रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 3

509 of 606 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथ पुत्रः पुलस्त्यस्य विश्रवा मुनिपुंगवः । (१।१)

atha putraḥ pulastyasya viśravā munipuṃgavaḥ |

1.2१.२

अचिरेणैव कालेन पितेव तपसि स्थितः ॥ (१।२)

acireṇaiva kālena piteva tapasi sthitaḥ ||

2.1२.१

सत्यवाञ् शीलवान् दक्षः स्वाध्यायनिरतः शुचिः । (२।१)

satyavāñ śīlavān dakṣaḥ svādhyāyanirataḥ śuciḥ |

2.2२.२

सर्वभोगेष्वसंसक्तो नित्यं धर्मपरायणः ॥ (२।२)

sarvabhogeṣvasaṃsakto nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ ||

3.1३.१

ज्ञात्वा तस्य तु तद्वृत्तं भरद्वाजो महान् ऋषिः । (३।१)

jñātvā tasya tu tadvṛttaṃ bharadvājo mahān ṛṣiḥ |

3.2३.२

ददौ विश्रवसे भार्यां स्वां सुतां देववर्णिनीम् ॥ (३।२)

dadau viśravase bhāryāṃ svāṃ sutāṃ devavarṇinīm ||

4.1४.१

प्रतिगृह्य तु धर्मेण भरद्वाजसुतां तदा । (४।१)

pratigṛhya tu dharmeṇa bharadvājasutāṃ tadā |

4.2४.२

मुदा परमया युक्तो विश्रवा मुनिपुंगवः ॥ (४।२)

mudā paramayā yukto viśravā munipuṃgavaḥ ||

5.1५.१

स तस्यां वीर्यसम्पन्नम् अपत्यं परमाद्भुतम् । (५।१)

sa tasyāṃ vīryasampannam apatyaṃ paramādbhutam |

5.2५.२

जनयामास धर्मात्मा सर्वैर् ब्रह्मगुणैर् युतम् ॥ (५।२)

janayāmāsa dharmātmā sarvair brahmaguṇair yutam ||

6.1६.१

तस्मिञ् जाते तु संहृष्टः स बभूव पितामहः । (६।१)

tasmiñ jāte tu saṃhṛṣṭaḥ sa babhūva pitāmahaḥ |

6.2६.२

नाम चास्याकरोत् प्रीतः सार्धं देवर्षिभिस्तदा ॥ (६।२)

nāma cāsyākarot prītaḥ sārdhaṃ devarṣibhistadā ||

7.1७.१

यस्माद् विश्रवसो ऽपत्यं सादृश्याद् विश्रवा इव । (७।१)

yasmād viśravaso 'patyaṃ sādṛśyād viśravā iva |

7.2७.२

तस्माद् वैश्रवणो नाम भविष्यत्येष विश्रुतः ॥ (७।२)

tasmād vaiśravaṇo nāma bhaviṣyatyeṣa viśrutaḥ ||

8.1८.१

स तु वैश्रवणस्तत्र तपोवनगतस्तदा । (८।१)

sa tu vaiśravaṇastatra tapovanagatastadā |

8.2८.२

अवर्धत महातेजा हुताहुतिर् इवानलः ॥ (८।२)

avardhata mahātejā hutāhutir ivānalaḥ ||

9.1९.१

तस्याश्रमपदस्थस्य बुद्धिर् जज्ञे महात्मनः । (९।१)

tasyāśramapadasthasya buddhir jajñe mahātmanaḥ |

9.2९.२

चरिष्ये नियतो धर्मं धर्मो हि परमा गतिः ॥ (९।२)

cariṣye niyato dharmaṃ dharmo hi paramā gatiḥ ||

10.1१०.१

स तु वर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने । (१०।१)

sa tu varṣasahasrāṇi tapastaptvā mahāvane |

10.2१०.२

पूर्णे वर्षसहस्रे तु तं तं विधिम् अवर्तत ॥ (१०।२)

pūrṇe varṣasahasre tu taṃ taṃ vidhim avartata ||

11.1११.१

जलाशी मारुताहारो निराहारस्तथैव च । (११।१)

jalāśī mārutāhāro nirāhārastathaiva ca |

11.2११.२

एवं वर्षसहस्राणि जग्मुस्तान्येव वर्षवत् ॥ (११।२)

evaṃ varṣasahasrāṇi jagmustānyeva varṣavat ||

12.1१२.१

अथ प्रीतो महातेजाः सेन्द्रैः सुरगणैः सह । (१२।१)

atha prīto mahātejāḥ sendraiḥ suragaṇaiḥ saha |

12.2१२.२

गत्वा तस्याश्रमपदं ब्रह्मेदं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१२।२)

gatvā tasyāśramapadaṃ brahmedaṃ vākyam abravīt ||

13.1१३.१

परितुष्टो ऽस्मि ते वत्स कर्मणानेन सुव्रत । (१३।१)

parituṣṭo 'smi te vatsa karmaṇānena suvrata |

13.2१३.२

वरं वृणीष्व भद्रं ते वरार्हस्त्वं हि मे मतः ॥ (१३।२)

varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te varārhastvaṃ hi me mataḥ ||

14.1१४.१

अथाब्रवीद् वैश्रवणः पितामहम् उपस्थितम् । (१४।१)

athābravīd vaiśravaṇaḥ pitāmaham upasthitam |

14.2१४.२

भगवंल्लोकपालत्वम् इच्छेयं वित्तरक्षणम् ॥ (१४।२)

bhagavaṃllokapālatvam iccheyaṃ vittarakṣaṇam ||

15.1१५.१

ततो ऽब्रवीद् वैश्रवणं परितुष्टेन चेतसा । (१५।१)

tato 'bravīd vaiśravaṇaṃ parituṣṭena cetasā |

15.2१५.२

ब्रह्मा सुरगणैः सार्धं बाढम् इत्येव हृष्टवत् ॥ (१५।२)

brahmā suragaṇaiḥ sārdhaṃ bāḍham ityeva hṛṣṭavat ||

16.1१६.१

अहं हि लोकपालानां चतुर्थं स्रष्टुम् उद्यतः । (१६।१)

ahaṃ hi lokapālānāṃ caturthaṃ sraṣṭum udyataḥ |

16.2१६.२

यमेन्द्रवरुणानां हि पदं यत् तव चेप्सितम् ॥ (१६।२)

yamendravaruṇānāṃ hi padaṃ yat tava cepsitam ||

17.1१७.१

तत्कृतं गच्छ धर्मज्ञ धनेशत्वम् अवाप्नुहि । (१७।१)

tatkṛtaṃ gaccha dharmajña dhaneśatvam avāpnuhi |

17.2१७.२

यमेन्द्रवरुणानां हि चतुर्थो ऽद्य भविष्यसि ॥ (१७।२)

yamendravaruṇānāṃ hi caturtho 'dya bhaviṣyasi ||

18.1१८.१

एतच्च पुष्पकं नाम विमानं सूर्यसंनिभम् । (१८।१)

etacca puṣpakaṃ nāma vimānaṃ sūryasaṃnibham |

18.2१८.२

प्रतिगृह्णीष्व यानार्थं त्रिदशैः समतां व्रज ॥ (१८।२)

pratigṛhṇīṣva yānārthaṃ tridaśaiḥ samatāṃ vraja ||

19.1१९.१

स्वस्ति ते ऽस्तु गमिष्यामः सर्व एव यथागतम् । (१९।१)

svasti te 'stu gamiṣyāmaḥ sarva eva yathāgatam |

19.2१९.२

कृतकृत्या वयं तात दत्त्वा तव महावरम् ॥ (१९।२)

kṛtakṛtyā vayaṃ tāta dattvā tava mahāvaram ||

20.1२०.१

गतेषु ब्रह्मपूर्वेषु देवेष्वथ नभस्तलम् । (२०।१)

gateṣu brahmapūrveṣu deveṣvatha nabhastalam |

20.2२०.२

धनेशः पितरं प्राह विनयात् प्रणतो वचः ॥ (२०।२)

dhaneśaḥ pitaraṃ prāha vinayāt praṇato vacaḥ ||

21.1२१.१

भगवंल्लब्धवान् अस्मि वरं कमलयोनितः । (२१।१)

bhagavaṃllabdhavān asmi varaṃ kamalayonitaḥ |

21.2२१.२

निवासं न तु मे देवो विदधे स प्रजापतिः ॥ (२१।२)

nivāsaṃ na tu me devo vidadhe sa prajāpatiḥ ||

22.1२२.१

तत् पश्य भगवन् कंचिद् देशं वासाय नः प्रभो । (२२।१)

tat paśya bhagavan kaṃcid deśaṃ vāsāya naḥ prabho |

22.2२२.२

न च पीडा भवेद् यत्र प्राणिनो यस्य कस्यचित् ॥ (२२।२)

na ca pīḍā bhaved yatra prāṇino yasya kasyacit ||

23.1२३.१

एवम् उक्तस्तु पुत्रेण विश्रवा मुनिपुंगवः । (२३।१)

evam uktastu putreṇa viśravā munipuṃgavaḥ |

23.2२३.२

वचनं प्राह धर्मज्ञ श्रूयताम् इति धर्मवित् ॥ (२३।२)

vacanaṃ prāha dharmajña śrūyatām iti dharmavit ||

24.1२४.१

लङ्का नाम पुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा । (२४।१)

laṅkā nāma purī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā |

24.2२४.२

राक्षसानां निवासार्थं यथेन्द्रस्यामरावती ॥ (२४।२)

rākṣasānāṃ nivāsārthaṃ yathendrasyāmarāvatī ||

25.1२५.१

रमणीया पुरी सा हि रुक्मवैदूर्यतोरणा । (२५।१)

ramaṇīyā purī sā hi rukmavaidūryatoraṇā |

25.2२५.२

राक्षसैः सा परित्यक्ता पुरा विष्णुभयार्दितैः । (२५।२)

rākṣasaiḥ sā parityaktā purā viṣṇubhayārditaiḥ |

25.3२५.३

शून्या रक्षोगणैः सर्वै रसातलतलं गतैः ॥ (२५।३)

śūnyā rakṣogaṇaiḥ sarvai rasātalatalaṃ gataiḥ ||

26.1२६.१

स त्वं तत्र निवासाय रोचयस्व मतिं स्वकाम् । (२६।१)

sa tvaṃ tatra nivāsāya rocayasva matiṃ svakām |

26.2२६.२

निर्दोषस्तत्र ते वासो न च बाधास्ति कस्यचित् ॥ (२६।२)

nirdoṣastatra te vāso na ca bādhāsti kasyacit ||

27.1२७.१

एतच्छ्रुत्वा तु धर्मात्मा धर्मिष्ठं वचनं पितुः । (२७।१)

etacchrutvā tu dharmātmā dharmiṣṭhaṃ vacanaṃ pituḥ |

27.2२७.२

निवेशयामास तदा लङ्कां पर्वतमूर्धनि ॥ (२७।२)

niveśayāmāsa tadā laṅkāṃ parvatamūrdhani ||

28.1२८.१

नैरृतानां सहस्रैस्तु हृष्टैः प्रमुदितैः सदा । (२८।१)

nairṛtānāṃ sahasraistu hṛṣṭaiḥ pramuditaiḥ sadā |

28.2२८.२

अचिरेणैककालेन सम्पूर्णा तस्य शासनात् ॥ (२८।२)

acireṇaikakālena sampūrṇā tasya śāsanāt ||

29.1२९.१

अथ तत्रावसत् प्रीतो धर्मात्मा नैरृताधिपः । (२९।१)

atha tatrāvasat prīto dharmātmā nairṛtādhipaḥ |

29.2२९.२

समुद्रपरिधानायां लङ्कायां विश्रवात्मजः ॥ (२९।२)

samudraparidhānāyāṃ laṅkāyāṃ viśravātmajaḥ ||

30.1३०.१

काले काले विनीतात्मा पुष्पकेण धनेश्वरः । (३०।१)

kāle kāle vinītātmā puṣpakeṇa dhaneśvaraḥ |

30.2३०.२

अभ्यगच्छत् सुसंहृष्टः पितरं मातरं च सः ॥ (३०।२)

abhyagacchat susaṃhṛṣṭaḥ pitaraṃ mātaraṃ ca saḥ ||

31.1३१.१

स देवगन्धर्वगणैर् अभिष्टुतस् तथैव सिद्धैः सह चारणैर् अपि । (३१।१)

sa devagandharvagaṇair abhiṣṭutas tathaiva siddhaiḥ saha cāraṇair api |

31.2३१.२

गभस्तिभिः सूर्य इवौजसा वृतः पितुः समीपं प्रययौ श्रिया वृतः ॥ (३१।२)

gabhastibhiḥ sūrya ivaujasā vṛtaḥ pituḥ samīpaṃ prayayau śriyā vṛtaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit