Rām, 6, 13
Select a line for its word-by-word analysis.
खात् पपातावनिं हृष्टो भक्तैर् अनुचरैः सह ॥ (१।२)
khāt papātāvaniṃ hṛṣṭo bhaktair anucaraiḥ saha ||
धर्मयुक्तं च युक्तं च साम्प्रतं संप्रहर्षणम् ॥ (३।२)
dharmayuktaṃ ca yuktaṃ ca sāmprataṃ saṃpraharṣaṇam ||
भवद्गतं मे राज्यं च जीवितं च सुखानि च ॥ (५।२)
bhavadgataṃ me rājyaṃ ca jīvitaṃ ca sukhāni ca ||
राक्षसानां वधे साह्यं लङ्कायाश्च प्रधर्षणे । (६।१)
rākṣasānāṃ vadhe sāhyaṃ laṅkāyāśca pradharṣaṇe |
करिष्यामि यथाप्राणं प्रवेक्ष्यामि च वाहिनीम् ॥ (६।२)
kariṣyāmi yathāprāṇaṃ pravekṣyāmi ca vāhinīm ||
अब्रवील् लक्ष्मणं प्रीतः समुद्राज्जलम् आनय ॥ (७।२)
abravīl lakṣmaṇaṃ prītaḥ samudrājjalam ānaya ||
राजानं रक्षसां क्षिप्रं प्रसन्ने मयि मानद ॥ (८।२)
rājānaṃ rakṣasāṃ kṣipraṃ prasanne mayi mānada ||
एवम् उक्तस्तु सौमित्रिर् अभ्यषिञ्चद् विभीषणम् । (९।१)
evam uktastu saumitrir abhyaṣiñcad vibhīṣaṇam |
तं प्रसादं तु रामस्य दृष्ट्वा सद्यः प्लवंगमाः । (१०।१)
taṃ prasādaṃ tu rāmasya dṛṣṭvā sadyaḥ plavaṃgamāḥ |
प्रचुक्रुशुर् महानादान् साधु साध्विति चाब्रुवन् ॥ (१०।२)
pracukruśur mahānādān sādhu sādhviti cābruvan ||
अब्रवीच्च हनूमांश्च सुग्रीवश्च विभीषणम् । (११।१)
abravīcca hanūmāṃśca sugrīvaśca vibhīṣaṇam |
एवम् उक्तस्तु धर्मज्ञः प्रत्युवाच विभीषणः । (१३।१)
evam uktastu dharmajñaḥ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ |
समुद्रं राघवो राजा शरणं गन्तुम् अर्हति ॥ (१३।२)
samudraṃ rāghavo rājā śaraṇaṃ gantum arhati ||
कर्तुम् अर्हति रामस्य ज्ञातेः कार्यं महोदधिः ॥ (१४।२)
kartum arhati rāmasya jñāteḥ kāryaṃ mahodadhiḥ ||
स लक्ष्मणं महातेजाः सुग्रीवं च हरीश्वरम् । (१६।१)
sa lakṣmaṇaṃ mahātejāḥ sugrīvaṃ ca harīśvaram |
सत्क्रियार्थं क्रियादक्षः स्मितपूर्वम् उवाच ह ॥ (१६।२)
satkriyārthaṃ kriyādakṣaḥ smitapūrvam uvāca ha ||
विभीषणस्य मन्त्रो ऽयं मम लक्ष्मण रोचते । (१७।१)
vibhīṣaṇasya mantro 'yaṃ mama lakṣmaṇa rocate |
सुग्रीवः पण्डितो नित्यं भवान्मन्त्रविचक्षणः । (१८।१)
sugrīvaḥ paṇḍito nityaṃ bhavānmantravicakṣaṇaḥ |
उभाभ्यां सम्प्रधार्यार्यं रोचते यत् तद् उच्यताम् ॥ (१८।२)
ubhābhyāṃ sampradhāryāryaṃ rocate yat tad ucyatām ||
एवम् उक्तौ तु तौ वीरावुभौ सुग्रीवलक्ष्मणौ । (१९।१)
evam uktau tu tau vīrāvubhau sugrīvalakṣmaṇau |
किमर्थं नो नरव्याघ्र न रोचिष्यति राघव । (२०।१)
kimarthaṃ no naravyāghra na rociṣyati rāghava |
विभीषणेन यत् तूक्तम् अस्मिन् काले सुखावहम् ॥ (२०।२)
vibhīṣaṇena yat tūktam asmin kāle sukhāvaham ||
अबद्ध्वा सागरे सेतुं घोरे ऽस्मिन् वरुणालये । (२१।१)
abaddhvā sāgare setuṃ ghore 'smin varuṇālaye |
लङ्का नासादितुं शक्या सेन्द्रैर् अपि सुरासुरैः ॥ (२१।२)
laṅkā nāsādituṃ śakyā sendrair api surāsuraiḥ ||
विभीषणस्य शूरस्य यथार्थं क्रियतां वचः । (२२।१)
vibhīṣaṇasya śūrasya yathārthaṃ kriyatāṃ vacaḥ |
अलं कालात्ययं कृत्वा समुद्रो ऽयं नियुज्यताम् ॥ (२२।२)
alaṃ kālātyayaṃ kṛtvā samudro 'yaṃ niyujyatām ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.