रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 59

59 of 606 · 67 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तपोबलहतान् कृत्वा वासिष्ठान् समहोदयान् । (१।१)

tapobalahatān kṛtvā vāsiṣṭhān samahodayān |

1.2१.२

ऋषिमध्ये महातेजा विश्वामित्रो ऽभ्यभाषत ॥ (१।२)

ṛṣimadhye mahātejā viśvāmitro 'bhyabhāṣata ||

2.1२.१

अयम् इक्ष्वाकुदायादस् त्रिशङ्कुर् इति विश्रुतः । (२।१)

ayam ikṣvākudāyādas triśaṅkur iti viśrutaḥ |

2.2२.२

धर्मिष्ठश् च वदान्यश् च मां चैव शरणं गतः । (२।२)

dharmiṣṭhaś ca vadānyaś ca māṃ caiva śaraṇaṃ gataḥ |

2.3२.३

स्वेनानेन शरीरेण देवलोकजिगीषया ॥ (२।३)

svenānena śarīreṇa devalokajigīṣayā ||

3.1३.१

यथायं स्वशरीरेण देवलोकं गमिष्यति । (३।१)

yathāyaṃ svaśarīreṇa devalokaṃ gamiṣyati |

3.2३.२

तथा प्रवर्त्यतां यज्ञो भवद्भिश् च मया सह ॥ (३।२)

tathā pravartyatāṃ yajño bhavadbhiś ca mayā saha ||

4.1४.१

विश्वामित्रवचः श्रुत्वा सर्व एव महर्षयः । (४।१)

viśvāmitravacaḥ śrutvā sarva eva maharṣayaḥ |

4.2४.२

ऊचुः समेत्य सहिता धर्मज्ञा धर्मसंहितम् ॥ (४।२)

ūcuḥ sametya sahitā dharmajñā dharmasaṃhitam ||

5.1५.१

अयं कुशिकदायादो मुनिः परमकोपनः । (५।१)

ayaṃ kuśikadāyādo muniḥ paramakopanaḥ |

5.2५.२

यद् आह वचनं सम्यग् एतत् कार्यं न संशयः ॥ (५।२)

yad āha vacanaṃ samyag etat kāryaṃ na saṃśayaḥ ||

6.1६.१

अग्निकल्पो हि भगवाञ् शापं दास्यति रोषितः । (६।१)

agnikalpo hi bhagavāñ śāpaṃ dāsyati roṣitaḥ |

6.2६.२

तस्मात् प्रवर्त्यतां यज्ञः सशरीरो यथा दिवम् ॥ (६।२)

tasmāt pravartyatāṃ yajñaḥ saśarīro yathā divam ||

7.1७.१

गच्छेद् इक्ष्वाकुदायादो विश्वामित्रस्य तेजसा । (७।१)

gacched ikṣvākudāyādo viśvāmitrasya tejasā |

7.2७.२

ततः प्रवर्त्यतां यज्ञः सर्वे समधितिष्ठत ॥ (७।२)

tataḥ pravartyatāṃ yajñaḥ sarve samadhitiṣṭhata ||

8.1८.१

एवम् उक्त्वा महर्षयः संजह्रुस् ताः क्रियास् तदा । (८।१)

evam uktvā maharṣayaḥ saṃjahrus tāḥ kriyās tadā |

8.2८.२

याजकश् च महातेजा विश्वामित्रो ऽभवत् क्रतौ ॥ (८।२)

yājakaś ca mahātejā viśvāmitro 'bhavat kratau ||

9.1९.१

ऋत्विजश् चानुपूर्व्येण मन्त्रवन् मन्त्रकोविदाः । (९।१)

ṛtvijaś cānupūrvyeṇa mantravan mantrakovidāḥ |

9.2९.२

चक्रुः सर्वाणि कर्माणि यथाकल्पं यथाविधि ॥ (९।२)

cakruḥ sarvāṇi karmāṇi yathākalpaṃ yathāvidhi ||

10.1१०.१

ततः कालेन महता विश्वामित्रो महातपाः । (१०।१)

tataḥ kālena mahatā viśvāmitro mahātapāḥ |

10.2१०.२

चकारावाहनं तत्र भागार्थं सर्वदेवताः ॥ (१०।२)

cakārāvāhanaṃ tatra bhāgārthaṃ sarvadevatāḥ ||

11.1११.१

नाभ्यागमंस् तदाहूता भागार्थं सर्वदेवताः । (११।१)

nābhyāgamaṃs tadāhūtā bhāgārthaṃ sarvadevatāḥ |

11.2११.२

ततः क्रोधसमाविष्टो विश्वमित्रो महामुनिः ॥ (११।२)

tataḥ krodhasamāviṣṭo viśvamitro mahāmuniḥ ||

12.1१२.१

स्रुवम् उद्यम्य सक्रोधस् त्रिशङ्कुम् इदम् अब्रवीत् । (१२।१)

sruvam udyamya sakrodhas triśaṅkum idam abravīt |

12.2१२.२

पश्य मे तपसो वीर्यं स्वार्जितस्य नरेश्वर ॥ (१२।२)

paśya me tapaso vīryaṃ svārjitasya nareśvara ||

13.1१३.१

एष त्वां स्वशरीरेण नयामि स्वर्गम् ओजसा । (१३।१)

eṣa tvāṃ svaśarīreṇa nayāmi svargam ojasā |

13.2१३.२

दुष्प्रापं स्वशरीरेण दिवं गच्छ नराधिप ॥ (१३।२)

duṣprāpaṃ svaśarīreṇa divaṃ gaccha narādhipa ||

14.1१४.१

स्वार्जितं किंचिद् अप्य् अस्ति मया हि तपसः फलम् । (१४।१)

svārjitaṃ kiṃcid apy asti mayā hi tapasaḥ phalam |

14.2१४.२

राजंस् त्वं तेजसा तस्य सशरीरो दिवं व्रज ॥ (१४।२)

rājaṃs tvaṃ tejasā tasya saśarīro divaṃ vraja ||

15.1१५.१

उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन् सशरीरो नरेश्वरः । (१५।१)

uktavākye munau tasmin saśarīro nareśvaraḥ |

15.2१५.२

दिवं जगाम काकुत्स्थ मुनीनां पश्यतां तदा ॥ (१५।२)

divaṃ jagāma kākutstha munīnāṃ paśyatāṃ tadā ||

16.1१६.१

देवलोकगतं दृष्ट्वा त्रिशङ्कुं पाकशासनः । (१६।१)

devalokagataṃ dṛṣṭvā triśaṅkuṃ pākaśāsanaḥ |

16.2१६.२

सह सर्वैः सुरगणैर् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१६।२)

saha sarvaiḥ suragaṇair idaṃ vacanam abravīt ||

17.1१७.१

त्रिशङ्को गच्छ भूयस् त्वं नासि स्वर्गकृतालयः । (१७।१)

triśaṅko gaccha bhūyas tvaṃ nāsi svargakṛtālayaḥ |

17.2१७.२

गुरुशापहतो मूढ पत भूमिम् अवाक्शिराः ॥ (१७।२)

guruśāpahato mūḍha pata bhūmim avākśirāḥ ||

18.1१८.१

एवम् उक्तो महेन्द्रेण त्रिशङ्कुर् अपतत् पुनः । (१८।१)

evam ukto mahendreṇa triśaṅkur apatat punaḥ |

18.2१८.२

विक्रोशमानस् त्राहीति विश्वामित्रं तपोधनम् ॥ (१८।२)

vikrośamānas trāhīti viśvāmitraṃ tapodhanam ||

19.1१९.१

तच् छ्रुत्वा वचनं तस्य क्रोशमानस्य कौशिकः । (१९।१)

tac chrutvā vacanaṃ tasya krośamānasya kauśikaḥ |

19.2१९.२

रोषम् आहारयत् तीव्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (१९।२)

roṣam āhārayat tīvraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||

20.1२०.१

ऋषिमध्ये स तेजस्वी प्रजापतिर् इवापरः । (२०।१)

ṛṣimadhye sa tejasvī prajāpatir ivāparaḥ |

20.2२०.२

सृजन् दक्षिणमार्गस्थान् सप्तर्षीन् अपरान् पुनः ॥ (२०।२)

sṛjan dakṣiṇamārgasthān saptarṣīn aparān punaḥ ||

21.1२१.१

नक्षत्रमालाम् अपराम् असृजत् क्रोधमूर्छितः । (२१।१)

nakṣatramālām aparām asṛjat krodhamūrchitaḥ |

21.2२१.२

दक्षिणां दिशम् आस्थाय मुनिमध्ये महायशाः ॥ (२१।२)

dakṣiṇāṃ diśam āsthāya munimadhye mahāyaśāḥ ||

22.1२२.१

सृष्ट्वा नक्षत्रवंशं च क्रोधेन कलुषीकृतः । (२२।१)

sṛṣṭvā nakṣatravaṃśaṃ ca krodhena kaluṣīkṛtaḥ |

22.2२२.२

अन्यम् इन्द्रं करिष्यामि लोको वा स्याद् अनिन्द्रकः । (२२।२)

anyam indraṃ kariṣyāmi loko vā syād anindrakaḥ |

22.3२२.३

दैवतान्य् अपि स क्रोधात् स्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ (२२।३)

daivatāny api sa krodhāt sraṣṭuṃ samupacakrame ||

23.1२३.१

ततः परमसंभ्रान्ताः सर्षिसंघाः सुरर्षभाः । (२३।१)

tataḥ paramasaṃbhrāntāḥ sarṣisaṃghāḥ surarṣabhāḥ |

23.2२३.२

विश्वामित्रं महात्मानम् ऊचुः सानुनयं वचः ॥ (२३।२)

viśvāmitraṃ mahātmānam ūcuḥ sānunayaṃ vacaḥ ||

24.1२४.१

अयं राजा महाभाग गुरुशापपरिक्षतः । (२४।१)

ayaṃ rājā mahābhāga guruśāpaparikṣataḥ |

24.2२४.२

सशरीरो दिवं यातुं नार्हत्य् एव तपोधन ॥ (२४।२)

saśarīro divaṃ yātuṃ nārhaty eva tapodhana ||

25.1२५.१

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां मुनिपुंगवः । (२५।१)

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā devānāṃ munipuṃgavaḥ |

25.2२५.२

अब्रवीत् सुमहद् वाक्यं कौशिकः सर्वदेवताः ॥ (२५।२)

abravīt sumahad vākyaṃ kauśikaḥ sarvadevatāḥ ||

26.1२६.१

सशरीरस्य भद्रं वस् त्रिशङ्कोर् अस्य भूपतेः । (२६।१)

saśarīrasya bhadraṃ vas triśaṅkor asya bhūpateḥ |

26.2२६.२

आरोहणं प्रतिज्ञाय नानृतं कर्तुम् उत्सहे ॥ (२६।२)

ārohaṇaṃ pratijñāya nānṛtaṃ kartum utsahe ||

27.1२७.१

सर्गो ऽस्तु सशरीरस्य त्रिशङ्कोर् अस्य शाश्वतः । (२७।१)

sargo 'stu saśarīrasya triśaṅkor asya śāśvataḥ |

27.2२७.२

नक्षत्राणि च सर्वाणि मामकानि ध्रुवाण्य् अथ ॥ (२७।२)

nakṣatrāṇi ca sarvāṇi māmakāni dhruvāṇy atha ||

28.1२८.१

यावल् लोका धरिष्यन्ति तिष्ठन्त्व् एतानि सर्वशः । (२८।१)

yāval lokā dhariṣyanti tiṣṭhantv etāni sarvaśaḥ |

28.2२८.२

मत्कृतानि सुराः सर्वे तद् अनुज्ञातुम् अर्हथ ॥ (२८।२)

matkṛtāni surāḥ sarve tad anujñātum arhatha ||

29.1२९.१

एवम् उक्ताः सुराः सर्वे प्रत्यूचुर् मुनिपुंगवम् ॥ (२९।१)

evam uktāḥ surāḥ sarve pratyūcur munipuṃgavam ||

30.1३०.१

एवं भवतु भद्रं ते तिष्ठन्त्व् एतानि सर्वशः । (३०।१)

evaṃ bhavatu bhadraṃ te tiṣṭhantv etāni sarvaśaḥ |

30.2३०.२

गगने तान्य् अनेकानि वैश्वानरपथाद् बहिः ॥ (३०।२)

gagane tāny anekāni vaiśvānarapathād bahiḥ ||

31.1३१.१

नक्षत्राणि मुनिश्रेष्ठ तेषु ज्योतिःषु जाज्वलन् । (३१।१)

nakṣatrāṇi muniśreṣṭha teṣu jyotiḥṣu jājvalan |

31.2३१.२

अवाक्शिरास् त्रिशङ्कुश् च तिष्ठत्व् अमरसंनिभः ॥ (३१।२)

avākśirās triśaṅkuś ca tiṣṭhatv amarasaṃnibhaḥ ||

32.1३२.१

विश्वामित्रस् तु धर्मात्मा सर्वदेवैर् अभिष्टुतः । (३२।१)

viśvāmitras tu dharmātmā sarvadevair abhiṣṭutaḥ |

32.2३२.२

ऋषिभिश् च महातेजा बाढम् इत्य् आह देवताः ॥ (३२।२)

ṛṣibhiś ca mahātejā bāḍham ity āha devatāḥ ||

33.1३३.१

ततो देवा महात्मानो मुनयश् च तपोधनाः । (३३।१)

tato devā mahātmāno munayaś ca tapodhanāḥ |

33.2३३.२

जग्मुर् यथागतं सर्वे यज्ञस्यान्ते नरोत्तम ॥ (३३।२)

jagmur yathāgataṃ sarve yajñasyānte narottama ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 59

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit