रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 6

512 of 606 · 111 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तैर् वध्यमाना देवाश्च ऋषयश्च तपोधनाः । (१।१)

tair vadhyamānā devāśca ṛṣayaśca tapodhanāḥ |

1.2१.२

भयार्ताः शरणं जग्मुर् देवदेवं महेश्वरम् ॥ (१।२)

bhayārtāḥ śaraṇaṃ jagmur devadevaṃ maheśvaram ||

2.1२.१

ते समेत्य तु कामारिं त्रिपुरारिं त्रिलोचनम् । (२।१)

te sametya tu kāmāriṃ tripurāriṃ trilocanam |

2.2२.२

ऊचुः प्राञ्जलयो देवा भयगद्गदभाषिणः ॥ (२।२)

ūcuḥ prāñjalayo devā bhayagadgadabhāṣiṇaḥ ||

3.1३.१

सुकेशपुत्रैर् भगवन् पितामहवरोद्धतैः । (३।१)

sukeśaputrair bhagavan pitāmahavaroddhataiḥ |

3.2३.२

प्रजाध्यक्ष प्रजाः सर्वा बाध्यन्ते रिपुबाधन ॥ (३।२)

prajādhyakṣa prajāḥ sarvā bādhyante ripubādhana ||

4.1४.१

शरण्यान्यशरण्यानि आश्रमाणि कृतानि नः । (४।१)

śaraṇyānyaśaraṇyāni āśramāṇi kṛtāni naḥ |

4.2४.२

स्वर्गाच्च च्यावितः शक्रः स्वर्गे क्रीडन्ति शक्रवत् ॥ (४।२)

svargācca cyāvitaḥ śakraḥ svarge krīḍanti śakravat ||

5.1५.१

अहं विष्णुर् अहं रुद्रो ब्रह्माहं देवराड् अहम् । (५।१)

ahaṃ viṣṇur ahaṃ rudro brahmāhaṃ devarāḍ aham |

5.2५.२

अहं यमो ऽहं वरुणश्चन्द्रो ऽहं रविर् अप्यहम् ॥ (५।२)

ahaṃ yamo 'haṃ varuṇaścandro 'haṃ ravir apyaham ||

6.1६.१

इति ते राक्षसा देव वरदानेन दर्पिताः । (६।१)

iti te rākṣasā deva varadānena darpitāḥ |

6.2६.२

बाधन्ते समरोद्धर्षा ये च तेषां पुरःसराः ॥ (६।२)

bādhante samaroddharṣā ye ca teṣāṃ puraḥsarāḥ ||

7.1७.१

तन्नो देव भयार्तानाम् अभयं दातुम् अर्हसि । (७।१)

tanno deva bhayārtānām abhayaṃ dātum arhasi |

7.2७.२

अशिवं वपुर् आस्थाय जहि दैवतकण्टकान् ॥ (७।२)

aśivaṃ vapur āsthāya jahi daivatakaṇṭakān ||

8.1८.१

इत्युक्तस्तु सुरैः सर्वैः कपर्दी नीललोहितः । (८।१)

ityuktastu suraiḥ sarvaiḥ kapardī nīlalohitaḥ |

8.2८.२

सुकेशं प्रति सापेक्ष आह देवगणान् प्रभुः ॥ (८।२)

sukeśaṃ prati sāpekṣa āha devagaṇān prabhuḥ ||

9.1९.१

नाहं तान्निहनिष्यामि अवध्या मम ते ऽसुराः । (९।१)

nāhaṃ tānnihaniṣyāmi avadhyā mama te 'surāḥ |

9.2९.२

किं तु मन्त्रं प्रदास्यामि यो वै तान्निहनिष्यति ॥ (९।२)

kiṃ tu mantraṃ pradāsyāmi yo vai tānnihaniṣyati ||

10.1१०.१

एवम् एव समुद्योगं पुरस्कृत्य सुरर्षभाः । (१०।१)

evam eva samudyogaṃ puraskṛtya surarṣabhāḥ |

10.2१०.२

गच्छन्तु शरणं विष्णुं हनिष्यति स तान् प्रभुः ॥ (१०।२)

gacchantu śaraṇaṃ viṣṇuṃ haniṣyati sa tān prabhuḥ ||

11.1११.१

ततस्ते जयशब्देन प्रतिनन्द्य महेश्वरम् । (११।१)

tataste jayaśabdena pratinandya maheśvaram |

11.2११.२

विष्णोः समीपम् आजग्मुर् निशाचरभयार्दिताः ॥ (११।२)

viṣṇoḥ samīpam ājagmur niśācarabhayārditāḥ ||

12.1१२.१

शङ्खचक्रधरं देवं प्रणम्य बहु मान्य च । (१२।१)

śaṅkhacakradharaṃ devaṃ praṇamya bahu mānya ca |

12.2१२.२

ऊचुः संभ्रान्तवद् वाक्यं सुकेशतनयार्दिताः ॥ (१२।२)

ūcuḥ saṃbhrāntavad vākyaṃ sukeśatanayārditāḥ ||

13.1१३.१

सुकेशतनयैर् देव त्रिभिस्त्रेताग्निसंनिभैः । (१३।१)

sukeśatanayair deva tribhistretāgnisaṃnibhaiḥ |

13.2१३.२

आक्रम्य वरदानेन स्थानान्यपहृतानि नः ॥ (१३।२)

ākramya varadānena sthānānyapahṛtāni naḥ ||

14.1१४.१

लङ्का नाम पुरी दुर्गा त्रिकूटशिखरे स्थिता । (१४।१)

laṅkā nāma purī durgā trikūṭaśikhare sthitā |

14.2१४.२

तत्र स्थिताः प्रबाधन्ते सर्वान्नः क्षणदाचराः ॥ (१४।२)

tatra sthitāḥ prabādhante sarvānnaḥ kṣaṇadācarāḥ ||

15.1१५.१

स त्वम् अस्मत्प्रियार्थं तु जहि तान्मधुसूदन । (१५।१)

sa tvam asmatpriyārthaṃ tu jahi tānmadhusūdana |

15.2१५.२

चक्रकृत्तास्यकमलान्निवेदय यमाय वै ॥ (१५।२)

cakrakṛttāsyakamalānnivedaya yamāya vai ||

16.1१६.१

भयेष्वभयदो ऽस्माकं नान्यो ऽस्ति भवता समः । (१६।१)

bhayeṣvabhayado 'smākaṃ nānyo 'sti bhavatā samaḥ |

16.2१६.२

नुद त्वं नो भयं देव नीहारम् इव भास्करः ॥ (१६।२)

nuda tvaṃ no bhayaṃ deva nīhāram iva bhāskaraḥ ||

17.1१७.१

इत्येवं दैवतैर् उक्तो देवदेवो जनार्दनः । (१७।१)

ityevaṃ daivatair ukto devadevo janārdanaḥ |

17.2१७.२

अभयं भयदो ऽरीणां दत्त्वा देवान् उवाच ह ॥ (१७।२)

abhayaṃ bhayado 'rīṇāṃ dattvā devān uvāca ha ||

18.1१८.१

सुकेशं राक्षसं जाने ईशान वरदर्पितम् । (१८।१)

sukeśaṃ rākṣasaṃ jāne īśāna varadarpitam |

18.2१८.२

तांश्चास्य तनयाञ् जाने येषां ज्येष्ठः स माल्यवान् ॥ (१८।२)

tāṃścāsya tanayāñ jāne yeṣāṃ jyeṣṭhaḥ sa mālyavān ||

19.1१९.१

तान् अहं समतिक्रान्तमर्यादान् राक्षसाधमान् । (१९।१)

tān ahaṃ samatikrāntamaryādān rākṣasādhamān |

19.2१९.२

सूदयिष्यामि संग्रामे सुरा भवत विज्वराः ॥ (१९।२)

sūdayiṣyāmi saṃgrāme surā bhavata vijvarāḥ ||

20.1२०.१

इत्युक्तास्ते सुराः सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना । (२०।१)

ityuktāste surāḥ sarve viṣṇunā prabhaviṣṇunā |

20.2२०.२

यथा वासं ययुर् हृष्टाः प्रशंसन्तो जनार्दनम् ॥ (२०।२)

yathā vāsaṃ yayur hṛṣṭāḥ praśaṃsanto janārdanam ||

21.1२१.१

विबुधानां समुद्योगं माल्यवान् स निशाचरः । (२१।१)

vibudhānāṃ samudyogaṃ mālyavān sa niśācaraḥ |

21.2२१.२

श्रुत्वा तौ भ्रातरौ वीराविदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२१।२)

śrutvā tau bhrātarau vīrāvidaṃ vacanam abravīt ||

22.1२२.१

अमरा ऋषयश्चैव संहत्य किल शंकरम् । (२२।१)

amarā ṛṣayaścaiva saṃhatya kila śaṃkaram |

22.2२२.२

अस्मद्वधं परीप्सन्त इदम् ऊचुस्त्रिलोचनम् ॥ (२२।२)

asmadvadhaṃ parīpsanta idam ūcustrilocanam ||

23.1२३.१

सुकेशतनया देव वरदानबलोद्धताः । (२३।१)

sukeśatanayā deva varadānabaloddhatāḥ |

23.2२३.२

बाधन्ते ऽस्मान् समुद्युक्ता घोररूपाः पदे पदे ॥ (२३।२)

bādhante 'smān samudyuktā ghorarūpāḥ pade pade ||

24.1२४.१

राक्षसैर् अभिभूताः स्म न शक्ताः स्म उमापते । (२४।१)

rākṣasair abhibhūtāḥ sma na śaktāḥ sma umāpate |

24.2२४.२

स्वेषु वेश्मसु संस्थातुं भयात् तेषां दुरात्मनाम् ॥ (२४।२)

sveṣu veśmasu saṃsthātuṃ bhayāt teṣāṃ durātmanām ||

25.1२५.१

तद् अस्माकं हितार्थे त्वं जहि तांस्तांस्त्रिलोचन । (२५।१)

tad asmākaṃ hitārthe tvaṃ jahi tāṃstāṃstrilocana |

25.2२५.२

राक्षसान् हुंकृतेनैव दह प्रदहतां वर ॥ (२५।२)

rākṣasān huṃkṛtenaiva daha pradahatāṃ vara ||

26.1२६.१

इत्येवं त्रिदशैर् उक्तो निशम्यान्धकसूदनः । (२६।१)

ityevaṃ tridaśair ukto niśamyāndhakasūdanaḥ |

26.2२६.२

शिरः करं च धुन्वान इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२६।२)

śiraḥ karaṃ ca dhunvāna idaṃ vacanam abravīt ||

27.1२७.१

अवध्या मम ते देवाः सुकेशतनया रणे । (२७।१)

avadhyā mama te devāḥ sukeśatanayā raṇe |

27.2२७.२

मन्त्रं तु वः प्रदास्यामि यो वै तान्निहनिष्यति ॥ (२७।२)

mantraṃ tu vaḥ pradāsyāmi yo vai tānnihaniṣyati ||

28.1२८.१

यः स चक्रगदापाणिः पीतवासा जनार्दनः । (२८।१)

yaḥ sa cakragadāpāṇiḥ pītavāsā janārdanaḥ |

28.2२८.२

हनिष्यति स तान् युद्धे शरणं तं प्रपद्यथ ॥ (२८।२)

haniṣyati sa tān yuddhe śaraṇaṃ taṃ prapadyatha ||

29.1२९.१

हरान्नावाप्य ते कामं कामारिम् अभिवाद्य च । (२९।१)

harānnāvāpya te kāmaṃ kāmārim abhivādya ca |

29.2२९.२

नारायणालयं प्राप्तास्तस्मै सर्वं न्यवेदयन् ॥ (२९।२)

nārāyaṇālayaṃ prāptāstasmai sarvaṃ nyavedayan ||

30.1३०.१

ततो नारायणेनोक्ता देवा इन्द्रपुरोगमाः । (३०।१)

tato nārāyaṇenoktā devā indrapurogamāḥ |

30.2३०.२

सुरारीन् सूदयिष्यामि सुरा भवत विज्वराः ॥ (३०।२)

surārīn sūdayiṣyāmi surā bhavata vijvarāḥ ||

31.1३१.१

देवानां भयभीतानां हरिणा राक्षसर्षभौ । (३१।१)

devānāṃ bhayabhītānāṃ hariṇā rākṣasarṣabhau |

31.2३१.२

प्रतिज्ञातो वधो ऽस्माकं तच्चिन्तयथ यत् क्षमम् ॥ (३१।२)

pratijñāto vadho 'smākaṃ taccintayatha yat kṣamam ||

32.1३२.१

हिरण्यकशिपोर् मृत्युर् अन्येषां च सुरद्विषाम् । (३२।१)

hiraṇyakaśipor mṛtyur anyeṣāṃ ca suradviṣām |

32.2३२.२

दुःखं नारायणं जेतुं यो नो हन्तुम् अभीप्सति ॥ (३२।२)

duḥkhaṃ nārāyaṇaṃ jetuṃ yo no hantum abhīpsati ||

33.1३३.१

ततः सुमाली माली च श्रुत्वा माल्यवतो वचः । (३३।१)

tataḥ sumālī mālī ca śrutvā mālyavato vacaḥ |

33.2३३.२

ऊचतुर् भ्रातरं ज्येष्ठं भगांशाविव वासवम् ॥ (३३।२)

ūcatur bhrātaraṃ jyeṣṭhaṃ bhagāṃśāviva vāsavam ||

34.1३४.१

स्वधीतं दत्तम् इष्टं च ऐश्वर्यं परिपालितम् । (३४।१)

svadhītaṃ dattam iṣṭaṃ ca aiśvaryaṃ paripālitam |

34.2३४.२

आयुर् निरामयं प्राप्तं स्वधर्मः स्थापितश्च नः ॥ (३४।२)

āyur nirāmayaṃ prāptaṃ svadharmaḥ sthāpitaśca naḥ ||

35.1३५.१

देवसागरम् अक्षोभ्यं शस्त्रौघैः प्रविगाह्य च । (३५।१)

devasāgaram akṣobhyaṃ śastraughaiḥ pravigāhya ca |

35.2३५.२

जिता देवा रणे नित्यं न नो मृत्युकृतं भयम् ॥ (३५।२)

jitā devā raṇe nityaṃ na no mṛtyukṛtaṃ bhayam ||

36.1३६.१

नारायणश्च रुद्रश्च शक्रश्चापि यमस्तथा । (३६।१)

nārāyaṇaśca rudraśca śakraścāpi yamastathā |

36.2३६.२

अस्माकं प्रमुखे स्थातुं सर्व एव हि बिभ्यति ॥ (३६।२)

asmākaṃ pramukhe sthātuṃ sarva eva hi bibhyati ||

37.1३७.१

विष्णोर् दोषश्च नास्त्यत्र कारणं राक्षसेश्वर । (३७।१)

viṣṇor doṣaśca nāstyatra kāraṇaṃ rākṣaseśvara |

37.2३७.२

देवानाम् एव दोषेण विष्णोः प्रचलितं मनः ॥ (३७।२)

devānām eva doṣeṇa viṣṇoḥ pracalitaṃ manaḥ ||

38.1३८.१

तस्माद् अद्य समुद्युक्ताः सर्वसैन्यसमावृताः । (३८।१)

tasmād adya samudyuktāḥ sarvasainyasamāvṛtāḥ |

38.2३८.२

देवान् एव जिघांसामो येभ्यो दोषः समुत्थितः ॥ (३८।२)

devān eva jighāṃsāmo yebhyo doṣaḥ samutthitaḥ ||

39.1३९.१

इति माली सुमाली च माल्यवान् अग्रजः प्रभुः । (३९।१)

iti mālī sumālī ca mālyavān agrajaḥ prabhuḥ |

39.2३९.२

उद्योगं घोषयित्वाथ राक्षसाः सर्व एव ते । (३९।२)

udyogaṃ ghoṣayitvātha rākṣasāḥ sarva eva te |

39.3३९.३

युद्धाय निर्ययुः क्रुद्धा जम्भवृत्रबला इव ॥ (३९।३)

yuddhāya niryayuḥ kruddhā jambhavṛtrabalā iva ||

40.1४०.१

स्यन्दनैर् वारणेन्द्रैश्च हयैश्च गिरिसंनिभैः । (४०।१)

syandanair vāraṇendraiśca hayaiśca girisaṃnibhaiḥ |

40.2४०.२

खरैर् गोभिर् अथोष्ट्रैश्च शिंशुमारैर् भुजंगमैः ॥ (४०।२)

kharair gobhir athoṣṭraiśca śiṃśumārair bhujaṃgamaiḥ ||

41.1४१.१

मकरैः कच्छपैर् मीनैर् विहंगैर् गरुडोपमैः । (४१।१)

makaraiḥ kacchapair mīnair vihaṃgair garuḍopamaiḥ |

41.2४१.२

सिंहैर् व्याघ्रैर् वराहैश्च सृमरैश्चमरैर् अपि ॥ (४१।२)

siṃhair vyāghrair varāhaiśca sṛmaraiścamarair api ||

42.1४२.१

त्यक्त्वा लङ्कां ततः सर्वे राक्षसा बलगर्विताः । (४२।१)

tyaktvā laṅkāṃ tataḥ sarve rākṣasā balagarvitāḥ |

42.2४२.२

प्रयाता देवलोकाय योद्धुं दैवतशत्रवः ॥ (४२।२)

prayātā devalokāya yoddhuṃ daivataśatravaḥ ||

43.1४३.१

लङ्काविपर्ययं दृष्ट्वा यानि लङ्कालयान्यथ । (४३।१)

laṅkāviparyayaṃ dṛṣṭvā yāni laṅkālayānyatha |

43.2४३.२

भूतानि भयदर्शीनि विमनस्कानि सर्वशः ॥ (४३।२)

bhūtāni bhayadarśīni vimanaskāni sarvaśaḥ ||

44.1४४.१

भौमास्तथान्तरिक्षाश्च कालाज्ञप्ता भयावहाः । (४४।१)

bhaumāstathāntarikṣāśca kālājñaptā bhayāvahāḥ |

44.2४४.२

उत्पाता राक्षसेन्द्राणाम् अभावायोत्थिता द्रुतम् ॥ (४४।२)

utpātā rākṣasendrāṇām abhāvāyotthitā drutam ||

45.1४५.१

अस्थीनि मेघा वर्षन्ति उष्णं शोणितम् एव च । (४५।१)

asthīni meghā varṣanti uṣṇaṃ śoṇitam eva ca |

45.2४५.२

वेलां समुद्रो ऽप्युत्क्रान्तश्चलन्ते चाचलोत्तमाः ॥ (४५।२)

velāṃ samudro 'pyutkrāntaścalante cācalottamāḥ ||

46.1४६.१

अट्टहासान् विमुञ्चन्तो घननादसमस्वनान् । (४६।१)

aṭṭahāsān vimuñcanto ghananādasamasvanān |

46.2४६.२

भूताः परिपतन्ति स्म नृत्यमानाः सहस्रशः ॥ (४६।२)

bhūtāḥ paripatanti sma nṛtyamānāḥ sahasraśaḥ ||

47.1४७.१

गृध्रचक्रं महच्चापि ज्वलनोद्गारिभिर् मुखैः । (४७।१)

gṛdhracakraṃ mahaccāpi jvalanodgāribhir mukhaiḥ |

47.2४७.२

राक्षसानाम् उपरि वै भ्रमते कालचक्रवत् ॥ (४७।२)

rākṣasānām upari vai bhramate kālacakravat ||

48.1४८.१

तान् अचिन्त्य महोत्पातान् राक्षसा बलगर्विताः । (४८।१)

tān acintya mahotpātān rākṣasā balagarvitāḥ |

48.2४८.२

यन्त्येव न निवर्तन्ते मृत्युपाशावपाशिताः ॥ (४८।२)

yantyeva na nivartante mṛtyupāśāvapāśitāḥ ||

49.1४९.१

माल्यवांश्च सुमाली च माली च रजनीचराः । (४९।१)

mālyavāṃśca sumālī ca mālī ca rajanīcarāḥ |

49.2४९.२

आसन् पुरःसरास्तेषां क्रतूनाम् इव पावकाः ॥ (४९।२)

āsan puraḥsarāsteṣāṃ kratūnām iva pāvakāḥ ||

50.1५०.१

माल्यवन्तं तु ते सर्वे माल्यवन्तम् इवाचलम् । (५०।१)

mālyavantaṃ tu te sarve mālyavantam ivācalam |

50.2५०.२

निशाचरा आश्रयन्ते धातारम् इव देहिनः ॥ (५०।२)

niśācarā āśrayante dhātāram iva dehinaḥ ||

51.1५१.१

तद् बलं राक्षसेन्द्राणां महाभ्रघननादितम् । (५१।१)

tad balaṃ rākṣasendrāṇāṃ mahābhraghananāditam |

51.2५१.२

जयेप्सया देवलोकं ययौ मालीवशे स्थितम् ॥ (५१।२)

jayepsayā devalokaṃ yayau mālīvaśe sthitam ||

52.1५२.१

राक्षसानां समुद्योगं तं तु नारायणः प्रभुः । (५२।१)

rākṣasānāṃ samudyogaṃ taṃ tu nārāyaṇaḥ prabhuḥ |

52.2५२.२

देवदूताद् उपश्रुत्य दध्रे युद्धे ततो मनः ॥ (५२।२)

devadūtād upaśrutya dadhre yuddhe tato manaḥ ||

53.1५३.१

स देवसिद्धर्षिमहोरगैश्च गन्धर्वमुख्याप्सरसोपगीतः । (५३।१)

sa devasiddharṣimahoragaiśca gandharvamukhyāpsarasopagītaḥ |

53.2५३.२

समाससादामरशत्रुसैन्यं चक्रासिसीरप्रवरादिधारी ॥ (५३।२)

samāsasādāmaraśatrusainyaṃ cakrāsisīrapravarādidhārī ||

54.1५४.१

सुपर्णपक्षानिलनुन्नपक्षं भ्रमत्पताकं प्रविकीर्णशस्त्रम् । (५४।१)

suparṇapakṣānilanunnapakṣaṃ bhramatpatākaṃ pravikīrṇaśastram |

54.2५४.२

चचाल तद् राक्षसराजसैन्यं चलोपलो नील इवाचलेन्द्रः ॥ (५४।२)

cacāla tad rākṣasarājasainyaṃ calopalo nīla ivācalendraḥ ||

55.1५५.१

तथा शितैः शोणितमांसरूषितैर् युगान्तवैश्वानरतुल्यविग्रहैः । (५५।१)

tathā śitaiḥ śoṇitamāṃsarūṣitair yugāntavaiśvānaratulyavigrahaiḥ |

55.2५५.२

निशाचराः संपरिवार्य माधवं वरायुधैर् निर्बिभिदुः सहस्रशः ॥ (५५।२)

niśācarāḥ saṃparivārya mādhavaṃ varāyudhair nirbibhiduḥ sahasraśaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 6

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit