Rām, 6, 106
Select a line for its word-by-word analysis.
ददौ रामाय वैदेहीम् अङ्के कृत्वा विभावसुः ॥ (३।२)
dadau rāmāya vaidehīm aṅke kṛtvā vibhāvasuḥ ||
सुवृत्ता वृत्तशौण्डीरा न त्वाम् अतिचचार ह ॥ (५।२)
suvṛttā vṛttaśauṇḍīrā na tvām aticacāra ha ||
रुद्धा चान्तःपुरे गुप्ता त्वच्चित्ता त्वत्परायणा । (७।१)
ruddhā cāntaḥpure guptā tvaccittā tvatparāyaṇā |
रक्षिता राक्षसीसंघैर् विकृतैर् घोरदर्शनैः ॥ (७।२)
rakṣitā rākṣasīsaṃghair vikṛtair ghoradarśanaiḥ ||
प्रलोभ्यमाना विविधं भर्त्स्यमाना च मैथिली । (८।१)
pralobhyamānā vividhaṃ bhartsyamānā ca maithilī |
विशुद्धभावां निष्पापां प्रतिगृह्णीष्व राघव । (९।१)
viśuddhabhāvāṃ niṣpāpāṃ pratigṛhṇīṣva rāghava |
अब्रवीत् त्रिदशश्रेष्ठं रामो धर्मभृतां वरः ॥ (१०।२)
abravīt tridaśaśreṣṭhaṃ rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ ||
इति वक्ष्यन्ति मां सन्तो जानकीम् अविशोध्य हि ॥ (१२।२)
iti vakṣyanti māṃ santo jānakīm aviśodhya hi ||
प्रत्ययार्थं तु लोकानां त्रयाणां सत्यसंश्रयः । (१४।१)
pratyayārthaṃ tu lokānāṃ trayāṇāṃ satyasaṃśrayaḥ |
उपेक्षे चापि वैदेहीं प्रविशन्तीं हुताशनम् ॥ (१४।२)
upekṣe cāpi vaidehīṃ praviśantīṃ hutāśanam ||
इमाम् अपि विशालाक्षीं रक्षितां स्वेन तेजसा । (१५।१)
imām api viśālākṣīṃ rakṣitāṃ svena tejasā |
न हि शक्तः स दुष्टात्मा मनसापि हि मैथिलीम् । (१६।१)
na hi śaktaḥ sa duṣṭātmā manasāpi hi maithilīm |
प्रधर्षयितुम् अप्राप्तां दीप्ताम् अग्निशिखाम् इव ॥ (१६।२)
pradharṣayitum aprāptāṃ dīptām agniśikhām iva ||
नेयम् अर्हति चैश्वर्यं रावणान्तःपुरे शुभा । (१७।१)
neyam arhati caiśvaryaṃ rāvaṇāntaḥpure śubhā |
अनन्या हि मया सीतां भास्करेण प्रभा यथा ॥ (१७।२)
ananyā hi mayā sītāṃ bhāskareṇa prabhā yathā ||
विशुद्धा त्रिषु लोकेषु मैथिली जनकात्मजा । (१८।१)
viśuddhā triṣu lokeṣu maithilī janakātmajā |
न हि हातुम् इयं शक्या कीर्तिर् आत्मवता यथा ॥ (१८।२)
na hi hātum iyaṃ śakyā kīrtir ātmavatā yathā ||
अवश्यं च मया कार्यं सर्वेषां वो वचो हितम् । (१९।१)
avaśyaṃ ca mayā kāryaṃ sarveṣāṃ vo vaco hitam |
स्निग्धानां लोकमान्यानाम् एवं च ब्रुवतां हितम् ॥ (१९।२)
snigdhānāṃ lokamānyānām evaṃ ca bruvatāṃ hitam ||
इतीदम् उक्त्वा वचनं महाबलैः प्रशस्यमानः स्वकृतेन कर्मणा । (२०।१)
itīdam uktvā vacanaṃ mahābalaiḥ praśasyamānaḥ svakṛtena karmaṇā |
समेत्य रामः प्रियया महाबलः सुखं सुखार्हो ऽनुबभूव राघवः ॥ (२०।२)
sametya rāmaḥ priyayā mahābalaḥ sukhaṃ sukhārho 'nubabhūva rāghavaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.