रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 54

444 of 606 · 61 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स ननाद महानादं समुद्रम् अभिनादयन् । (१।१)

sa nanāda mahānādaṃ samudram abhinādayan |

1.2१.२

जनयन्न् इव निर्घातान् विधमन्न् इव पर्वतान् ॥ (१।२)

janayann iva nirghātān vidhamann iva parvatān ||

2.1२.१

तम् अवध्यं मघवता यमेन वरुणेन च । (२।१)

tam avadhyaṃ maghavatā yamena varuṇena ca |

2.2२.२

प्रेक्ष्य भीमाक्षम् आयान्तं वानरा विप्रदुद्रुवुः ॥ (२।२)

prekṣya bhīmākṣam āyāntaṃ vānarā vipradudruvuḥ ||

3.1३.१

तांस्तु विद्रवतो दृष्ट्वा वालिपुत्रो ऽङ्गदो ऽब्रवीत् । (३।१)

tāṃstu vidravato dṛṣṭvā vāliputro 'ṅgado 'bravīt |

3.2३.२

नलं नीलं गवाक्षं च कुमुदं च महाबलम् ॥ (३।२)

nalaṃ nīlaṃ gavākṣaṃ ca kumudaṃ ca mahābalam ||

4.1४.१

आत्मानम् अत्र विस्मृत्य वीर्याण्यभिजनानि च । (४।१)

ātmānam atra vismṛtya vīryāṇyabhijanāni ca |

4.2४.२

क्व गच्छत भयत्रस्ताः प्राकृता हरयो यथा ॥ (४।२)

kva gacchata bhayatrastāḥ prākṛtā harayo yathā ||

5.1५.१

साधु सौम्या निवर्तध्वं किं प्राणान् परिरक्षथ । (५।१)

sādhu saumyā nivartadhvaṃ kiṃ prāṇān parirakṣatha |

5.2५.२

नालं युद्धाय वै रक्षो महतीयं विभीषिका ॥ (५।२)

nālaṃ yuddhāya vai rakṣo mahatīyaṃ vibhīṣikā ||

6.1६.१

महतीम् उत्थिताम् एनां राक्षसानां विभीषिकाम् । (६।१)

mahatīm utthitām enāṃ rākṣasānāṃ vibhīṣikām |

6.2६.२

विक्रमाद् विधमिष्यामो निवर्तध्वं प्लवंगमाः ॥ (६।२)

vikramād vidhamiṣyāmo nivartadhvaṃ plavaṃgamāḥ ||

7.1७.१

कृच्छ्रेण तु समाश्वास्य संगम्य च ततस्ततः । (७।१)

kṛcchreṇa tu samāśvāsya saṃgamya ca tatastataḥ |

7.2७.२

वृक्षाद्रिहस्ता हरयः सम्प्रतस्थू रणाजिरम् ॥ (७।२)

vṛkṣādrihastā harayaḥ sampratasthū raṇājiram ||

8.1८.१

ते निवृत्य तु संक्रुद्धाः कुम्भकर्णं वनौकसः । (८।१)

te nivṛtya tu saṃkruddhāḥ kumbhakarṇaṃ vanaukasaḥ |

8.2८.२

निजघ्नुः परमक्रुद्धाः समदा इव कुञ्जराः । (८।२)

nijaghnuḥ paramakruddhāḥ samadā iva kuñjarāḥ |

8.3८.३

प्रांशुभिर् गिरिशृङ्गैश्च शिलाभिश्च महाबलाः ॥ (८।३)

prāṃśubhir giriśṛṅgaiśca śilābhiśca mahābalāḥ ||

9.1९.१

पादपैः पुष्पिताग्रैश्च हन्यमानो न कम्पते । (९।१)

pādapaiḥ puṣpitāgraiśca hanyamāno na kampate |

9.2९.२

तस्य गात्रेषु पतिता भिद्यन्ते शतशः शिलाः । (९।२)

tasya gātreṣu patitā bhidyante śataśaḥ śilāḥ |

9.3९.३

पादपाः पुष्पिताग्राश्च भग्नाः पेतुर् महीतले ॥ (९।३)

pādapāḥ puṣpitāgrāśca bhagnāḥ petur mahītale ||

10.1१०.१

सो ऽपि सैन्यानि संक्रुद्धो वानराणां महौजसाम् । (१०।१)

so 'pi sainyāni saṃkruddho vānarāṇāṃ mahaujasām |

10.2१०.२

ममन्थ परमायत्तो वनान्यग्निर् इवोत्थितः ॥ (१०।२)

mamantha paramāyatto vanānyagnir ivotthitaḥ ||

11.1११.१

लोहितार्द्रास्तु बहवः शेरते वानरर्षभाः । (११।१)

lohitārdrāstu bahavaḥ śerate vānararṣabhāḥ |

11.2११.२

निरस्ताः पतिता भूमौ ताम्रपुष्पा इव द्रुमाः ॥ (११।२)

nirastāḥ patitā bhūmau tāmrapuṣpā iva drumāḥ ||

12.1१२.१

लङ्घयन्तः प्रधावन्तो वानरा नावलोकयन् । (१२।१)

laṅghayantaḥ pradhāvanto vānarā nāvalokayan |

12.2१२.२

केचित् समुद्रे पतिताः केचिद् गगनम् आश्रिताः ॥ (१२।२)

kecit samudre patitāḥ kecid gaganam āśritāḥ ||

13.1१३.१

वध्यमानास्तु ते वीरा राक्षसेन बलीयसा । (१३।१)

vadhyamānāstu te vīrā rākṣasena balīyasā |

13.2१३.२

सागरं येन ते तीर्णाः पथा तेनैव दुद्रुवुः ॥ (१३।२)

sāgaraṃ yena te tīrṇāḥ pathā tenaiva dudruvuḥ ||

14.1१४.१

ते स्थलानि तथा निम्नं विषण्णवदना भयात् । (१४।१)

te sthalāni tathā nimnaṃ viṣaṇṇavadanā bhayāt |

14.2१४.२

ऋक्षा वृक्षान् समारूढाः केचित् पर्वतम् आश्रिताः ॥ (१४।२)

ṛkṣā vṛkṣān samārūḍhāḥ kecit parvatam āśritāḥ ||

15.1१५.१

ममज्जुर् अर्णवे केचिद् गुहाः केचित् समाश्रिताः । (१५।१)

mamajjur arṇave kecid guhāḥ kecit samāśritāḥ |

15.2१५.२

निषेदुः प्लवगाः केचित् केचिन् नैवावतस्थिरे ॥ (१५।२)

niṣeduḥ plavagāḥ kecit kecin naivāvatasthire ||

16.1१६.१

तान् समीक्ष्याङ्गदो भग्नान् वानरान् इदम् अब्रवीत् । (१६।१)

tān samīkṣyāṅgado bhagnān vānarān idam abravīt |

16.2१६.२

अवतिष्ठत युध्यामो निवर्तध्वं प्लवंगमाः ॥ (१६।२)

avatiṣṭhata yudhyāmo nivartadhvaṃ plavaṃgamāḥ ||

17.1१७.१

भग्नानां वो न पश्यामि परिगम्य महीम् इमाम् । (१७।१)

bhagnānāṃ vo na paśyāmi parigamya mahīm imām |

17.2१७.२

स्थानं सर्वे निवर्तध्वं किं प्राणान् परिरक्षथ ॥ (१७।२)

sthānaṃ sarve nivartadhvaṃ kiṃ prāṇān parirakṣatha ||

18.1१८.१

निरायुधानां द्रवताम् असंगगतिपौरुषाः । (१८।१)

nirāyudhānāṃ dravatām asaṃgagatipauruṣāḥ |

18.2१८.२

दारा ह्यपहसिष्यन्ति स वै घातस्तु जीवताम् ॥ (१८।२)

dārā hyapahasiṣyanti sa vai ghātastu jīvatām ||

19.1१९.१

कुलेषु जाताः सर्वे स्म विस्तीर्णेषु महत्सु च । (१९।१)

kuleṣu jātāḥ sarve sma vistīrṇeṣu mahatsu ca |

19.2१९.२

अनार्याः खलु यद् भीतास्त्यक्त्वा वीर्यं प्रधावत ॥ (१९।२)

anāryāḥ khalu yad bhītāstyaktvā vīryaṃ pradhāvata ||

20.1२०.१

विकत्थनानि वो यानि यदा वै जनसंसदि । (२०।१)

vikatthanāni vo yāni yadā vai janasaṃsadi |

20.2२०.२

तानि वः क्व च यतानि सोदग्राणि महान्ति च ॥ (२०।२)

tāni vaḥ kva ca yatāni sodagrāṇi mahānti ca ||

21.1२१.१

भीरुप्रवादाः श्रूयन्ते यस्तु जीवति धिक्कृतः । (२१।१)

bhīrupravādāḥ śrūyante yastu jīvati dhikkṛtaḥ |

21.2२१.२

मार्गः सत्पुरुषैर् जुष्टः सेव्यतां त्यज्यतां भयम् ॥ (२१।२)

mārgaḥ satpuruṣair juṣṭaḥ sevyatāṃ tyajyatāṃ bhayam ||

22.1२२.१

शयामहे वा निहताः पृथिव्याम् अल्पजीविताः । (२२।१)

śayāmahe vā nihatāḥ pṛthivyām alpajīvitāḥ |

22.2२२.२

दुष्प्रापं ब्रह्मलोकं वा प्राप्नुमो युधि सूदिताः । (२२।२)

duṣprāpaṃ brahmalokaṃ vā prāpnumo yudhi sūditāḥ |

22.3२२.३

सम्प्राप्नुयामः कीर्तिं वा निहत्य शत्रुम् आहवे ॥ (२२।३)

samprāpnuyāmaḥ kīrtiṃ vā nihatya śatrum āhave ||

23.1२३.१

न कुम्भकर्णः काकुत्स्थं दृष्ट्वा जीवन् गमिष्यति । (२३।१)

na kumbhakarṇaḥ kākutsthaṃ dṛṣṭvā jīvan gamiṣyati |

23.2२३.२

दीप्यमानम् इवासाद्य पतंगो ज्वलनं यथा ॥ (२३।२)

dīpyamānam ivāsādya pataṃgo jvalanaṃ yathā ||

24.1२४.१

पलायनेन चोद्दिष्टाः प्राणान् रक्षामहे वयम् । (२४।१)

palāyanena coddiṣṭāḥ prāṇān rakṣāmahe vayam |

24.2२४.२

एकेन बहवो भग्ना यशो नाशं गमिष्यति ॥ (२४।२)

ekena bahavo bhagnā yaśo nāśaṃ gamiṣyati ||

25.1२५.१

एवं ब्रुवाणं तं शूरम् अङ्गदं कनकाङ्गदम् । (२५।१)

evaṃ bruvāṇaṃ taṃ śūram aṅgadaṃ kanakāṅgadam |

25.2२५.२

द्रवमाणास्ततो वाक्यम् ऊचुः शूरविगर्हितम् ॥ (२५।२)

dravamāṇāstato vākyam ūcuḥ śūravigarhitam ||

26.1२६.१

कृतं नः कदनं घोरं कुम्भकर्णेन रक्षसा । (२६।१)

kṛtaṃ naḥ kadanaṃ ghoraṃ kumbhakarṇena rakṣasā |

26.2२६.२

न स्थानकालो गच्छामो दयितं जीवितं हि नः ॥ (२६।२)

na sthānakālo gacchāmo dayitaṃ jīvitaṃ hi naḥ ||

27.1२७.१

एतावद् उक्त्वा वचनं सर्वे ते भेजिरे दिशः । (२७।१)

etāvad uktvā vacanaṃ sarve te bhejire diśaḥ |

27.2२७.२

भीमं भीमाक्षम् आयान्तं दृष्ट्वा वानरयूथपाः ॥ (२७।२)

bhīmaṃ bhīmākṣam āyāntaṃ dṛṣṭvā vānarayūthapāḥ ||

28.1२८.१

द्रवमाणास्तु ते वीरा अङ्गदेन वलीमुखाः । (२८।१)

dravamāṇāstu te vīrā aṅgadena valīmukhāḥ |

28.2२८.२

सान्त्वैश्च बहुमानैश्च ततः सर्वे निवर्तिताः ॥ (२८।२)

sāntvaiśca bahumānaiśca tataḥ sarve nivartitāḥ ||

29.1२९.१

ऋषभशरभमैन्दधूम्रनीलाः कुमुदसुषेणगवाक्षरम्भताराः । (२९।१)

ṛṣabhaśarabhamaindadhūmranīlāḥ kumudasuṣeṇagavākṣarambhatārāḥ |

29.2२९.२

द्विविदपनसवायुपुत्रमुख्यास् त्वरिततराभिमुखं रणं प्रयाताः ॥ (२९।२)

dvividapanasavāyuputramukhyās tvaritatarābhimukhaṃ raṇaṃ prayātāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 54

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit