्षाद् इव बृहस्पतिः ॥ (७।२)

prāpto vākyavidāṃ śreṣṭha sākṣād iva bṛhaspatiḥ ||

8.1८.१

रामस्य भाषितं श्रुत्वा ब्रह्मर्षिः कार्यविस्तरम् । (८।१)

rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā brahmarṣiḥ kāryavistaram |

8.2८.२

वक्तुम् अद्भुतसंकाशं राघवायोपचक्रमे ॥ (८।२)

vaktum adbhutasaṃkāśaṃ rāghavāyopacakrame ||

9.1९.१

मातुलस्ते महाबाहो वाक्यम् आह नरर्षभ । (९।१)

mātulaste mahābāho vākyam āha nararṣabha |

9.2९.२

युधाजित् प्रीतिसंयुक्तं श्रूयतां यदि रोचते ॥ (९।२)

yudhājit prītisaṃyuktaṃ śrūyatāṃ yadi rocate ||

10.1१०.१

अयं गन्धर्वविषयः फलमूलोपशोभितः । (१०।१)

ayaṃ gandharvaviṣayaḥ phalamūlopaśobhitaḥ |

10.2१०.२

सिन्धोर् उभयतः पार्श्वे देशः परमशोभनः ॥ (१०।२)

sindhor ubhayataḥ pārśve deśaḥ paramaśobhanaḥ ||

11.1११.१

तं च रक्षन्ति गन्धर्वाः सायुधा युद्धकोविदाः । (११।१)

taṃ ca rakṣanti gandharvāḥ sāyudhā yuddhakovidāḥ |

11.2११.२

शैलूषस्य सुता वीरास्तिस्रः कोट्यो महाबलाः ॥ (११।२)

śailūṣasya sutā vīrāstisraḥ koṭyo mahābalāḥ ||

12.1१२.१

तान् विनिर्जित्य काकुत्स्थ गन्धर्वविषयं शुभम् । (१२।१)

tān vinirjitya kākutstha gandharvaviṣayaṃ śubham |

12.2१२.२

निवेशय महाबाहो द्वे पुरे सुसमाहितः ॥ (१२।२)

niveśaya mahābāho dve pure susamāhitaḥ ||

13.1१३.१

अन्यस्य न गतिस्तत्र देशश्चायं सुशोभनः । (१३।१)

anyasya na gatistatra deśaścāyaṃ suśobhanaḥ |

13.2१३.२

रोचतां ते महाबाहो नाहं त्वाम् अनृतं वदे ॥ (१३।२)

rocatāṃ te mahābāho nāhaṃ tvām anṛtaṃ vade ||

14.1१४.१

तच्छ्रुत्वा राघवः प्रीतो महर्षेर्मातुलस्य च । (१४।१)

tacchrutvā rāghavaḥ prīto maharṣermātulasya ca |

14.2१४.२

उवाच बाढम् इत्येवं भरतं चान्ववैक्षत ॥ (१४।२)

uvāca bāḍham ityevaṃ bharataṃ cānvavaikṣata ||

15.1१५.१

सो ऽब्रवीद् राघवः प्रीतः प्राञ्जलिप्रग्रहो द्विजम् । (१५।१)

so 'bravīd rāghavaḥ prītaḥ prāñjalipragraho dvijam |

15.2१५.२

इमौ कुमारौ तं देशं ब्रह्मर्षे विजयिष्यतः ॥ (१५।२)

imau kumārau taṃ deśaṃ brahmarṣe vijayiṣyataḥ ||

16.1१६.१

भरतस्यात्मजौ वीरौ तक्षः पुष्कल एव च । (१६।१)

bharatasyātmajau vīrau takṣaḥ puṣkala eva ca |

16.2१६.२

मातुलेन सुगुप्तौ तौ धर्मेण च समाहितौ ॥ (१६।२)

mātulena suguptau tau dharmeṇa ca samāhitau ||

17.1१७.१

भरतं चाग्रतः कृत्वा कुमारौ सबलानुगौ । (१७।१)

bharataṃ cāgrataḥ kṛtvā kumārau sabalānugau |

17.2१७.२

निहत्य गन्धर्वसुतान् द्वे पुरे विभजिष्यतः ॥ (१७।२)

nihatya gandharvasutān dve pure vibhajiṣyataḥ ||

18.1१८.१

निवेश्य ते पुरवरे आत्मजौ संनिवेश्य च । (१८।१)

niveśya te puravare ātmajau saṃniveśya ca |

18.2१८.२

आगमिष्यति मे भूयः सकाशम् अतिधार्मिकः ॥ (१८।२)

āgamiṣyati me bhūyaḥ sakāśam atidhārmikaḥ ||

19.1१९.१

ब्रह्मर्षिम् एवम् उक्त्वा तु भरतं सबलानुगम् । (१९।१)

brahmarṣim evam uktvā tu bharataṃ sabalānugam |

19.2१९.२

आज्ञापयामास तदा कुमारौ चाभ्यषेचयत् ॥ (१९।२)

ājñāpayāmāsa tadā kumārau cābhyaṣecayat ||

20.1२०.१

नक्षत्रेण च सौम्येन पुरस्कृत्याङ्गिरःसुतम् । (२०।१)

nakṣatreṇa ca saumyena puraskṛtyāṅgiraḥsutam |

20.2२०.२

भरतः सह सैन्येन कुमाराभ्यां च निर्ययौ ॥ (२०।२)

bharataḥ saha sainyena kumārābhyāṃ ca niryayau ||

21.1२१.१

सा सेना शक्रयुक्तेव नगरान्निर्ययावथ । (२१।१)

sā senā śakrayukteva nagarānniryayāvatha |

21.2२१.२

राघवानुगता दूरं दुराधर्षा सुरासुरैः ॥ (२१।२)

rāghavānugatā dūraṃ durādharṣā surāsuraiḥ ||

22.1२२.१

मांसाशीनि च सत्त्वानि रक्षांसि सुमहान्ति च । (२२।१)

māṃsāśīni ca sattvāni rakṣāṃsi sumahānti ca |

22.2२२.२

अनुजग्मुश्च भरतं रुधिरस्य पिपासया ॥ (२२।२)

anujagmuśca bharataṃ rudhirasya pipāsayā ||

23.1२३.१

भूतग्रामाश्च बहवो मांसभक्षाः सुदारुणाः । (२३।१)

bhūtagrāmāśca bahavo māṃsabhakṣāḥ sudāruṇāḥ |

23.2२३.२

गन्धर्वपुत्रमांसानि भोक्तुकामाः सहस्रशः ॥ (२३।२)

gandharvaputramāṃsāni bhoktukāmāḥ sahasraśaḥ ||

24.1२४.१

सिंहव्याघ्रसृगालानां खेचराणां च पक्षिणाम् । (२४।१)

siṃhavyāghrasṛgālānāṃ khecarāṇāṃ ca pakṣiṇām |

24.2२४.२

बहूनि वै सहस्राणि सेनाया ययुर् अग्रतः ॥ (२४।२)

bahūni vai sahasrāṇi senāyā yayur agrataḥ ||

25.1२५.१

अध्यर्धमासम् उषिता पथि सेना निरामया । (२५।१)

adhyardhamāsam uṣitā pathi senā nirāmayā |

25.2२५.२

हृष्टपुष्टजनाकीर्णा केकयं समुपागमत् ॥ (२५।२)

hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā kekayaṃ samupāgamat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 90

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit