रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 42

432 of 606 · 75 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

धूम्राक्षं प्रेक्ष्य निर्यान्तं राक्षसं भीमनिस्वनम् । (१।१)

dhūmrākṣaṃ prekṣya niryāntaṃ rākṣasaṃ bhīmanisvanam |

1.2१.२

विनेदुर् वानराः सर्वे प्रहृष्टा युद्धकाङ्क्षिणः ॥ (१।२)

vinedur vānarāḥ sarve prahṛṣṭā yuddhakāṅkṣiṇaḥ ||

2.1२.१

तेषां तु तुमुलं युद्धं संजज्ञे हरिरक्षसाम् । (२।१)

teṣāṃ tu tumulaṃ yuddhaṃ saṃjajñe harirakṣasām |

2.2२.२

अन्योन्यं पादपैर् घोरैर् निघ्नतां शूलमुद्गरैः ॥ (२।२)

anyonyaṃ pādapair ghorair nighnatāṃ śūlamudgaraiḥ ||

3.1३.१

राक्षसैर् वानरा घोरा विनिकृत्ताः समन्ततः । (३।१)

rākṣasair vānarā ghorā vinikṛttāḥ samantataḥ |

3.2३.२

वानरै राक्षसाश्चापि द्रुमैर् भूमौ समीकृताः ॥ (३।२)

vānarai rākṣasāścāpi drumair bhūmau samīkṛtāḥ ||

4.1४.१

राक्षसाश्चापि संक्रुद्धा वानरान्निशितैः शरैः । (४।१)

rākṣasāścāpi saṃkruddhā vānarānniśitaiḥ śaraiḥ |

4.2४.२

विव्यधुर् घोरसंकाशैः कङ्कपत्रैर् अजिह्मगैः ॥ (४।२)

vivyadhur ghorasaṃkāśaiḥ kaṅkapatrair ajihmagaiḥ ||

5.1५.१

ते गदाभिश्च भीमाभिः पट्टसैः कूटमुद्गरैः । (५।१)

te gadābhiśca bhīmābhiḥ paṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ |

5.2५.२

घोरैश्च परिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापि संशितैः ॥ (५।२)

ghoraiśca parighaiścitraistriśūlaiścāpi saṃśitaiḥ ||

6.1६.१

विदार्यमाणा रक्षोभिर् वानरास्ते महाबलाः । (६।१)

vidāryamāṇā rakṣobhir vānarāste mahābalāḥ |

6.2६.२

अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत् ॥ (६।२)

amarṣājjanitoddharṣāścakruḥ karmāṇyabhītavat ||

7.1७.१

शरनिर्भिन्नगात्रास्ते शूलनिर्भिन्नदेहिनः । (७।१)

śaranirbhinnagātrāste śūlanirbhinnadehinaḥ |

7.2७.२

जगृहुस्ते द्रुमांस्तत्र शिलाश्च हरियूथपाः ॥ (७।२)

jagṛhuste drumāṃstatra śilāśca hariyūthapāḥ ||

8.1८.१

ते भीमवेगा हरयो नर्दमानास्ततस्ततः । (८।१)

te bhīmavegā harayo nardamānāstatastataḥ |

8.2८.२

ममन्थू राक्षसान् भीमान्नामानि च बभाषिरे ॥ (८।२)

mamanthū rākṣasān bhīmānnāmāni ca babhāṣire ||

9.1९.१

तद् बभूवाद्भुतं घोरं युद्धं वानररक्षसाम् । (९।१)

tad babhūvādbhutaṃ ghoraṃ yuddhaṃ vānararakṣasām |

9.2९.२

शिलाभिर् विविधाभिश्च बहुशाखैश्च पादपैः ॥ (९।२)

śilābhir vividhābhiśca bahuśākhaiśca pādapaiḥ ||

10.1१०.१

राक्षसा मथिताः केचिद् वानरैर् जितकाशिभिः । (१०।१)

rākṣasā mathitāḥ kecid vānarair jitakāśibhiḥ |

10.2१०.२

ववर्षू रुधिरं केचिन् मुखै रुधिरभोजनाः ॥ (१०।२)

vavarṣū rudhiraṃ kecin mukhai rudhirabhojanāḥ ||

11.1११.१

पार्श्वेषु दारिताः केचित् केचिद् राशीकृता द्रुमैः । (११।१)

pārśveṣu dāritāḥ kecit kecid rāśīkṛtā drumaiḥ |

11.2११.२

शिलाभिश्चूर्णिताः केचित् केचिद् दन्तैर् विदारिताः ॥ (११।२)

śilābhiścūrṇitāḥ kecit kecid dantair vidāritāḥ ||

12.1१२.१

ध्वजैर् विमथितैर् भग्नैः खरैश्च विनिपातितैः । (१२।१)

dhvajair vimathitair bhagnaiḥ kharaiśca vinipātitaiḥ |

12.2१२.२

रथैर् विध्वंसितैश्चापि पतितै रजनीचरैः ॥ (१२।२)

rathair vidhvaṃsitaiścāpi patitai rajanīcaraiḥ ||

13.1१३.१

वानरैर् भीमविक्रान्तैर् आप्लुत्याप्लुत्य वेगितैः । (१३।१)

vānarair bhīmavikrāntair āplutyāplutya vegitaiḥ |

13.2१३.२

राक्षसाः करजैस्तीक्ष्णैर् मुखेषु विनिकर्तिताः ॥ (१३।२)

rākṣasāḥ karajaistīkṣṇair mukheṣu vinikartitāḥ ||

14.1१४.१

विवर्णवदना भूयो विप्रकीर्णशिरोरुहाः । (१४।१)

vivarṇavadanā bhūyo viprakīrṇaśiroruhāḥ |

14.2१४.२

मूढाः शोणितगन्धेन निपेतुर् धरणीतले ॥ (१४।२)

mūḍhāḥ śoṇitagandhena nipetur dharaṇītale ||

15.1१५.१

अन्ये तु परमक्रुद्धा राक्षसा भीमविक्रमाः । (१५।१)

anye tu paramakruddhā rākṣasā bhīmavikramāḥ |

15.2१५.२

तलैर् एवाभिधावन्ति वज्रस्पर्शसमैर् हरीन् ॥ (१५।२)

talair evābhidhāvanti vajrasparśasamair harīn ||

16.1१६.१

वानरैर् आपतन्तस्ते वेगिता वेगवत्तरैः । (१६।१)

vānarair āpatantaste vegitā vegavattaraiḥ |

16.2१६.२

मुष्टिभिश्चरणैर् दन्तैः पादपैश्चापपोथिताः ॥ (१६।२)

muṣṭibhiścaraṇair dantaiḥ pādapaiścāpapothitāḥ ||

17.1१७.१

सैन्यं तु विद्रुतं दृष्ट्वा धूम्राक्षो राक्षसर्षभः । (१७।१)

sainyaṃ tu vidrutaṃ dṛṣṭvā dhūmrākṣo rākṣasarṣabhaḥ |

17.2१७.२

क्रोधेन कदनं चक्रे वानराणां युयुत्सताम् ॥ (१७।२)

krodhena kadanaṃ cakre vānarāṇāṃ yuyutsatām ||

18.1१८.१

प्रासैः प्रमथिताः केचिद् वानराः शोणितस्रवाः । (१८।१)

prāsaiḥ pramathitāḥ kecid vānarāḥ śoṇitasravāḥ |

18.2१८.२

मुद्गरैर् आहताः केचित् पतिता धरणीतले ॥ (१८।२)

mudgarair āhatāḥ kecit patitā dharaṇītale ||

19.1१९.१

परिघैर् मथितः केचिद् भिण्डिपालैर् विदारिताः । (१९।१)

parighair mathitaḥ kecid bhiṇḍipālair vidāritāḥ |

19.2१९.२

पट्टसैर् आहताः केचिद् विह्वलन्तो गतासवः ॥ (१९।२)

paṭṭasair āhatāḥ kecid vihvalanto gatāsavaḥ ||

20.1२०.१

केचिद् विनिहता भूमौ रुधिरार्द्रा वनौकसः । (२०।१)

kecid vinihatā bhūmau rudhirārdrā vanaukasaḥ |

20.2२०.२

केचिद् विद्राविता नष्टाः संक्रुद्धै राक्षसैर् युधि ॥ (२०।२)

kecid vidrāvitā naṣṭāḥ saṃkruddhai rākṣasair yudhi ||

21.1२१.१

विभिन्नहृदयाः केचिद् एकपार्श्वेन शायिताः । (२१।१)

vibhinnahṛdayāḥ kecid ekapārśvena śāyitāḥ |

21.2२१.२

विदारितास्त्रिशूलैश्च केचिद् आन्त्रैर् विनिस्रुताः ॥ (२१।२)

vidāritāstriśūlaiśca kecid āntrair vinisrutāḥ ||

22.1२२.१

तत् सुभीमं महद् युद्धं हरिराक्षससंकुलम् । (२२।१)

tat subhīmaṃ mahad yuddhaṃ harirākṣasasaṃkulam |

22.2२२.२

प्रबभौ शस्त्रबहुलं शिलापादपसंकुलम् ॥ (२२।२)

prababhau śastrabahulaṃ śilāpādapasaṃkulam ||

23.1२३.१

धनुर्ज्यातन्त्रिमधुरं हिक्कातालसमन्वितम् । (२३।१)

dhanurjyātantrimadhuraṃ hikkātālasamanvitam |

23.2२३.२

मन्द्रस्तनितसंगीतं युद्धगान्धर्वम् आबभौ ॥ (२३।२)

mandrastanitasaṃgītaṃ yuddhagāndharvam ābabhau ||

24.1२४.१

धूम्राक्षस्तु धनुष्पाणिर् वानरान् रणमूर्धनि । (२४।१)

dhūmrākṣastu dhanuṣpāṇir vānarān raṇamūrdhani |

24.2२४.२

हसन् विद्रावयामास दिशस्ताञ् शरवृष्टिभिः ॥ (२४।२)

hasan vidrāvayāmāsa diśastāñ śaravṛṣṭibhiḥ ||

25.1२५.१

धूम्राक्षेणार्दितं सैन्यं व्यथितं दृश्य मारुतिः । (२५।१)

dhūmrākṣeṇārditaṃ sainyaṃ vyathitaṃ dṛśya mārutiḥ |

25.2२५.२

अभ्यवर्तत संक्रुद्धः प्रगृह्य विपुलां शिलाम् ॥ (२५।२)

abhyavartata saṃkruddhaḥ pragṛhya vipulāṃ śilām ||

26.1२६.१

क्रोधाद् द्विगुणताम्राक्षः पितृतुल्यपराक्रमः । (२६।१)

krodhād dviguṇatāmrākṣaḥ pitṛtulyaparākramaḥ |

26.2२६.२

शिलां तां पातयामास धूम्राक्षस्य रथं प्रति ॥ (२६।२)

śilāṃ tāṃ pātayāmāsa dhūmrākṣasya rathaṃ prati ||

27.1२७.१

आपतन्तीं शिलां दृष्ट्वा गदाम् उद्यम्य संभ्रमात् । (२७।१)

āpatantīṃ śilāṃ dṛṣṭvā gadām udyamya saṃbhramāt |

27.2२७.२

रथाद् आप्लुत्य वेगेन वसुधायां व्यतिष्ठत ॥ (२७।२)

rathād āplutya vegena vasudhāyāṃ vyatiṣṭhata ||

28.1२८.१

सा प्रमथ्य रथं तस्य निपपात शिला भुवि । (२८।१)

sā pramathya rathaṃ tasya nipapāta śilā bhuvi |

28.2२८.२

सचक्रकूबरं साश्वं सध्वजं सशरासनम् ॥ (२८।२)

sacakrakūbaraṃ sāśvaṃ sadhvajaṃ saśarāsanam ||

29.1२९.१

स भङ्क्त्वा तु रथं तस्य हनूमान्मारुतात्मजः । (२९।१)

sa bhaṅktvā tu rathaṃ tasya hanūmānmārutātmajaḥ |

29.2२९.२

रक्षसां कदनं चक्रे सस्कन्धविटपैर् द्रुमैः ॥ (२९।२)

rakṣasāṃ kadanaṃ cakre saskandhaviṭapair drumaiḥ ||

30.1३०.१

विभिन्नशिरसो भूत्वा राक्षसाः शोणितोक्षिताः । (३०।१)

vibhinnaśiraso bhūtvā rākṣasāḥ śoṇitokṣitāḥ |

30.2३०.२

द्रुमैः प्रमथिताश्चान्ये निपेतुर् धरणीतले ॥ (३०।२)

drumaiḥ pramathitāścānye nipetur dharaṇītale ||

31.1३१.१

विद्राव्य राक्षसं सैन्यं हनूमान्मारुतात्मजः । (३१।१)

vidrāvya rākṣasaṃ sainyaṃ hanūmānmārutātmajaḥ |

31.2३१.२

गिरेः शिखरम् आदाय धूम्राक्षम् अभिदुद्रुवे ॥ (३१।२)

gireḥ śikharam ādāya dhūmrākṣam abhidudruve ||

32.1३२.१

तम् आपतन्तं धूम्राक्षो गदाम् उद्यम्य वीर्यवान् । (३२।१)

tam āpatantaṃ dhūmrākṣo gadām udyamya vīryavān |

32.2३२.२

विनर्दमानः सहसा हनूमन्तम् अभिद्रवत् ॥ (३२।२)

vinardamānaḥ sahasā hanūmantam abhidravat ||

33.1३३.१

ततः क्रुद्धस्तु वेगेन गदां तां बहुकण्टकाम् । (३३।१)

tataḥ kruddhastu vegena gadāṃ tāṃ bahukaṇṭakām |

33.2३३.२

पातयामास धूम्राक्षो मस्तके तु हनूमतः ॥ (३३।२)

pātayāmāsa dhūmrākṣo mastake tu hanūmataḥ ||

34.1३४.१

ताडितः स तया तत्र गदया भीमरूपया । (३४।१)

tāḍitaḥ sa tayā tatra gadayā bhīmarūpayā |

34.2३४.२

स कपिर् मारुतबलस्तं प्रहारम् अचिन्तयन् । (३४।२)

sa kapir mārutabalastaṃ prahāram acintayan |

34.3३४.३

धूम्राक्षस्य शिरोमध्ये गिरिशृङ्गम् अपातयत् ॥ (३४।३)

dhūmrākṣasya śiromadhye giriśṛṅgam apātayat ||

35.1३५.१

स विह्वलितसर्वाङ्गो गिरिशृङ्गेण ताडितः । (३५।१)

sa vihvalitasarvāṅgo giriśṛṅgeṇa tāḍitaḥ |

35.2३५.२

पपात सहसा भूमौ विकीर्ण इव पर्वतः ॥ (३५।२)

papāta sahasā bhūmau vikīrṇa iva parvataḥ ||

36.1३६.१

धूम्राक्षं निहतं दृष्ट्वा हतशेषा निशाचराः । (३६।१)

dhūmrākṣaṃ nihataṃ dṛṣṭvā hataśeṣā niśācarāḥ |

36.2३६.२

त्रस्ताः प्रविविशुर् लङ्कां वध्यमानाः प्लवंगमैः ॥ (३६।२)

trastāḥ praviviśur laṅkāṃ vadhyamānāḥ plavaṃgamaiḥ ||

37.1३७.१

स तु पवनसुतो निहत्य शत्रुं क्षतजवहाः सरितश्च संविकीर्य । (३७।१)

sa tu pavanasuto nihatya śatruṃ kṣatajavahāḥ saritaśca saṃvikīrya |

37.2३७.२

रिपुवधजनितश्रमो महात्मा मुदम् अगमत् कपिभिश्च पूज्यमानः ॥ (३७।२)

ripuvadhajanitaśramo mahātmā mudam agamat kapibhiśca pūjyamānaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 42

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit