Rām, 3, 18
Select a line for its word-by-word analysis.
तां तथा पतितां दृष्ट्वा विरूपां शोणितोक्षिताम् । (१।१)
tāṃ tathā patitāṃ dṛṣṭvā virūpāṃ śoṇitokṣitām |
भगिनीं क्रोधसंतप्तः खरः पप्रच्छ राक्षसः ॥ (१।२)
bhaginīṃ krodhasaṃtaptaḥ kharaḥ papraccha rākṣasaḥ ||
को ऽयम् एवं महावीर्यस् त्वां विरूपां चकार ह ॥ (३।२)
ko 'yam evaṃ mahāvīryas tvāṃ virūpāṃ cakāra ha ||
न हि पश्याम्य् अहं लोके यः कुर्यान् मम विप्रियम् । (४।१)
na hi paśyāmy ahaṃ loke yaḥ kuryān mama vipriyam |
अद्याहं मार्गणैः प्राणान् आदास्ये जीवितान्तकैः । (५।१)
adyāhaṃ mārgaṇaiḥ prāṇān ādāsye jīvitāntakaiḥ |
सलिले क्षीरम् आसक्तं निष्पिबन्न् इव सारसः ॥ (५।२)
salile kṣīram āsaktaṃ niṣpibann iva sārasaḥ ||
सफेनं रुधिरं रक्तं मेदिनी कस्य पास्यति ॥ (६।२)
saphenaṃ rudhiraṃ raktaṃ medinī kasya pāsyati ||
कस्य पत्त्ररथाः कायान् मांसम् उत्कृत्य संगताः । (७।१)
kasya pattrarathāḥ kāyān māṃsam utkṛtya saṃgatāḥ |
तं न देवा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः । (८।१)
taṃ na devā na gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ |
उपलभ्य शनैः संज्ञां तं मे शंसितुम् अर्हसि । (९।१)
upalabhya śanaiḥ saṃjñāṃ taṃ me śaṃsitum arhasi |
येन त्वं दुर्विनीतेन वने विक्रम्य निर्जिता ॥ (९।२)
yena tvaṃ durvinītena vane vikramya nirjitā ||
इति भ्रातुर् वचः श्रुत्वा क्रुद्धस्य च विशेषतः । (१०।१)
iti bhrātur vacaḥ śrutvā kruddhasya ca viśeṣataḥ |
ततः शूर्पणखा वाक्यं सबाष्पम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१०।२)
tataḥ śūrpaṇakhā vākyaṃ sabāṣpam idam abravīt ||
गन्धर्वराजप्रतिमौ पार्थिवव्यञ्जनान्वितौ । (१२।१)
gandharvarājapratimau pārthivavyañjanānvitau |
देवौ वा मानुषौ वा तौ न तर्कयितुम् उत्सहे ॥ (१२।२)
devau vā mānuṣau vā tau na tarkayitum utsahe ||
दृष्टा तत्र मया नारी तयोर् मध्ये सुमध्यमा ॥ (१३।२)
dṛṣṭā tatra mayā nārī tayor madhye sumadhyamā ||
ताभ्याम् उभाभ्यां सम्भूय प्रमदाम् अधिकृत्य ताम् । (१४।१)
tābhyām ubhābhyāṃ sambhūya pramadām adhikṛtya tām |
तस्याश् चानृजुवृत्तायास् तयोश् च हतयोर् अहम् । (१५।१)
tasyāś cānṛjuvṛttāyās tayoś ca hatayor aham |
सफेनं पातुम् इच्छामि रुधिरं रणमूर्धनि ॥ (१५।२)
saphenaṃ pātum icchāmi rudhiraṃ raṇamūrdhani ||
एष मे प्रथमः कामः कृतस् तात त्वया भवेत् । (१६।१)
eṣa me prathamaḥ kāmaḥ kṛtas tāta tvayā bhavet |
तस्यास् तयोश् च रुधिरं पिबेयम् अहम् आहवे ॥ (१६।२)
tasyās tayoś ca rudhiraṃ pibeyam aham āhave ||
व्यादिदेश खरः क्रुद्धो राक्षसान् अन्तकोपमान् ॥ (१७।२)
vyādideśa kharaḥ kruddho rākṣasān antakopamān ||
मानुषौ शस्त्रसम्पन्नौ चीरकृष्णाजिनाम्बरौ । (१८।१)
mānuṣau śastrasampannau cīrakṛṣṇājināmbarau |
प्रविष्टौ दण्डकारण्यं घोरं प्रमदया सह ॥ (१८।२)
praviṣṭau daṇḍakāraṇyaṃ ghoraṃ pramadayā saha ||
तौ हत्वा तां च दुर्वृत्ताम् उपावर्तितुम् अर्हथ । (१९।१)
tau hatvā tāṃ ca durvṛttām upāvartitum arhatha |
मनोरथो ऽयम् इष्टो ऽस्या भगिन्या मम राक्षसाः । (२०।१)
manoratho 'yam iṣṭo 'syā bhaginyā mama rākṣasāḥ |
शीघ्रं संपद्यतां गत्वा तौ प्रमथ्य स्वतेजसा ॥ (२०।२)
śīghraṃ saṃpadyatāṃ gatvā tau pramathya svatejasā ||
तत्र जग्मुस् तया सार्धं घना वातेरिता यथा ॥ (२१।२)
tatra jagmus tayā sārdhaṃ ghanā vāteritā yathā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.