Rām, 6, 71
Select a line for its word-by-word analysis.
निक्षिप्य गुल्मान् स्वस्थाने तत्रागच्छद् विभीषणः ॥ (१।२)
nikṣipya gulmān svasthāne tatrāgacchad vibhīṣaṇaḥ ||
नानाप्रहरणैर् वीरैश्चतुर्भिः सचिवैर् वृतः । (२।१)
nānāpraharaṇair vīraiścaturbhiḥ sacivair vṛtaḥ |
ददर्श मोहम् आपन्नं लक्ष्मणस्याङ्कम् आश्रितम् ॥ (४।२)
dadarśa moham āpannaṃ lakṣmaṇasyāṅkam āśritam ||
व्रीडितं शोकसंतप्तं दृष्ट्वा रामं विभीषणः । (५।१)
vrīḍitaṃ śokasaṃtaptaṃ dṛṣṭvā rāmaṃ vibhīṣaṇaḥ |
अन्तर्दुःखेन दीनात्मा किम् एतद् इति सो ऽब्रवीत् ॥ (५।२)
antarduḥkhena dīnātmā kim etad iti so 'bravīt ||
विभीषणमुखं दृष्ट्वा सुग्रीवं तांश्च वानरान् । (६।१)
vibhīṣaṇamukhaṃ dṛṣṭvā sugrīvaṃ tāṃśca vānarān |
हताम् इन्द्रजिता सीताम् इह श्रुत्वैव राघवः । (७।१)
hatām indrajitā sītām iha śrutvaiva rāghavaḥ |
कथयन्तं तु सौमित्रिं संनिवार्य विभीषणः । (८।१)
kathayantaṃ tu saumitriṃ saṃnivārya vibhīṣaṇaḥ |
पुष्कलार्थम् इदं वाक्यं विसंज्ञं रामम् अब्रवीत् ॥ (८।२)
puṣkalārtham idaṃ vākyaṃ visaṃjñaṃ rāmam abravīt ||
सीतां प्रति महाबाहो न च घातं करिष्यति ॥ (१०।२)
sītāṃ prati mahābāho na ca ghātaṃ kariṣyati ||
वैदेहीम् उत्सृजस्वेति न च तत् कृतवान् वचः ॥ (११।२)
vaidehīm utsṛjasveti na ca tat kṛtavān vacaḥ ||
सा द्रष्टुम् अपि शक्येत नैव चान्येन केनचित् ॥ (१२।२)
sā draṣṭum api śakyeta naiva cānyena kenacit ||
वानरान्मोहयित्वा तु प्रतियातः स राक्षसः । (१३।१)
vānarānmohayitvā tu pratiyātaḥ sa rākṣasaḥ |
चैत्यं निकुम्भिलां नाम यत्र होमं करिष्यति ॥ (१३।२)
caityaṃ nikumbhilāṃ nāma yatra homaṃ kariṣyati ||
दुराधर्षो भवत्येष संग्रामे रावणात्मजः ॥ (१४।२)
durādharṣo bhavatyeṣa saṃgrāme rāvaṇātmajaḥ ||
विघ्नम् अन्विच्छता तात वानराणां पराक्रमे । (१५।२)
vighnam anvicchatā tāta vānarāṇāṃ parākrame |
ससैन्यास्तत्र गच्छामो यावत् तन्न समाप्यते ॥ (१५।३)
sasainyāstatra gacchāmo yāvat tanna samāpyate ||
सीदते हि बलं सर्वं दृष्ट्वा त्वां शोककर्शितम् ॥ (१६।२)
sīdate hi balaṃ sarvaṃ dṛṣṭvā tvāṃ śokakarśitam ||
इह त्वं स्वस्थहृदयस्तिष्ठ सत्त्वसमुच्छ्रितः । (१७।१)
iha tvaṃ svasthahṛdayastiṣṭha sattvasamucchritaḥ |
लक्ष्मणं प्रेषयास्माभिः सह सैन्यानुकर्षिभिः ॥ (१७।२)
lakṣmaṇaṃ preṣayāsmābhiḥ saha sainyānukarṣibhiḥ ||
त्याजयिष्यति तत् कर्म ततो वध्यो भविष्यति ॥ (१८।२)
tyājayiṣyati tat karma tato vadhyo bhaviṣyati ||
तस्यैते निशितास्तीक्ष्णाः पत्रिपत्राङ्गवाजिनः । (१९।१)
tasyaite niśitāstīkṣṇāḥ patripatrāṅgavājinaḥ |
पतत्रिण इवासौम्याः शराः पास्यन्ति शोणितम् ॥ (१९।२)
patatriṇa ivāsaumyāḥ śarāḥ pāsyanti śoṇitam ||
तत् संदिश महाबाहो लक्ष्मणं शुभलक्षणम् । (२०।१)
tat saṃdiśa mahābāho lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam |
मनुजवर न कालविप्रकर्षो रिपुनिधनं प्रति यत् क्षमो ऽद्य कर्तुम् । (२१।१)
manujavara na kālaviprakarṣo ripunidhanaṃ prati yat kṣamo 'dya kartum |
त्वम् अतिसृज रिपोर् वधाय वाणीम् असुरपुरोन्मथने यथा महेन्द्रः ॥ (२१।२)
tvam atisṛja ripor vadhāya vāṇīm asurapuronmathane yathā mahendraḥ ||
समाप्तकर्मा हि स राक्षसेन्द्रो भवत्यदृश्यः समरे सुरासुरैः । (२२।१)
samāptakarmā hi sa rākṣasendro bhavatyadṛśyaḥ samare surāsuraiḥ |
युयुत्सता तेन समाप्तकर्मणा भवेत् सुराणाम् अपि संशयो महान् ॥ (२२।२)
yuyutsatā tena samāptakarmaṇā bhavet surāṇām api saṃśayo mahān ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.