ततो द्यां पृथिवीं चैव वीक्षमाणा वनौकसः । (१।१)

ददृशुः संततौ बाणैर् भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ (१।२)

वृष्ट्वेवोपरते देवे कृतकर्मणि राक्षसे । (२।१)

आजगामाथ तं देशं ससुग्रीवो विभीषणः ॥ (२।२)

नीलद्विविदमैन्दाश्च सुषेणसुमुखाङ्गदाः । (३।१)

तूर्णं हनुमता सार्धम् अन्वशोचन्त राघवौ ॥ (३।२)

निश्चेष्टौ मन्दनिःश्वासौ शोणितौघपरिप्लुतौ । (४।१)

शरजालाचितौ स्तब्धौ शयानौ शरतल्पयोः ॥ (४।२)

निःश्वसन्तौ यथा सर्पौ निश्चेष्टौ मन्दविक्रमौ । (५।१)

रुधिरस्रावदिग्धाङ्गौ तापनीयाविव ध्वजौ ॥ (५।२)

तौ वीरशयने वीरौ शयानौ मन्दचेष्टितौ । (६।१)

यूथपैस्तैः परिवृतौ बाष्पव्याकुललोचनैः ॥ (६।२)

राघवौ पतितौ दृष्ट्वा शरजालसमावृतौ । (७।१)

बभूवुर् व्यथिताः सर्वे वानराः सविभीषणाः ॥ (७।२)

अन्तरिक्षं निरीक्षन्तो दिशः सर्वाश्च वानराः । (८।१)

न चैनं मायया छन्नं ददृशू रावणिं रणे ॥ (८।२)

तं तु मायाप्रतिच्छन्नं माययैव विभीषणः । (९।१)

वीक्षमाणो ददर्शाथ भ्रातुः पुत्रम् अवस्थितम् ॥ (९।२)

तम् अप्रतिमकर्माणम् अप्रतिद्वन्द्वम् आहवे । (१०।१)

ददर्शान्तर्हितं वीरं वरदानाद् विभीषणः ॥ (१०।२)

इन्द्रजित् त्वात्मनः कर्म तौ शयानौ समीक्ष्य च । (११।१)

उवाच परमप्रीतो हर्षयन् सर्वनैरृतान् ॥ (११।२)

दूषणस्य च हन्तारौ खरस्य च महाबलौ । (१२।१)

सादितौ मामकैर् बाणैर् भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ (१२।२)

नेमौ मोक्षयितुं शक्यावेतस्माद् इषुबन्धनात् । (१३।१)

सर्वैर् अपि समागम्य सर्षिसङ्घैः सुरासुरैः ॥ (१३।२)

यत्कृते चिन्तयानस्य शोकार्तस्य पितुर् मम । (१४।१)

अस्पृष्ट्वा शयनं गात्रैस्त्रियामा याति शर्वरी ॥ (१४।२)

कृत्स्नेयं यत्कृते लङ्का नदी वर्षास्विवाकुला । (१५।१)

सो ऽयं मूलहरो ऽनर्थः सर्वेषां निहतो मया ॥ (१५।२)

रामस्य लक्ष्मणस्यैव सर्वेषां च वनौकसाम् । (१६।१)

विक्रमा निष्फलाः सर्वे यथा शरदि तोयदाः ॥ (१६।२)

एवम् उक्त्वा तु तान् सर्वान् राक्षसान् परिपार्श्वगान् । (१७।१)

यूथपान् अपि तान् सर्वांस्ताडयामास रावणिः ॥ (१७।२)

तान् अर्दयित्वा बाणौघैस्त्रासयित्वा च वानरान् । (१८।१)

प्रजहास महाबाहुर् वचनं चेदम् अब्रवीत् ॥ (१८।२)

शरबन्धेन घोरेण मया बद्धौ चमूमुखे । (१९।१)

सहितौ भ्रातरावेतौ निशामयत राक्षसाः ॥ (१९।२)

एवम् उक्तास्तु ते सर्वे राक्षसाः कूटयोधिनः । (२०।१)

परं विस्मयम् आजग्मुः कर्मणा तेन तोषिताः ॥ (२०।२)

विनेदुश्च महानादान् सर्वे ते जलदोपमाः । (२१।१)

हतो राम इति ज्ञात्वा रावणिं समपूजयन् ॥ (२१।२)

निष्पन्दौ तु तदा दृष्ट्वा तावुभौ रामलक्ष्मणौ । (२२।१)

वसुधायां निरुच्छ्वासौ हतावित्यन्वमन्यत ॥ (२२।२)

हर्षेण तु समाविष्ट इन्द्रजित् समितिंजयः । (२३।१)

प्रविवेश पुरीं लङ्कां हर्षयन् सर्वनैरृतान् ॥ (२३।२)

रामलक्ष्मणयोर् दृष्ट्वा शरीरे सायकैश्चिते । (२४।१)

सर्वाणि चाङ्गोपाङ्गानि सुग्रीवं भयम् आविशत् ॥ (२४।२)

तम् उवाच परित्रस्तं वानरेन्द्रं विभीषणः । (२५।१)

सबाष्पवदनं दीनं शोकव्याकुललोचनम् ॥ (२५।२)

अलं त्रासेन सुग्रीव बाष्पवेगो निगृह्यताम् । (२६।१)

एवंप्रायाणि युद्धानि विजयो नास्ति नैष्ठिकः ॥ (२६।२)

सशेषभाग्यतास्माकं यदि वीर भविष्यति । (२७।१)

मोहम् एतौ प्रहास्येते भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ (२७।२)

पर्यवस्थापयात्मानम् अनाथं मां च वानर । (२८।१)

सत्यधर्मानुरक्तानां नास्ति मृत्युकृतं भयम् ॥ (२८।२)

एवम् उक्त्वा ततस्तस्य जलक्लिन्नेन पाणिना । (२९।१)

सुग्रीवस्य शुभे नेत्रे प्रममार्ज विभीषणः ॥ (२९।२)

प्रमृज्य वदनं तस्य कपिराजस्य धीमतः । (३०।१)

अब्रवीत् कालसम्प्राप्तम् असंभ्रान्तम् इदं वचः ॥ (३०।२)

न कालः कपिराजेन्द्र वैक्लव्यम् अनुवर्तितुम् । (३१।१)

अतिस्नेहो ऽप्यकाले ऽस्मिन्मरणायोपपद्यते ॥ (३१।२)

तस्माद् उत्सृज्य वैक्लव्यं सर्वकार्यविनाशनम् । (३२।१)

हितं रामपुरोगाणां सैन्यानाम् अनुचिन्त्यताम् ॥ (३२।२)

अथवा रक्ष्यतां रामो यावत् संज्ञाविपर्ययः । (३३।१)

लब्धसंज्ञौ तु काकुत्स्थौ भयं नो व्यपनेष्यतः ॥ (३३।२)

नैतत् किंचन रामस्य न च रामो मुमूर्षति । (३४।१)

न ह्येनं हास्यते लक्ष्मीर् दुर्लभा या गतायुषाम् ॥ (३४।२)

तस्माद् आश्वासयात्मानं बलं चाश्वासय स्वकम् । (३५।१)

यावत् सर्वाणि सैन्यानि पुनः संस्थापयाम्यहम् ॥ (३५।२)

एते ह्युत्फुल्लनयनास्त्रासाद् आगतसाध्वसाः । (३६।१)

कर्णे कर्णे प्रकथिता हरयो हरिपुंगव ॥ (३६।२)

मां तु दृष्ट्वा प्रधावन्तम् अनीकं सम्प्रहर्षितुम् । (३७।१)

त्यजन्तु हरयस्त्रासं भुक्तपूर्वाम् इव स्रजम् ॥ (३७।२)

समाश्वास्य तु सुग्रीवं राक्षसेन्द्रो विभीषणः । (३८।१)

विद्रुतं वानरानीकं तत् समाश्वासयत् पुनः ॥ (३८।२)

इन्द्रजित् तु महामायः सर्वसैन्यसमावृतः । (३९।१)

विवेश नगरीं लङ्कां पितरं चाभ्युपागमत् ॥ (३९।२)

तत्र रावणम् आसीनम् अभिवाद्य कृताञ्जलिः । (४०।१)

आचचक्षे प्रियं पित्रे निहतौ रामलक्ष्मणौ ॥ (४०।२)

उत्पपात ततो हृष्टः पुत्रं च परिषस्वजे । (४१।१)

रावणो रक्षसां मध्ये श्रुत्वा शत्रू निपातितौ ॥ (४१।२)

उपाघ्राय स मूर्ध्न्येनं पप्रच्छ प्रीतमानसः । (४२।१)

पृच्छते च यथावृत्तं पित्रे सर्वं न्यवेदयत् ॥ (४२।२)

स हर्षवेगानुगतान्तरात्मा श्रुत्वा वचस्तस्य महारथस्य । (४३।१)

जहौ ज्वरं दाशरथेः समुत्थितं प्रहृष्य वाचाभिननन्द पुत्रम् ॥ (४३।२)